Doodslag door appen achter het stuur, is dat te bewijzen?

Honderden appjes op een dag maar bij dé app stond de auto stil

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft donderdag voor de rechtbank in Alkmaar een half jaar gevangenisstraf en twee jaar rijontzegging geëist tegen een 26-jarige vrouw uit het Texelse Den Burg. Ze veroorzaakte vorig jaar maart op Texel een dodelijk ongeval en wordt door het OM beschuldigd van gevaarlijk rijgedrag, door tijdens de fatale avond met maar smartphone in de weer te zijn.

Het aantal boetes voor automobilisten die een telefoon vasthouden, is spectaculair gegroeid. Foto ANP

Het ongeval op Texel heeft veel publiciteit gekregen, mede door toedoen van de ouders van het slachtoffer, een 21-jarige vrouw uit Geldrop. Zij reed op de fiets, samen met een vriendin, toen ze van achteren werd geschept. Beiden gebruiken fietsverlichting.

Vader van het slachtoffer: 'aanpassing wetgeving'

Donderdag, tijdens de rechtszitting, drong de vader van het slachtoffer er nogmaals op aan om smartphonegebruik door automobilisten zwaarder te bestraffen. Hij bepleitte aanpassing van de wetgeving om automobilisten die met hun telefoon bezig zijn en betrokken raken bij een ongeval even zwaar te bestraffen als automobilisten die rijden onder invloed. Als alcohol in het spel is, kan de strafeis hoger uitvallen dan bij een gewoon verkeersongeval.

'We krijgen onze dochter er niet mee terug. Onze enige zingeving is nu nog ons in te zetten voor een verkeersveiliger wereld', zei de vader.

Zijn pleidooi voor het zwaarder bestraffen van 'onverantwoord rijgedrag' sluit aan bij recente oproepen van onder meer Veilig Verkeer Nederland en de ANWB. Ook die organisaties maken zich zorgen over automobilisten die zich laten afleiden omdat ze al rijdende met hun telefoon in de weer zijn.

Na een jarenlange daling is de afgelopen twee jaar het aantal verkeersslachtoffers in Nederland fors gestegen. Niet alleen Veilig Verkeer Nederland en de ANWB maar ook de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) stellen dat telefoongebruik tijdens het autorijden daar in grote mate aan toe heeft bijgedragen.

Intensiever optreden

Politie en justitie treden daar sinds enkele jaren intensiever tegen op. Het aantal boetes voor automobilisten die een telefoon vasthouden, is spectaculair gegroeid. Uit cijfers van het Centraal Justitieel Incasso Bureau blijkt dat dit jaar in de periode van mei tot en met augustus 26.296 boetes (van 230 euro) zijn uitgedeeld. In de vergelijkbare periode in 2016 waren dat er 20.968.

Justitie heeft geen specifieke cijfers over (al dan niet dodelijke) ongevallen waarbij smartphonegebruik een rol speelt. Na een ongeval is het moeilijk aan te tonen dat afleiding door de telefoon de oorzaak was.

Reconstructie

Dat werd in Alkmaar duidelijk in de rechtszaal. In juli schortte de Alkmaarse rechter de behandeling op omdat nader onderzoek gewenst was. De automobiliste ontkende dat ze op die avond al rijdend een appje had verstuurd. Zij zou op de Hoofdweg bij Cocksdorp even zijn gestopt bij een inham om een antwoord te geven op een berichtje van een vriendin. Aanvankelijk had de vrouw gezegd dat ze bij een andere inham was gestopt, dichter bij de plek waar het ongeluk plaatsvond, maar ze stelde haar verklaring later bij.

Dat leidde ertoe dat in deze zaak cruciale 97 seconden werden gereconstrueerd. Die tijd komt overeen met het moment waarop de vrouw een appje verstuurde, zo bleek uit onderzoek van haar dataverkeer, en het moment waarop zij na de fatale aanrijding 112 belde.

600 appjes

Theoretisch bleek dat mogelijk, zo moest ook officier van justitie mr J. van Bree toegeven, maar hij hecht weinig geloof aan de woorden van de automobiliste. Vooral ook omdat zij haar verklaringen steeds bijstelde. Uit onderzoek van haar telefoongebruik is gebleken dat de vrouw die bewuste dag in maart vorig jaar meer dan 600 appjes had ontvangen/verstuurd.

Volgens Van Bree is het duidelijk dat de vrouw zich schuldig heeft gemaakt aan 'een stapeling van risicovol gedrag'. Ze reed hard op die avond terwijl de weg amper was verlicht, nam welbewust risico, had te weinig aandacht voor wat er op de weg gebeurde en kan volgens Van Bree van 'onvoorzichtigheid en onoplettendheid' worden beticht.

Volgens de raadsman van de vrouw, mr M. Berbee, blijkt uit de uitputtende reconstructie van het ongeval dat 'niemand blaam treft'. Volgens hem valt uit het uitpluizen van de 97 seconden niet te herleiden dat de automobiliste onvoorzichtig of onoplettend is geweest.

De rechtbank doet op 23 november uitspraak.


Afleiding moet duidelijker worden gedefinieerd

Landelijk verkeersofficier van justitie Achilles Damen vindt het 'aannemelijk' dat bij de toename van het aantal zware ongevallen ook het smartphonegebruik in de auto een rol speelt. 'Uitgangspunt bij onze aanpak is dood door schuld. Als we een trapje hoger kunnen gaan, roekeloos rijden, dan kunnen we, zoals de wet nu is, meer straf vragen. Maar daar gaan rechters vaak niet in mee.'

Volgens Damen draagt een straf optreden van justitie bij aan bewustwording onder automobilisten dat telefoongebruik in de auto leidt tot afleiding en daardoor tot gevaarlijke situaties. Hij wijst op een recent vonnis van de rechtbank in Leeuwarden dat ook de automobilist die iets intoetst in de handsfreehouder beboet kan worden.

'We zijn blij met dat vonnis maar ook zelf in beroep gegaan. We willen via de rechtspraak steeds duidelijk gedefinieerd krijgen wat we als afleiding en in overtreffende trap als roekeloos rijden kunnen beschouwen.'

Damen erkent dat het in concrete gevallen vaak moeilijk is om bij een ernstig ongeval waarbij telefoongebruik in het spel is de bewijslast rond te krijgen. 'Vaak kunnen ook andere factoren als vermoeidheid een rol spelen. En is het bezig zijn met de telefoon een van de aspecten.'

In gevallen waarbij volgens justitie het vast staat dat telefoongebruik een rol speelt geldt tegenwoordig, zo blijkt uit een inventarisatie van rechtszaken, bijna een standaardeis: een half jaar gevangenisstraf en tweejaar rijontzegging. Of de Wegenverkeerswet moet worden aangepast, het ministerie van Justitie studeert er op, om zwaardere straffen mogelijk te maken vindt Damen 'een zaak voor de politiek'.