Doodgewerkt

Vrouw van 36 moest na het overlijden van haar aan werk verslaafde man haar baan opgeven en is nog steeds niet over het verlies heen....

'De dood is zo onherroepelijk, zo voldongen. Ik ben er nog elke dag mee bezig, ik begrijp er nog steeds niets van. Hij is weg, hij kan niets meer voor onze kinderen betekenen. Als ik om uitleg word gevraagd, sta ik nog even perplex als vier jaar geleden. Ik kan alleen maar zeggen: hij was goed, hij wilde het zo goed doen dat hij eraan doodging.

Wat kun je anders zeggen van iemand die alleen maar gevochten heeft. Ik mag hem eigenlijk niets verwijten. Daar zit ik al die tijd al mee. De maatschappij legde hem die druk op, hij rende zich een slag in de rondte, zo hard. Hij moest mee, zo voelde hij het ook. Maar uiteindelijk trok zijn lichaam het niet meer. Hij lag op sterven en toen pas besefte hij: 'Wat heb ik eigenlijk gedaan?'

De kern is dat hij zichzelf niet hoogschatte. Hij had een Indonesische moeder en een heel eenvoudige Nederlandse vader, een harde werker die het nooit is gelukt maatschappelijk op te klimmen. Het maakte mij niet uit en ik heb dat ook dikwijls gezegd, maar die vader zat ermee en belastte zijn zoon erfelijk met zijn eigen schuldgevoel. Hij projecteerde zijn eigen nederigheid op zijn kind, dat op zijn beurt zich nog heviger wilde waarmaken.

Hij wilde de voortreffelijke echtgenoot zijn, hij kocht alles wat ik voorstelde. Hij stak zich, zoals ik pas later ontdekte, in de schulden om dit huis te bekostigen. Ik zit er daardoor voor de buitenwereld riant bij, maar ik ben wel alleen. Ik mis hem elk uur, elk ogenblik.

Ik weet dat ik mijn verdriet eigenlijk voor mezelf moet houden. Er zijn zoveel drama's, overal worden families uiteengerukt, ik heb weinig recht van spreken, en toch denk ik achteraf: Is de westerse maatschappij rechtvaardiger dan de landen waar die bloedbaden plaatsvinden? Ik heb destijds gehuild bij de verhalen in de Volkskrant van Els de Temmerman uit Rwanda, kun je je voorstellen? Die verhalen sneden door mijn ziel. Want ik voelde me ook de keel doorgesneden.

Dat klinkt natuurlijk te dramatisch en in Nederland mag je het eigenlijk ook niet zeggen. Toch legt, op een heel andere manier, de maatschappij een geweldige druk op je. Mijn schuldgevoel bestaat er waarschijnlijk uit dat ik er niet in ben geslaagd mijn eigen man ervoor te beschermen. Hij heeft zich letterlijk doodgewerkt en heeft mij met een dood gevoel achtergelaten.

Het is verschrikkelijk welk een superdruk het bedrijfsleven op je legt. Hij hield zichzelf geweldig staande, maar uiteindelijk ging hij eraan te gronde. Op een gegeven moment heb ik gezegd: 'En nu neem ik je winkel en je wandel over, want je komt er niet. Hij zat om drie uur 's nachts voor zich uit te staren, naar een stapel rekeningen. Dan kwam ik in mijn nachtpon naast hem zitten en probeerde ik hem gerust te stellen. Hij hoorde me niet, hij was in paniek. Ik heb tegen hem gezegd, dan gaan we toch weg uit Assen, dan verdwijnen me maar ver weg in de provincie, naar een terp of een of ander gehucht. Maar hij kon al niet meer luisteren. Zijn ambitie was om zichzelf waar te maken, hij had alles gedaan om zijn gezin te steunen, en elk toegeven zou een capitulatie zijn geweest.

Zijn werken was niet tegen te houden. Hij had mensen in Amerika en in de Cariben met wie hij zaken deed. Hij wilde technische procédés versnellen, hij had echt ideeën en die werden ook geapprecieerd. Maar het was een te grote verplichting. Hij ging zich in dat wereldje de belangrijkste voelen, hij dacht iedereen aan te kunnen, hij maakte me midden in de nacht wakker om me met veel gedonder en geraas duidelijk te maken dat hij weer een zakelijke overwinning had geboekt. En als ik dan zei dat hij gewoon moest gaan liggen, werd hij kwaad, en opgewonden, in de verkeerde zin.

Je kunt je niet voorstellen wat het is zo'n bevlogen man te verliezen. Werk en eerzucht hebben levens omgewoeld. Ik wil niet zeggen kapotgemaakt, want je moet zelf door, en je leert ook veel van zo'n schokkende gebeurtenis. Maar zijn dood, hoe kan het? Is het vreemd dat ik me dat na vier jaar nog afvraag?

Ik heb erbij gezeten. Het was in zijn laatste ogenblikken een prachtige, energieke man. Hij heeft zichzelf omgebracht, dat op de eerste plaats, maar de maatschappij, mezelf incluis, is niet zonder schuld. Ik wil niet te zeer in details treden, maar hij had zó hard gewerkt, hij was zó op zijn kwaliteiten beproefd, dat hij tenslotte ziek werd.

'Ik heb hem gezegd: hou ermee op, wat kan het jou schelen? Maar dan zei hij: no way, ik zal winnen. Hij wilde slagen in de zakenwereld en dat deed hij ook. Maar het is de vraag wie hij er goed mee heeft gedaan.

Ik ben nog steeds verslagen. Ik ben een praatster, één vraag is voldoende om me los te doen barsten. Ook na vier jaar nog. Elke dag nog loop in gedachten naar zijn graf. En elke dag vraag ik me af waar we ons in Nederland mee bezighouden. Wie verplicht ons geld te verdienen, wie schrijft ons voor gezinnen te onderhouden, van wie moeten we een carrière plannen? Ik ben bang dat ik het nooit zal ontdekken.

Misschien had ik me afzijdig moeten houden. Als ik lees hoe vrouwen gewond raken door incest-affaires of door voyeurisme, dan is dat waarschijnlijk een ernstiger maatschappelijk probleem. Aan de andere kant: als ik dit eenvoudige verhaal niet vertel, dan zal het nooit worden verteld.

Begrijp je wat ik bedoel? Het lijkt zo'n doorsnee-geschiedenis. Man gaat dood, overlijdensadvertentie met een aardig tekstje van de werkgever en daarmee is het uit. Vervolgens zit hier wel een vrouw alleen, in alle eenzaamheid. Rijkdom, of armoe, dat meen ik oprecht, maakt in die omstandigheden niets uit.

Ik ben vreemd genoeg alleen bang dat er wordt ingebroken. Ik heb er ontzettend veel over gedroomd. Dan dient zich een potentiële minnaar aan, die achter de nylonkous die hij over zijn gezicht heeft getrokken heel herkenbaar is. Als ik 'schoft' roep, word ik bang, ongelooflijk bang, en dan is hij weg en word ik wakker.

Ik heb een dagboek. Ik ben er nog niet aan toe dat openbaar te maken. Ik lees er voor mezelf in. Bijna elke pagina is een schok, ook nadat ik die herlezen heb. Ik zit ontzettend met de vraag of iemand in dit kleine landje eigenlijk wel op mijn belevenissen zit te wachten.'

Hans van Wissen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden