Doof voor slechthorenden

Het aantal slechthorenden is enorm, al wordt dat niet gezien als een groot maatschappelijk probleem. Maar wie slecht tot niets hoort, staat buiten de wereld, als achter een dikke glazen wand....

Stilaan neemt de aandacht toe, maar nog altijd is gehoorverlies een sluimerend, verborgen probleem. Al jaren circuleren schattingen dat maar liefst anderhalf miljoen mensen in Nederland met verlies van gehoor kampen. Globaal lijdt dus een op de tien Nederlanders aan slechthorendheid, van zeer licht gehoorverlies (10 tot 25 decibel verlies) tot algehele doofheid (meer dan 90 decibel verlies). Circa een miljoen personen van die groep is minstens zestig jaar en heeft meer dan 35 decibel verlies.

Een verklaring voor het verborgen gehoorprobleem is dat slechthorenden zich nauwelijks van horenden onderscheiden. Als iemand blind is, of mank loopt, is de handicap duidelijk waarneembaar, terwijl het binnenoor onzichtbaar is. Daar komt bij dat de invloed van lawaai fors is toegenomen, vooral in het pleziercircuit. Harde muziek op feesten en concerten wordt als prettig ervaren. Herrie, ook op straat, is gewoon geworden, terwijl de schade onherroepelijk is', zegt dr. ir. Jan de Laat, hoofd Audiologisch Centrum van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

Ook speelt mee dat het imago van slechthorendheid en doofheid allesbehalve goed is', schrijft de Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) in het vorige week verschenen advies Gehoor voor het gehoor. Slechthorendheid, meer nog dan doofheid, wekt vooral ergernis', aldus de Raad.

Waar doven een eigen cultuur ontwikkelen met een eigen gebarentaal, trachten slechthorenden krampachtig bij hun omgeving te horen' en doen ze alsof er niets aan de hand is. Daardoor verzetten ze zich ook tegen het dragen van een hoortoestel, want dat wekt een beeld van oud en gehandicapt', zegt Herman ten Berge, directeur van de Nationale Hoorstichting in Leiden.

Het probleem van slechthorendheid zit daardoor niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk tussen de oren. Want door al deze factoren duurt het gemiddeld tien jaar voordat iemand met gehoorproblemen stappen tot therapie onderneemt', aldus Ten Berge. Doodzonde, want hoe eerder je erbij bent, des te langer blijft het resterende gehoorvermogen behouden. Vooral steeds slimmere hoortoestellen houden het restgehoor redelijk constant.'

Ook het lage maatschappelijke bewustzijn van de gevolgen van geluid en gehoorschade houdt het probleem in sluimertoestand. Ondanks de lovenswaardige activiteiten van belangen-en ouderenorganisaties, schort het volgens de RGO aan algemene voorlichting, óók voor het gezonde publiek. We ontberen campagnes die onder meer jongeren wijzen op de fnuikende gevolgen van te veel lawaai.'

Die gevolgen zijn evident. Gehoorschade blokkeert communicatie, een wezenskenmerk van de mens. Slechthorenden belanden daardoor vaak in een isolement. De één mijdt feestjes, omdat hij in het geroezemoes de snelle grappen niet kan volgen. Een ander vertoont zich niet meer in het verkeer, omdat hij het verkeerslawaai niet meer hoort. Vooral jongeren en druk bezette werkenden melden psychische klachten, zoals angstig en depressief gedrag. Het jaarverslag van het CBS in Zweden meldt dat 12 procent van de mensen met een gehoorprobleem de gezondheid als slecht beoordeelt, terwijl van de normale bevolking 5,5 procent zijn gezondheid als slecht inschat.

Schrijnende gevallen, zoals de circa tienduizend plots-en laatdoven kunnen nauwelijks nog communiceren, terwijl ze daarvóór volop in het leven stonden. Het is niet alleen communicatie wat niet meer kan', schreef Saskia van Ooij, voorzitter van de Stichting Plotsdoven, vorig jaar aan de Volkskrant. Je staat ineens buiten de wereld, achter een dikke glazen wand. En die wereld draait gewoon door. Je ziet monden bewegen, maar het heeft totaal geen betekenis.'

Ook RGO onderkent dit. Gehoorverlies heeft grote sociaal-psychologische gevolgen door het risico op isolement. Amerikaans onderzoek toont dat slechthorenden lager op de maatschappelijke ladder staan en slechtere banen krijgen', zegt dr. ir. Veronique Ruiz van Haperen, wetenschappelijk secretaris van het RGO.

Niet alleen het gehoorprobleem maar ook het onderzoek ernaar is een ondergeschoven kindje, constateert de RGO. De omvang van het probleem wordt bij lange na weerspiegeld in de omvang van het onderzoek', schrijft de RGO. De raad adviseert vooral sociaal-psychologisch onderzoek om voorlichting en preventie te ondersteunen. Voor onderzoek naar preventie en voor voorlichting is 1,4 miljoen euro beschikbaar van het ministerie van Volksgezondheid (VWS).

De voorlichting zou zich moeten richten op de ouderen, want vooral bij mannen gaat het na hun zestigste bergafwaarts met het gehoor. Zie het als een korenveld waar de halmen lange tijd stormwind en plattrappen weerstaan en zich steeds oprichten. Op een gegeven moment is de rek eruit en knakken de korenaren', zegt De Laat van het LUMC beeldend.

Hij doelt op de trilhaartjes aan de uiteinden van haarcellen. Die wapperen in de vloeistof van het slakkenhuis en zetten de door trommelvlies en gehoorbeentjes (hamer, aambeeld, stijgbeugel) versterkte geluidsgolven om in een zenuwprikkel. Pas wanneer die prikkel de hersenen bereikt, zijn we in staat tot horen.

Maar het is niet alleen de ouderdom. De Laat signaleert steeds meer knakkende korenhalmen bij jongeren.

Jaarlijks komen er volgens hem 25 duizend jongeren met fikse gehoorproblemen bij. Vooral discogangers en bezoekers van houseparty's zijn risicogroepen, waar de voorlichting zich op moet richten, vindt De Laat.

Ook de oren van werkers in de industrie en bouwvakkers slijten harder, net als die van de leden van specifieke beroepsgroepen als badmeesters, soldaten en, met stip, musici. Eén miljoen werknemers worden blootgesteld aan hoge geluidsniveaus, honderdduizend werkers hebben gehoorschade.

Daarnaast heeft vijf procent van de bevolking last van oorsuizen (tinnitus), overgevoeligheid voor geluid (hyperacusis), vervorming van geluid (distortie) en diplacusis, waarbij linker-en rechteroor verschillend horen. Overigens zijn er steeds meer aanwijzingen dat aanleg voor gehoorverlies erfelijk is.

De neonatale zorg onderschat gehoorproblemen zeker niet, want pasgeborenen ondergaan al in de eerste week een gehoortest. Ook de aandacht van de schoolarts werkt. Daardoor worden goddank steeds minder kinderen ten onrechte als verstandelijk gehandicapt aangemerkt, terwijl ze in feite slechts een gehoorstoornis hebben', zegt prof. dr. Heleen Evenhuis, hoogleraar geneeskunde voor verstandelijk gehandicapten aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Inrichtingen hebben helaas nog altijd patiënten die ten onrechte zijn opgenomen en vooral een zware gehoorstoornis hebben.'

Vaak kunnen artsen en audiologen met medicijnen en chirurgische ingrepen de eenvoudigste aandoeningen aan buitenoor en middenoor genezen. Vooral op jonge leeftijd opgelopen gehoorschade, bijvoorbeeld door ontstekingen of infecties, kunnen genezen. Voor jonge dove kinderen bestaan er implantaten. Zo'n cochleair implantaat kan met een elektrode onherstelbare schade van het binnenoor beperkt compenseren, zodat ernstig slechthorenden weer behoorlijk geluidsprikkels waarnemen', zegt De Laat van het LUMC.

Soms kunnen nog intacte haarcellen met paardenmiddelen als prednison of zuurstof onder hoge druk forse oppeppers krijgen. Het is echter schieten met een kanon op een mug', zegt De Laat. En we hebben geen idee hoe het exact werkt.' Ook neuropeptiden (kleine stukjes eiwit) repareren tot op zekere hoogte gehoorschade bij proefdieren als cavia's, maar bij mensen gebeurt er weinig.

Voorlopig resteert voor personen met beschadigde haarcellen in het slakkenhuis (90 procent van alle slechthorenden) dus niets anders dan het hoortoestel. Circa 450 duizend belangstellenden hebben er een, terwijl deskundigen menen dat het er eigenlijk 900 duizend moeten zijn. Het apparaat geniet ten onrechte een slecht imago. Mensen zien het als een immer irritant fluitend ding dat alle geluiden versterkt. Het tegendeel is waar', zegt De Laat. Het is een zelflerend apparaatje dat omgevingsgeluid wegdrukt en met een richtmicrofoon de spraak van de gesprekspartner onthoudt en versterkt.'

Huisartsen moeten alerter zijn en audiciens moeten beter worden opgeleid om de juiste apparaten te installeren, zeggen de deskundigen. Mensen die behoren tot risicogroepen en die in hun omgeving, moeten eveneens beter opletten. Sinds februari dit jaar deden al 95 duizend mensen de nationale hoortest, anoniem per telefoon (0900-4560123, 35 eurocent per minuut). Het betreft een spraak-in-ruis test met directe uitslag zodat men snel hulp kan zoeken. Een kinderhoortest via internet volgt eind oktober, vlak voor de Week van het Oor.

De onderzoeksinstelling ZonMw gaat zich over een gedragscampagne buigen, vooral voor jongeren. De SIRE-campagne Zet de muziek maar lekker hard, dan wordt het vanzelf stil heeft enige bewustwording gebracht, maar het is de vraag of het beklijft en tot beter gedrag leidt', zegt dr. Marijke Janssens, coördinator preventie bij ZonMw.

De antirookcampagnes bewijzen hoe moeilijk verandering van gedrag is. Je moet tevreden zijn met kleine stapjes als tien procent minder rokers in een bepaalde categorie', aldus Janssens. Het gedragsonderzoek moet zich richten op de emoties bij de jongelui, vindt Ruiz van Haperen van RGO. Als hippe diskjockeys met gekleurde oordoppen gaan lopen, spreekt dat jongeren aan.' Hoorstichting-directeur Ten Berge wil horeca en discotheken bewegen tot lagere geluidsvolumes en aanbrengen van geluidswerend materiaal.

Mocht dit geen soelaas bieden, dan zal de straks lawaaidove jeugd, gewend als ze is aan de oordopjes van discman, piercings en sieraden in het oor, vast minder schroom hebben om een hip kleurig hoorapparaatje te dragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden