Doodsklok voor JSF klinkt steeds luider

Met grote zorg en irritatie volgen landen die deelnemen aan de ontwikkeling van de JSF-gevechtsjager de groeiende onzekerheid rond het miljardenproject. Amerika's duurste en grootste wapenaankoop ooit kan geschrapt worden als het Pentagon vanaf 2013 zo'n 600 miljard dollar moet bezuinigen.

VAN ONZE VERSLAGGEVER STIEVEN RAMDHARIE

AMSTERDAM - Door het mislukken van een akkoord in het Congres over het terugbrengen van het begrotingstekort met 1.200 miljard dollar, dreigt het Pentagon grote wapenprojecten te moeten opgeven. Als binnen een jaar geen oplossing op tafel ligt, moet Defensie de helft van dit bedrag gaan bezuinigen. Minister van Defensie Leon Panetta zei vorige week voor het eerst dat het schrappen van de geplaagde JSF tot de mogelijkheden behoort.

Hoewel de regeringen van grote deelnemende landen als Groot-Brittannië, Canada, Australië en Nederland officieel geen reden zien tot paniek, broeit het onder de partners. Australië onderzoekt of het extra F-18's moet kopen, mocht de JSF niet op tijd klaar zijn. De Britten zouden zelfs overwegen de 138 ooit geplande JSF's voor de marine in te ruilen voor de oude F-18. 'De JSF's worden miljoenen duurder dan we dachten en zijn mogelijk niet eens beschikbaar als we ze in 2020 nodig hebben', aldus een Defensieambtenaar in The News.

In Canada is de kritiek op de JSF-aankoop door de regering-Harper flink toegenomen na de opvallende waarschuwing van Panetta. De begrotingswaakhond van het parlement waarschuwde er onlangs voor dat de prijs van de 65 Canadese toestellen kan verdubbelen. 'Nu de Amerikanen erover praten de stekker eruit te trekken, klinkt de doodsklok over de JSF luider en luider', betoogde oppositielid David Christopherson (NDP) in het parlement.

'Iedereen is ongerust en wat doet Nederland?', vraagt PvdA-parlementariër Angelien Eijsink. 'Den Haag zegt: wij maken ons geen zorgen. De regering moet ons snel inzicht geven in deze internationale ontwikkelingen'. De kwestie komt dinsdag aan de orde bij de behandeling van de Defensiebegroting. 'Hier draait de JSF-machine gewoon door', betoogt Arjan El Fassed van GroenLinks. 'Als het aan ons ligt, stoppen we vandaag nog met dit geldverslindende JSF-project.'

De JSF, die sinds 2001 al talloze technische tegenvallers en kostenoverschrijdingen wist te overleven, wordt nu genoemd door Panetta, omdat het toestel zo kostbaar is. Jaar in, jaar uit bezworen Washington en bouwer Lockheed Martin dat de problemen wel meevielen, maar de kosten bleven stijgen. In tien jaar zijn de kosten voor alleen de VS gestegen van 233 miljard dollar tot 383 miljard. De ontwikkelingskosten stegen met 64 procent tot zo'n 57 miljard dollar. Het stealthtoestel, waarvan de VS er zo'n 2.400 willen kopen, ligt ook vijf jaar achter op schema.

Volgens Defensieminister Panetta kan het schrappen van de JSF 80 miljard dollar opleveren. Voor de acht internationale partners die samen met de VS het vliegtuig ontwikkelen, zou het einde van de JSF een enorme tegenvaller zijn. Niet alleen hebben ze miljarden dollars gestoken in het project, ook moeten ze snel op zoek naar alternatieven.

Zelfs als het JSF-project in een afgeslankte vorm weet te overleven, waarbij de VS minder toestellen kopen, zou dit flinke gevolgen hebben voor de partners. Want hoe minder JSF's de VS aanschaffen, hoe duurder het vliegtuig. Bij de start in de jaren negentig, werd de JSF met 28 miljoen dollar per stuk gepresenteerd als 'het beste toestel voor een betaalbare prijs'. Die prijs steeg tot 50 miljoen in 2002 en 112 miljoen in 2010, berekende de Amerikaanse rekenkamer GAO.

'We houden dat nauwlettend in de gaten', zei de Australische minister van Defensie Stephen Smith onlangs over een scenario waarbij de VS minder toestellen afnemen. Australië besloot in augustus dat het volgend jaar de knoop gaat doorhakken over de vraag of er 24 extra F-18 Super Hornets moeten worden gekocht. Deze zullen nodig zijn als het JSF-project weer wordt geplaagd door problemen en de jagers niet op tijd worden geleverd. Canberra wil 100 JSF's kopen voor zo'n 17 miljard dollar.

Ook in Londen, dat zo'n 15 miljard dollar aan de JSF wil besteden, heerst onrust. In augustus meldde de Britse pers dat er verdeeldheid is ontstaan op het ministerie van Defensie over verdere deelname. Een deel van de beleidsmakers zou aandringen op terugtrekken. Het ministerie, dat al flink moet bezuinigen, zou genoegen moeten nemen met de F-18.

Zo'n stap zou funest zijn voor het geplaagde wapenproject. Met 2,5 miljard dollar zijn de Britten de grootste buitenlandse partner. Londen en Den Haag zijn ook de enige partners die al hebben besloten de kostbare testtoestellen van de JSF te kopen. El Fassed: 'Met steun van de PvdA en de PVV, die de koop steunden, zijn we in een fuik gelopen. Hoe kunnen we straks, als tot definitieve aankoop moet worden besloten, een goed overwogen besluit nemen?'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden