Doodsoorzaken

De medische wereld staat bol van tabellen met cijfers en grafieken met getallen. De Volkskrant telt mee. Deze week: Dementie in opkomst....

Marc van den Broek

Bij leven hoort dood. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) houdt nauwgezet het aantal inwoners bij, dus hoeveel mensen er worden geboren en hoeveel er sterven. Ook de doodsoorzaak krijgt een plaats in de statistiek.

Het is een ranglijst die op korte termijn nauwelijks verandert. De toptien van 2003 is dezelfde als die van 2002 of 2004, maar niet van 1903 of 2103. De ontwikkeling van de geneeskunst vertaalt zich langzaam in een van de meest lugubere statistieken van het CBS.

Jaarlijks overlijden ongeveer 140 duizend Nederlanders, evenveel als in de hongerwinter van 1945. Sinds 1948 het aantal overledenen, mede door de bevolkingsgroei, gestaag van 72 duizend tot de hoeveelheid van nu. Anno 2000 nemen de zogenoemde welvaartsziekten, hart-en vaatziekten en kanker, het leeuwendeel van de sterfte voor hun rekening.

Dat was honderd jaar geleden anders. Tuberculose, longontsteking, griep, zuigelingensterfte en kinderziekten als mazelen en kinkhoest eisten vele levens. De medische ontwikkeling aan het begin van de vorige eeuw heeft die ziekten naar de achtergrond gewezen. Ze zijn nauwelijks nog terug te vinden in de doodsoorzakenstatistiek van het CBS. Mazelen eiste in 2003 leven.

Hierdoor wordt de Nederlander ouder, de levensverwachting is gestegen tot ongeveer 80 jaar voor vrouwen en 75 voor mannen. De doodsoorzaken zijn verschoven en de genadeslag wordt uitgedeeld door andere ziekten, die door de nieuwe leefwijzen in de hand worden gewerkt. Roken, ongezond eten en te weinig bewegen zijn factoren die hart-en vaatziekten, kanker en longziekten in de hand werken.

'Maar hier blijft het niet bij', zegt prof. dr. Jan Latten, sociaal-demograaf van het CBS en verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. De piek van harten vaatziekten is voorbij. Als de invloed van de vergrijzing op de cijfers wordt gemineerd dan is de kans om te sterven aan een hart-of vaatziekte fors gedaald. Ook kanker daalde iets tussen 1970 en 1998, maar minder. 'Kanker is vrij stabiel. Dat zal wel zo blijven.'

'Je ziet dat een ziekte als dementie een belangrijke doodsoorzaak wordt', zegt Latten. Maar die aandoening laat zich niet zomaar in de statistiek vangen. Het CBS registreert de primaire doodsoorzaak. Het bureau krijgt van elke overledene van het bevolkingsregister een formulier waarop een arts de doodsoorzaak heeft opgeschreven, ontdaan van een persoonlijke identificatie. Alleen gegevens over leeftijd, geslacht en regio worden meegestuurd en door het CBS verwerkt. Ook de eventuele onderliggende ziekte staat daarop.

'Hiermee bepalen we wat de primaire doodsoorzaak is, iets wat niet altijd duidelijk is', geeft hij toe. De terminale kankerpati die onder een auto komt, zal als 'niet-natuurlijk' in de statistiek komen. 'Er is geen relatie tussen ziekte en ongeval.'

Anders is dat met de demente bejaarde die zich verslikt en stikt. 'Dat verslikken is een gevolg van de dementie en dat wordt dan de primaire doodsoorzaak', zegt Latten.

Toch zal dementie niet snel koploper worden, zo blijkt uit de toelichting van het CBS. Een op de negen overledenen had in 2001 een vorm van dementie, zegt Latten, maar slechts bij eenderde deel wordt dementie als primaire doodsoorzaak gegeven. Veelal bezwijkt de pati niet rechtstreeks als gevolg van de hersenafwijking, in de statistiek gestopt onder het hoofdje 'psychische stoornissen', maar aan de andere oorzaken, zoals kanker, hart-en vaatziekten en longontsteking.

Dementie zal toch toenemen. Nederland wordt ouder en van de vrouwen boven de negentig is bijna een kwart dement. Ook neemt het aantal dementiepatien per leeftijdgroep toe. In 1996 was dat 21 procent bij de 90-jarigen, in 2001 was dat 23 procent. Psychische stoornissen als doodsoorzaak zullen de komende decennia met stip gaan stijgen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden