Door het oog van de naald

Dankzij de stem van de conservatieve opperrechter Roberts is de ziektekostenwet van Obama gered. En daarmee de president ook.

NEW YORK - De stemming op het Witte Huis? 'Daar is maar één woord voor: verrukking.' Dat zei een woordvoerder nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof zijn zegen had gegeven aan de ziektekostenwet. President Obama, zo vaak omschreven als koel en afstandelijk, moet zich even de basketballer hebben gevoeld die de bal met een machtige dunk in de basket slaat.


De uitspraak is een klinkende overwinning voor hem. Maar meer nog voor de 32 miljoen onverzekerde Amerikanen, die voortaan verzekerd zullen zijn, en voor de 17 miljoen kinderen met een ziektegeschiedenis, die onder de wet niet meer geweigerd mogen worden door verzekeraars.


Het Amerika van de New Deal is niet dood. Net als in de tijd van president Franklin D. Roosevelt heeft de regering-Obama het recht om met collectieve regelingen het sociale welzijn van alle burgers te bevorderen, zo impliceert het oordeel van het hof.


De negen rechters bepaalden donderdag dat de overheid alle Amerikanen mag verplichten een ziektekostenverzekering te nemen. Die verplichting - het individuele mandaat - is het belangrijkste en meest omstreden onderdeel van de Affordable Care Act, zoals de zorgwet officieel heet.


Door iedereen te dwingen zich verzekeren of anders jaarlijks een boete te betalen, wordt het aantal premiebetalers sterk uitgebreid. Door de hogere premie-inkomsten kunnen miljoenen onverzekerde Amerikanen verzekerd worden en mogen verzekeraars niemand meer weigeren, ook niet als ze een ziektegeschiedenis hebben.


Jonge, gezonde Amerikanen zullen niet meer kunnen wachten tot ze oud en ziekelijk worden voor zich verzekeren. Ze worden gedwongen solidair te zijn met de zieken en de zwakkeren. De tegenstanders noemen de verplichting een inbreuk op het grondwettelijke recht op individuele vrijheid. Vandaag een verplichte ziektekostenverzekering, morgen gedwongen broccoli eten, is hun argument.


Het werd verworpen door de meerderheid van de rechters (5 tegen 4). Opperrechter John Roberts zei dat de verzekeringsplicht op straffe van een boete kan worden beschouwd als een belasting. En 'omdat de grondwet zo'n belasting toestaat, is het niet onze rol om die te verbieden, of ons uit te spreken over de wijsheid of eerlijkheid ervan'. Obamacare was gered.


Maar voor het zover was, werden de zenuwen zwaar op de proef gesteld op deze dag vol drama en ironie. Kort na tien uur 's ochtends sijpelde het eerste nieuws door uit het Hooggerechtshof, waar camera's taboe zijn. Breaking news: Het individuele mandaat is verworpen. 'Een klap voor Obama', zeggen de televisieverslaggevers. Dan slaat de verwarring toe op de trappen voor het Hof en draait kort daarop het nieuwsbeeld 180 graden. Het mandaat is goedgekeurd. 'Een enorme, enorme overwinning voor Obama', zeggen de verslaggevers met dezelfde snelheid en stelligheid als waarmee ze eerder het tegendeel beweerden.


Wat was er gebeurd? Roberts begon zijn betoog met de stelling dat de regering het mandaat niet mag baseren op een grondwettelijke bepaling die haar de macht geeft de handel tussen de staten te reguleren. Daarop concludeerden de journalisten dat de verzekeringsplicht was verworpen.


Maar dat was nog niet gemeld, of Roberts vervolgde zijn verhaal met de mededeling dat het mandaat wèl grondwettig is als het gezien wordt als een belasting. Dat was het moment waarop Obama in de Oval Office moet zijn opgeveerd.


Alsof het lot hem even had willen laten voelen hoezeer hij door het oog van de naald was gekropen. Verwerping van de wet zou zware schade hebben toegebracht aan zijn politieke nalatenschap en campagne voor herverkiezing. Maar hij ontsnapte dankzij de grondwettelijke belastingclausule waarop hij zelf nooit zijn wet had willen baseren uit angst dat de kiezers hem zouden verwijten de belasting te verhogen. Bovendien dankt hij zijn redding aan Roberts, de conservatieve opperrechter tegen wie hij als senator gestemd had. Roberts liet de balans in het hof in Obama's voordeel omslaan door zich te voegen bij de vier progressieve rechters die de zorgwet steunden.


Ondanks al deze ironische en voor Obama gunstige spelingen van het lot is de strijd niet afgelopen. De Republikeinen en hun presidentskandidaat Mitt Romney weten dat de wet niet populair is. Ze deden een beroep op de kiezers hen in november te laten winnen, zodat ze de wet kunnen intrekken. Maar vooralsnog leden ze een zware nederlaag en zette Amerika een grote stap naar een situatie waarin de meeste burgers tegen ziekte zijn verzekerd net als in andere rijke landen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden