Nieuwswijziging kiesstelsel

Door een wijziging van het kiesstelsel kan de kiezer straks de ranglijst bepalen

Kandidaten van politieke partijen met een eigen specialisme of achterban krijgen meer kans om gekozen te worden. Door een wijziging van het kiesstelsel vervalt de voorkeursdrempel bij alle verkiezingen, met uitzondering van die voor de Eerste Kamer. De wetswijziging beoogt de kloof tussen kiezer en gekozene te dichten.

Minister Kasja Ollongren van Binnenlandse Zaken (D66). Beeld ANP

Voor leden van de Tweede Kamer betekent dit dat zij niet langer 25 procent van de kiesdeler – het benodigde aantal stemmen voor een zetel - hoeven te halen. In de toekomst wordt het: de meeste stemmen gelden, oftewel, de kiezer bepaalt de ranglijst. Met deze maatregel neemt het kabinet een voorstel over van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, die onder voorzitterschap van VVD-coryfee Johan Remkes eind 2018 een advies uitbracht over betere representatie van alle Nederlanders in de volksvertegenwoordiging en versterking van de rechtsstaat.

In een interview met de Volkskrant vandaag zegt minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) dat de wijziging van het kiesstelsel ‘de charme van de eenvoud’ heeft. Een grondwetswijziging is niet nodig, wel een enkelvoudige wijziging van de kieswet. Dit najaar gaat het voorstel naar de Kamer. Met ingang van de Tweede Kamerverkiezingen van 2025, en zo mogelijk eerder, heeft de kiezer dan in het stemhokje twee mogelijkheden.

De ene optie – en die is nieuw – is dat de kiezer het hokje naast het logo van een politieke partij rood kan maken. Dat is een stem op de partij en de door die partij opgestelde volgorde van de kandidatenlijst. De kiezer kan ook het vakje rood maken naast de kandidaat van zijn voorkeur. Bijvoorbeeld omdat het iemand uit de regio is, of iemand met veel inhoudelijke kennis over een bepaald onderwerp. Het kan ook de lijsttrekker zijn.

‘In de uitwerking van het nieuwe stelsel telt die stem dan zwaarder’, zegt Ollongren. ‘Partijen zullen hier bij de samenstelling van hun lijst rekening mee gaan houden en kandidaten komen sneller dan nu in de Kamer, Europees Parlement, provinciale staten of de gemeenteraad.’

Oud plan, nieuw leven

Het oorspronkelijke voorstel voor deze wijziging dateert al uit 2006. Onder het toenmalige kabinet-Balkenende adviseerde het ‘Burgerforum kiesstelsel’ tot vergelijkbare wijzigingen, maar die werden niet overgenomen. De commissie-Remkes blies het oude plan nieuw leven in.

Het kabinet neemt ook het voorstel over om de Eerste Kamer een ‘terugzendrecht’ te geven. De senaat kan dan wetsvoorstellen niet alleen aannemen of wegstemmen, maar ook met wijzigingen naar de Tweede Kamer terugsturen. Die heeft dan het laatste woord. Ollongren: ‘Dat benadrukt het politieke primaat van de Tweede Kamer en maakt de Eerste Kamer rolvaster als hoeder van wetgeving die kwalitatief aan de maat moet zijn.’

Eerder al kondigde het kabinet twee grondwetswijzigingen aan. De helft van de leden van de Eerste Kamer zal als het aan het kabinet ligt om de drie jaar worden gekozen. Daarmee wordt de zittingsperiode van een senator zes jaar (is nu vier jaar). Ook zullen grondwetswijzigingen in tweede lezing worden behandeld door een Verenigde Vergadering, waarbij in een gelijktijdige stemming van Eerste en Tweede Kamer een tweederdemeerderheid nodig is (en niet langer apart in beide Kamers).

Verder zet het kabinet de nieuwe Wet op de politieke partijen door. Ook neemt het, zoals aangekondigd, een afwachtende houding aan bij het bindend correctief referendum. Dat geeft coalitiepartijen D66 en CU de mogelijkheid om voor te stemmen. Wat ongewijzigd blijft: jongeren mogen vanaf hun 18de naar de stembus, en niet, zoals voorgesteld, al op hun 16de.

LEES OOK:

Door een voorkeurstem meer gewicht te geven, hoopt het kabinet de kloof tussen kiezers en gekozenen te verkleinen. ‘Kandidaten komen sneller dan nu in de Kamer’, legt minister Ollongren uit in een interview met de Volkskrant

Dit waren de belangrijkste voorstellen van de commissie-Remkes, zoals gedaan in december 2018: u leest ze hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden