Doodstraf is het Internationaal Strafhof onwaardig

In de onderhandelingen over een Internationaal Strafhof pleiten de VS er voor dat het ook de doodstraf kan uitspreken. In dat geval vindt Boris Dittrich dat het Hof niet in Den Haag moet worden gevestigd....

IN EEN interview met de Volkskrant van zaterdag 18 april vertelt de heer A. Bos over de vorderingen in de onderhandelingen over het Internationaal Strafhof. Bos noemt daarin enkele twistpunten, die nog moeten worden opgelost. Nogal verscholen in het rijtje meningsverschillen, opgesomd naast het interview met Bos, wordt de kwestie van de doodstraf aangestipt.

Het Internationaal Strafhof wordt opgericht door de Verenigde Naties. Het heeft tot doel de ergste inbreuken op de internationale rechtsorde, inclusief internationaal erkende mensenrechten, te berechten. Degenen, die dergelijke misdrijven hebben gepleegd, kunnen voor dat Hof worden gedagvaard. Ze worden berecht op basis van internationaal geaccepteerde regelgeving door rechters uit verschillende landen.

Te denken valt aan genocide, zoals in 1948 door de VN is vastgelegd, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en agressieve misdrijven, zoals het beginnen van een oorlog. D66 wil graag dat Den Haag het Internationaal Strafhof binnenhaalt. Het past bij de status van de stad, waar ook het Vredespaleis staat, waar Europol zetelt en bijvoorbeeld het Internationaal tribunaal voor voormalig-Joegoslavië zijn werkzaamheden verricht. Toch is er een probleem.

Sommige landen, zoals de VS, kennen de doodstraf in hun wetgeving en voeren die ook uit. Deze landen willen dat ook het Internationaal Strafhof de doodstraf kan uitspreken. Zonder doodstraf menen zij dat de rechtsgang voor het Hof geen afschrikwekkende werking heeft en zullen de afschuwelijke misdrijven, waar het Hof zich over zal buigen, onverminderd doorgaan.

Deze landen voelen er weinig voor deel te nemen aan de rechtsgang van het Hof, indien dat de doodstraf niet kent.

Ik ben er tegen dat de rechters uit het Internationaal Strafhof in de zaken, die zij berechten, de doodstraf kunnen uitspreken. Een Internationaal Strafhof dat is opgericht om schending van mensenrechten te berechten, moet mensen niet ter dood veroordelen.

Het Hof zal een instituut zijn van de VN. Art. 3 en 5 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens benoemen als schending van de fundamentele mensenrechten het recht op leven en het recht niet wreed, onmenselijk of vernederend behandeld of gestraft te worden. Het zou toch een paradox zijn indien het Internationaal Strafhof, opgericht door diezelfde VN, zelf wel de ultieme straf zou gaan opleggen.

D66 is tegen de doodstraf, ook al onderkennen wij dat massamoordenaars, oorlogsmisdadigers de gruwelijkste wandaden hebben gepleegd en onbevattelijk leed hebben veroorzaakt. Geen enkele overheid of onafhankelijke rechter mag bij wijze van straf over een mensenleven beschikken. Het beëindigen van een mensenleven als straf is wreed, onmenselijk en vernederend, zoals de Universele Verklaring voorhoudt.

Een tenuitvoergelegde executie is niet meer terug te draaien. Meer dan eens is het in de VS voorgekomen dat iemand ter dood gebracht werd en dat naderhand bleek dat de hij/zij onschuldig was. Het is een fabel dat de doodstraf als afschrikking zou werken. Amerikaanse onderzoekers beweren zelfs dat de mogelijkheid van de doodstraf bruut geweld uitlokt.

Zo zouden sommige overvallers, die mensen in gijzeling hadden genomen en door de politie werden omsingeld, zich in het geheel niet meer hebben bekommerd om de levens van hun gegijzelden en die van de politie. Met alle mogelijke geweld probeerden zij zich uit hun situatie te bevrijden, ze hadden immers toch niets meer te verliezen.

Zo zal het ook zijn bij diegenen, die misdrijven tegen de menselijkheid begaan, een oorlog beginnen of bevolkingsgroepen uitmoorden. Zij zullen zich niet van hun wandaden laten weerhouden door de mogelijkheid dat het Internationaal Strafhof hen de doodstraf zal kunnen opleggen.

Uit een onderzoek van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, in januari 1998 naar buiten gebracht, blijkt dat 52 procent van de Nederlandse bevolking voor de doodstraf is. Van de voorstanders vindt 75 procent dat de doodstraf voor moord zou moeten gelden.

Bijna de helft van de voorstanders vindt deze straf ook voor incest en kindermishandeling geoorloofd. Uit de enquête die onder 3000 personen van 15 jaar en ouder is gehouden, blijkt dat vooral jongeren en lager opgeleiden voor invoering van de doodstraf pleiten. Ik vond de uitslag alarmerend.

Nederland zou op geen enkele manier moeten meewerken aan de oprichting van een Internationaal Strafhof, wanneer dat de doodstraf mag uitspreken. Stel nu dat het Internationaal Strafhof de doodstraf in Den Haag zou mogen opleggen, dan is het niet denkbeeldig dat steeds meer Nederlanders het uitspreken van die straf aanvaardbaar gaan vinden. Waarom het Internationaal Strafhof in Den Haag wel en Nederlands hoogste rechtscollege in Den Haag, de Hoge Raad, niet? Er kan een verschuiving in opvattingen ontstaan met als mogelijk eindresultaat aanpassing van de wet, waardoor de doodstraf ook in Nederland wordt ingevoerd.

Ik wens de heer Bos als delegatieleider veel succes in Rome, waar van 15 juni tot 16 juli de laatste knopen worden doorgehakt. Echter, mocht hij het Internationaal Strafhof alleen maar naar Den Haag kunnen halen met de mogelijkheid van het uitspreken van de doodstraf, dan vind ik dat in deze fase al een duidelijk politiek standpunt op zijn plaats is. Nederland moet dan zijn kandidatuur intrekken.

Daarnaast zou Nederland ook moeten blokkeren dat andere Europese landen een dergelijk Internationaal Strafhof zouden huisvesten. Ook aan een Internationaal Strafhof met de doodstraf buiten Europa moeten we niet meewerken.

Tot nu toe hebben de onderhandelingen over het Internationaal Strafhof in de betrekkelijke rust van de internationale diplomatie plaatsgevonden. Die rust behoort politiek verstoord te worden: beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald.

Boris Dittrich is woordvoerder justitie van D66 in de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden