Column

'Door het CPB is de weg nu vrij: een hek om lageropgeleiden, win-win'

Voor het CPB is er nog een wereld te winnen. Breng ook de maatschappelijke kosten van ouderen in kaart, tipt Marcel van Dam. 'Zij dragen door hun (trage) rijgedrag bovenmatig bij aan de files, moeten veel vaker begraven worden en houden hun kinderen maar al te vaak van hun werk.'

Ouderen en bejaarden met rollator. Beeld null
Ouderen en bejaarden met rollator.

Wanneer het Centraal Planbureau wordt beticht van 'politieke stellingname', dan kun je er vergif op innemen dat het CPB relevante data op een rijtje heeft gezet, ongemakkelijke waarheden heeft benoemd en lastige dilemma's heeft geschetst. Zoals deze keer over de zorg. Laagopgeleiden gebruiken gedurende hun leven gemiddeld 3.000 euro per jaar aan zorg. Hoogopgeleiden slechts 2.000 euro. Laagopgeleiden die zeven jaar korter leven, betalen toch maar 2.000 euro per jaar voor die zorg, terwijl hoogopgeleiden, die veel langer leven, het dubbele per jaar betalen. Als de zorgkosten door betere behandelmethoden blijven stijgen, kan een kind begrijpen dat de hoogopgeleiden niet zo achterlijk zijn om dat te blijven doen.

Waardevrije wetenschap
Gelukkig besteden laagopgeleiden, als ze de vrije keuze zouden krijgen, hun geld ook veel liever aan andere zaken dan zorg. Weliswaar gaan ze dan nog eerder dood, maar dan hebben ze in die korte tijd tenminste ook kunnen genieten van een paar goodies van de welvaartsstaat. Bijkomend voordeel is dat ze dan nog korter pensioen nodig hebben zodat beter opgeleiden er nog langer van kunnen genieten en de samenleving van hun intellectuele vaardigheden. Omdat het CPB waardevrije wetenschap beoefent, kan dat instituut de dilemma's alleen maar benoemen. Beleidsmakers moeten de keuzen maken, tenzij bij het doorrekenen van de verkiezingsprogramma's blijkt dat er eigenlijk geen keuze is.

Het verfrissende van de aanpak van het CPB in deze policy brief over de dilemma's in de zorg is dat nu de weg vrij is voor soortgelijke analyses over dilemma's op andere terreinen van het overheidsbeleid. Zo zou het goed zijn als het CPB ook eens op een rij zou zetten hoe in het algemeen de maatschappelijke kosten van ouderen uit de hand lopen.

Ouderen zijn heel vaak lageropgeleid, zijn veel vaker ziek, hebben veel vaker zorg nodig, willen zelfs blijven leven ook als dat dure medische ingrepen vraagt, dragen door hun (trage) rijgedrag bovenmatig bij aan de files, ze moeten veel vaker begraven worden, hebben een inkomen zonder ervoor te werken, houden mooie grote huizen bezet, net als peperdure bedden in verpleeghuizen, houden hun kinderen maar al te vaak van hun werk en zeuren relatief vaak over de teloorgang van de verzorgingsstaat. Door dat alles wordt de solidariteit van de mensen die werken steeds meer op de proef gesteld. Tegelijkertijd vragen steeds meer ouderen zich af of het nog wel de moeite waard is verder te leven als ze alleen maar als kostenpost worden gezien. Een mooie win-winsituatie ligt in het verschiet.

Hek om de wijk
Neem ook de kosten van de veiligheid. Ook hier zijn het de mensen zonder diploma's die de hoogste kosten veroorzaken. Laagopgeleiden zijn veel vaker crimineel, vergen veel meer aandacht van politie en justitie en bezetten 90 procent van de gevangeniscapaciteit. Ook hier zijn grenzen van de solidariteit in zicht en rijst de vraag hoe lang de hoogopgeleiden deze kosten voor hun rekening blijven nemen.

Omdat laagopgeleiden heel vaak dicht op elkaar wonen in de slechte wijken van de steden, is het veel goedkoper een hek om die wijken te zetten met aan de poort een paar politieagenten die alleen die mensen doorlaten die een baan hebben. Achter de hekken is verder geen politie nodig, waardoor de bewoners van die wijken er ook minder last van hebben. Weer win-win dus.

Dommer
Kinderen van laagopgeleide ouders leren veel moeilijker dan kinderen van hoogopgeleiden. Ze zijn nu eenmaal dommer. Dat kost de hoogopgeleide belastingbetaler veel geld. Terwijl laagopgeleide ouders en hun kinderen vaak de pest hebben aan de leerplicht. De kinderen omdat ze een hekel aan school hebben en de ouders omdat ze hun kinderen willen laten bijdragen aan het karige gezinsinkomen. Dus zouden beleidsmakers ervoor kunnen kiezen de leerplicht voor kinderen van laagopgeleide ouders af te schaffen. Dat zou bollebozen meer ruimte geven en de kwaliteit van het onderwijs een impuls. Win, win, win, win.

Deze column heeft te weinig ruimte om andere mogelijkheden te verkennen. Maar voor het CPB is nog een wereld te winnen. Het grote voordeel van de CPB-aanpak is dat die objectief is. Je zult ze nooit horen zeggen: 'Het wordt tijd dat die uitvreters die te besodemieterd zijn om een behoorlijke opleiding te volgen of een gezond leven te leiden duidelijk wordt gemaakt dat ze voor zichzelf moeten zorgen.' Het CPB rangschikt alleen maar feiten. Politici doen de rest.

Marcel van Dam is socioloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden