Door de zichtbare woede heen zie je overal angst: laten we die aankijken, komend jaar, en moed vatten

Oog voor detail

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: monster.

Als je een lijstje zou maken van moed in 2017, dan denk ik dat dat indrukwekkend wordt. Er was een militair die na dertig jaar hardop zei dat hij is misbruikt in het leger, en een soldaat die daardoor de moed verzamelde al na drie jaar naar buiten te treden over systematisch misbruik van hogerhand - ik kan me nauwelijks voorstellen hoeveel innerlijke strijd het vergt, maar het toont gelukkig ook dat moed kan worden doorgegeven. Er is een joodse restauranthouder die zich niet bang laat maken en een Nederlands islamitisch meisje, Ouahiba, dat zich uitspreekt over walgelijke platforms waarop seksuele vernedering wordt gedeeld, waardoor drie jaar lang mensen foto's van haar naakte lichaam - ooit in vertrouwen aan een geliefde gestuurd - deelden alsof ze lachend een bal overgooiden; ik kan alleen maar buigen voor hun lef.

Er waren engelen in Houston die anderen hielpen bij de overstroming na orkaan Harvey, zoals een chirurg die per kano een patiënt haalde en de bakkers die vastzaten door het omringende water en van de gelegenheid gebruik maakten om van de bijna 2.000 kilo meel die ze nog hadden broodjes te maken voor de slachtoffers.

Er was de onvoorziene, onstopbare stroom onthullingen over Harvey Weinstein en andere belagers, als vuurwerk dat al jaren op ontploffen stond. Sommige verhalen gaan door merg en been (lees die van actrices Lupita Nyong'o en Salma Hayek), en doen nog meer vermoeden hoe veel vrouwen buiten de publieke sector dergelijke ervaringen met zich meedragen.

Sint Michael

Carlo Crivelli
Onderdeel van een altaar afkomstig uit Ascoli Piceno
circa 1476; tempera op paneel; 90,5 x 26,5 cm
National Gallery Londen

En dan was er nog het rondgaande filmpje van politieagent Anirut Malee die in Bangkok zo kalm inpraatte op een verwarde man die met een mes zwaaide, dat het eindigde in een knuffel - de #zokanhetook op alle afschuwelijke beelden van politiegeweld die voorbijkwamen.

Allemaal Michaels, deze mannen, vrouwen, meisjes en jongens, en er zijn er nog zo veel meer. Ze zijn het waard om gezien te worden en aangemoedigd.

Michael komt maar even in de Bijbel voor, aan het einde bij de apocalyps, als hij in de hemel God helpt om de gevallen engelen te verslaan, Lucifer voorop - de duivel die ooit Gods lievelingsengel was. Michael is meestal een ridder in harnas met vleugels, op schilderijen. Dat komt omdat hij wordt geassocieerd met de ridder Joris, die een draak versloeg. Beiden versloegen het kwaad, Michael in de hemel, Joris op de wereld. Het is een heldenverhaal van strijd en zwaarden, dat fantastische versies kent in de kunst, vaak met wonderlijk spiegelende harnassen en de meest uitzinnige duivels, monsters en draken. In dit geval heeft de kunstenaar niet gekozen voor een draak, maar voor een groen monster met schubben en klauwen, hoorns en vleermuisvleugels; maar wél met een 'gewoon' gezicht. Dat maakt deze versie bijzonder: het kwaad heeft een menselijk gezicht. Michael vertrapt 'm én kijkt hem aan.

Je kunt de strijd van Michael zien als een groot Marvel-achtig heldengevecht, maar ook andersom: als het vinden van moed om je vijand onder ogen te komen.

In de antroposofie wordt het Michaelsfeest, dat gevierd wordt aan het begin van de herfst als de dagen donkerder worden, beschouwd als een feest van innerlijke moed en licht. Sinds dit jaar mag ik dat weer meemaken; mijn 10-jarige zoon, die zijn eigen kleine maar niet minder serieuze strijd te bevechten had, veranderde van school en vond rust in een kleinschalige Vrije School. Het Michaelsfeest, inclusief het in brand steken van de draak, maakte meteen indruk. Een warme uitnodiging voor openheid.

Als je rondkijkt, in het echt, op alle media, en soms in de spiegel, is het niet moeilijk om door de zichtbare woede heen overal angst te zien. Laten we die aankijken, komend jaar, en moed vatten.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory