Dood

ls ik aan Andy Tielman denk, denk ik aan God. Dixit Golden Earringzanger Barry Hay over de overleden zanger-gitarist. Tielman werd herdacht in Ode aan de doden, waarmee de KRO deze week dagelijks stilstaat bij overledenen.


Een themaweek, die vrijdag moet uitmonden in een live spektakel op een begraafplaats waarin ieder zijn dierbare dode mag herdenken. Zoals presentatrice Karin de Groot opriep: 'Naast een kaarsje branden, kun je ons ook een foto sturen, zodat wij de persoon die jij wilt herdenken een gezicht kunnen geven.'


Waarom in godsnaam? En waarom nu en niet op ons eigen moment, in de eigen huiskamer? Allerzielen, begrijpt u wel? Dat is zo logisch nog niet, want de katholieke omroep strooit primetime niet graag met al te opzichtige verwijzingen naar de roomse wortels. Er zouden eens kijkers kunnen afhaken.


Ooit was het uitdelen van zielebroodjes aan armen deel van Allerzielen, leert de vakliteratuur. In plaats daarvan bakt de KRO nu zoete broodjes en deelt die uit onder het volk. Het deeg is een slap stremsel van verdriet en voyeurisme.


Voor de dood was iedereen gelijk. Door televisie is dat allang niet meer zo. Bekende doden - al zijn het maar enkel verwanten van BN'ers - hebben een streepje voor. In Ode aan de doden: René Froger legt een bloemetje bij het graf van zijn vader. Balletdanseres Igone de Jongh over wijlen Rudi van Dantzig. Woensdag onder anderen Alexander Curly, Piet ('Malle Pietje') Ekel en - in één adem - Gerrit Komrij en Rutger Kopland.


Overleden BN'ers zag de tv-kijker tot nu toe altijd in de traditionele jaaroverzichten tussen Kerst en Oud en Nieuw. De KRO keerde dezelfde archiefbak nu al om, steekt er een kaarsje bij op en ziet: Allerzielen-tv, vertaald naar hedendaagse norm. Het nieuwe geloof, zoals de EO het lijdensverhaal (The Passion) met Pasen laat vertolken door Danny de Munk als de nieuwe Jezus. Met een psalm van Marco Borsato.


In deze themaweek was het programma Recht uit het hart dinsdag gewijd aan overledenen. Mirjam Rotenstreich over Tonio, de zoon van haar en haar man A.F.Th. van der Heijden. In een zaaltje betrokken belangstellenden begon ze haar verhaal: 'Ik ben niet alleen mijn zoon kwijt, maar ook een ontzettend goeie vriend en een kameraad.'


Niets ten nadele van het fenomenale boek, zonder twijfel het indrukwekkendste literaire werk sinds jaren. Er valt ook niets af te doen aan het gruwelijke lot en leed van de ouders. Maar dankzij de BN'er-verering in de media kent de kijker (en lezer) Tonio inmiddels beter dan zijn eigen overleden tante.


Langzaam ontstaat de indruk dat tranen pas écht zijn als het publieke tranen zijn. Dat vader Froger een bijzonderder mens was dan onze eigen vader.


De verweesde BN'er treft geen blaam. Een arme sterveling die een sprankje kracht hoopt te putten uit het delen van zijn leed - publiek bestaan was toch al zijn wezenskenmerk. Het zijn de media - televisie voorop - die wat te verwijten valt. De exploitatie van de publieke rouw. De harde kern van deze activiteit bestaat uit kille kijkcijferterreur, de dekmantel is gemaakt van vrome menselijkheid. De woorden 'God' en 'geloof' worden zo veel mogelijk vermeden, het gaat om de breedste interpretatie, opdat elke Ietsist zich erin herkent. Voor de KRO lijkt het vooral een aflaatje om zich te mogen blijven baden in het eeuwige licht van de publieke omroephemel. Tijd voor een biecht.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden