'Door hypotheekrenteaftrek staan huizenbezitters op drijfzand'

Tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting lost de problemen op de woningmarkt niet op. Beter is het om een vorm van compensatie te bedenken voor huiseigenaren die recent voor het eerst een huis hebben gekocht. Dat stelt Pieter Hilhorst.

Beeld anp

Het ongeloof was groot toen ik afgelopen week op Twitter de opbrengst samenvatte van de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting. 'Dat kan niet kloppen', schreef de één. 'Je moet je een aantal nullen vergist hebben', reageerde een ander. De cijfers zijn ook ongelooflijk, maar wel juist. Per extra verkochte woning heeft de maatregel 235.000 euro gekost. Reken maar uit. De gederfde belastinginkomsten de afgelopen drie maanden zijn 283 miljoen. En volgens de Nederlandse Vereniging van Makelaars zijn er in het derde kwartaal van 2011 4 procent meer woningen verkocht dan in het derde kwartaal van 2010. Dat zijn er 1.200 meer. 283 miljoen gedeeld door 1.200 woningen is 235.000.

Over de streep

Er waren ook mensen die vonden dat je deze som niet kunt maken. 'Je weet toch niet hoeveel woningen er zonder deze maatregel zouden zijn verkocht?' Dat klopt. NVM-voorzitter Ger Hukker probeerde hetzelfde punt te scoren. Hij schatte dat 2.600 kopers door de verlaging over de streep zijn getrokken. Maar dan kost het de staat nog altijd ruim een ton per extra verkochte woning.

En eigenlijk is het nog erger. Bij de lancering van zijn plan claimde minister Donner dat vooral starters van zijn maatregel zouden profiteren. Hoeveel van die 1.200 extra kopers zouden starters zijn? Laten we voor het gemak zeggen 1 op de 5. Dan heeft het de staat meer dan een miljoen gekost per over de streep getrokken starter.

Mislukt
Als middel om de woningmarkt te stimuleren is de verlaging dus volstrekt mislukt. Het is een schoolvoorbeeld van rechtse spilzucht in tijden van crisis. Maar dat kan de voorstanders van de verlaging niet deren. Zij wilden sowieso dat deze belasting werd afgeschaft. Zij noemen de overdrachtsbelasting graag de verhuisboete. Het klopt dat de overdrachtsbelasting de aanschaf van een huis duurder maakt en daarmee de mobiliteit op de woningmarkt afremt. Maar zoals bij alle rechtse hobbies worden ook hier hoofd- en bijzaken door elkaar gehaald. De belangrijkste verstoring op de woningmarkt is niet de overdrachtsbelasting, maar de hypotheekrenteaftrek.

Vooral in combinatie met de populariteit van de aflossingsvrije - en de beleggingshypotheek heeft dit fiscale douceurtje desastreus uitgepakt. Het heeft eerst de huizenprijzen laten exploderen. Sinds 1995 zijn huizen in waarde meer dan verdubbeld. Het heeft zo de oude generatie rijk gemaakt ten koste van jongeren. En het heeft mensen aangemoedigd zich veel te diep in de schulden te steken, want dat was lekker fiscaal aftrekbaar. Ik spreek daarom niet van de hypotheekrenteaftrek maar van de financiële molensteen-bonus.

Waardeloos

Nu de huizenprijzen dalen en beleggingen waardeloos blijken, zitten huiseigenaren die in de hausse een huis hebben gekocht met hun kop in de strop. Ze kunnen hun huis niet verkopen onder een bepaalde prijs want dan blijven ze zitten met een restschuld. Met dank aan CDA, VVD en PVV die aanpak van de hypotheekrenteaftrek taboe verklaarden. Tijdens de campagne riep Rutte stoer: de hypotheekrenteaftrek staat als een huis. Als hij eerlijk was had hij erbij gezegd: maar veel huizenbezitters staan op drijfzand. Wie tot zijn nek in de schulden zit, kan geen tegenslagen opvangen.

Dreigende daling
De tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting is een vlucht voorwaarts. Het is een misplaatste poging de te hoge huizenprijzen hoog te houden, om de zeepbel heel te houden. In plaats van de verstorende geldstromen in te dammen worden nog extra sluizen opengezet. En het laat zich raden wat er volgend jaar gebeurt. Dan zal de roep groot zijn de tijdelijke maatregel permanent te maken omdat anders een verdere daling van de huizenprijzen dreigt. Zo'n waardedaling is voor alle huizenbezitters vervelend, maar voor de meesten is het een daling van de winst, geen absoluut verlies. De huizenprijzen zijn nog steeds hoger dan in 2005 en moeten zelfs 28 procent dalen om op het niveau te komen van 2000. Alleen wie de afgelopen jaren voor het eerst een huis kocht is de sigaar.

Donner deelt nu honderden miljoenen uit, waarvan het gros terecht komt bij mensen die de afgelopen decennia fiscaal al buitensporig zijn verwend. Het lost de problemen op de woningmarkt bovendien niet op. Het is beter werk te maken van een geleidelijke hervorming van de hypotheekrenteaftrek en een vorm van compensatie te bedenken voor huiseigenaren die recent voor het eerst een huis hebben gekocht. Dat is een overzichtelijke groep. Zo kan op een eerlijke manier een eind komen aan de rechtse spilzucht.

Pieter Hilhorst is politicoloog.

 Hypotheekrenteaftrek heeft oude generatie rijk gemaakt ten koste van jongeren  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden