Doodgepolderd Schiphol-verzet

Schiphol krijgt in zijn expansiedrang weinig serieus tegenspel meer. Veel tegen geluidsoverlast agerende omwonenden zijn murw gebeukt door decennia van teleurstellingen....

Op een koele septemberdag in 2008 is de maat vol. ‘Ik stap eruit’, denkt Erwin von der Meer na het zoveelste frustrerende Alderstafel-overleg. Het ging in de vergadering opnieuw over het nieuwe geluidsstelsel voor Schiphol (Vliegen Volgens Afspraak), en over de vraag of dat de omwonenden evenveel rechtsbescherming biedt als het oude. De luchtvaartsector en het ministerie van Verkeer en Waterstaat bezweren van wel, maar Von der Meer is steeds sterker overtuigd geraakt van het tegendeel. Hij overlegt met zichzelf: ‘Ik wil mijn naam niet verbinden aan dat nieuwe systeem. Want dan sta ik bij de mensen straks bekend als die mijnheer die het allemaal heeft weggegeven aan de luchtvaart.’

Von der Meer deelt zijn besluit niet met de twee andere leden van de bewonersdelegatie aan de Alderstafel, Theo Geudeke en Kees van Ojik. ‘Het was een persoonlijke beslissing’, zegt de Castricummer twee jaar later. ‘Ik zou sowieso opstappen. Als de vereniging daar niet achter stond, moesten ze een andere voorzitter kiezen.’

De desertie van Von der Meer, de voorzitter van de Vereniging Gezamenlijke Platforms Vlieghinder Schiphol (VGP), maakt een einde aan het eendrachtig optreden van omwonenden tegen de geluidsoverlast van Schiphol. Sinds eind 2008 rollen de belangengroepen ruziënd over straat en lijkt van krachtig verzet tegen de plannen van de luchtvaartindustrie geen sprake meer. Hoe groot de achterban is van de huidige bewonersleden van de Alderstafel, het overlegorgaan over Schiphol dat donderdag groen licht gaf voor een experiment met een Schiphol-vriendelijk handhavingsstelsel, is niet duidelijk. Zeker is dat de meest kritische omwonenden en de milieubeweging al jaren niet meer deelnemen aan het overleg.

Als Von der Meer in 2008 besluit het voor gezien te houden, verkeert hij in de veronderstelling dat Theo Geudeke, een gepensioneerde Shell-ingenieur uit Uithoorn, net zo weinig in Vliegen Volgens Afspraak ziet als hij. De derde ‘Aldersbewoner’ Van Ojik heeft zich wel door de oud-minister van Milieu laten overtuigen. Het gaat immers niet om een definitief besluit, het nieuwe stelsel wordt eerst twee jaar getest. Bovendien krijgen de bewoners er iets voor terug: een plafond aan de groei van de luchthaven en de belofte dat Schiphol hinderbeperkende maatregelen neemt.

Op vrijdag 26 september komt de VGP in Badhoevedorp op verzoek van Von der Meer bijeen om het gezamenlijk standpunt over het Aldersadvies te bepalen. Bij de VGP zijn dan 27 actiegroepen van omwonenden uit Schipholgemeenten aangesloten. Von der Meer (nu 65 jaar) is vanaf het begin VGP-voorzitter. Hij is een ervaren onderhandelaar. Voor zijn pensionering moest hij als manager in de chemische industrie vaak ‘dealen’ met protesterende milieugroepen. Hij kent de trucs waarmee je actievoerders politiek uitschakelt. De gepensioneerde stelt vast dat Schiphol diezelfde trucs inzet tegen de bewonersgroepen.

In Badhoevedorp legt Von der Meer uit wat het advies inhoudt en waarom de VGP volgens hem de onderhandelingstafel moet verlaten. Hij kan zijn leden echter geen concepttekst voorleggen. Alders heeft hem verboden die op de vergadering te verspreiden. Omdat de VGP-leden het advies niet kunnen lezen, durven de meeste aanwezigen het niet zomaar af te wijzen. Ze willen eerst hun achterban raadplegen.

Von der Meer stapt desondanks diezelfde avond ‘met veel pers en bombarie’ uit het Aldersoverleg. Van Ojik en zijn rechterhand Eef Haverkort vinden dat Von der Meer daarmee is ontmaskerd als een arrogante autocraat. Haverkort: ‘Hij had Alders en de media voor de stemming al medegedeeld dat de VGP eruit stapte, terwijl wij van niets wisten! Tot zover het democratisch gehalte van onze oud-voorzitter.’

Het vertrek van een van de bewonersvertegenwoordigers leidt bij Alders tot enige paniek, memoreren Von der Meer en zijn medestander Jan Griese. ‘Alders wilde graag een unaniem advies om controverse te vermijden. Hij organiseerde daarom op 29 september inderhaast een informatiebijeenkomst waar hij het de twijfelende bewoners nog eens kwam uitleggen.’ Chantage werd bij die gelegenheid niet geschuwd, stelt Griese. ‘Alders zei: als jullie hier niet mee akkoord gaan, mag je voortaan nergens meer over meepraten.’

Alderstafellid Geudeke, die op 21 september nog rondmailde dat het nieuwe stelsel ‘een onvoldragen wangedrocht is dat snel terugmoet naar een objectieve tekentafel’, verandert één dag voor het beslissende Alderstafeloverleg abrupt van mening. ‘Hij maakte een draai van 180 graden, niemand weet waarom’, zegt Griese, een 69-jarige actievoerder uit Amstelveen. ‘Toen ik het hem vroeg, zei hij: ik vind het nu toch een zesminnetje.’

Tijdens de Alderstafelvergadering op 1 oktober stemmen dus twee van de drie bewoners voor. Alders en minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat presenteren het advies in de Tweede Kamer als een voorstel dat door de meerderheid van de omwonenden wordt gesteund. Een schriftelijke stemming van de VGP-platforms levert korte tijd later de uitslag ‘14 tegen, 12 voor’ op, maar dat is dan niet meer relevant.

De VGP splijt in tweeën na de uittocht van Von der Meer. De bewonersplatforms die hem steunen, verenigen zich in een nieuwe organisatie, Bescherming Leefmilieu Regio Schiphol (BLRS). De uitgedunde VGP-gelederen worden aangevuld met dorps- en wijkraden uit de regio Zwanenburg en Haarlemmermeer, de bakermat van Kees van Ojik (75). De nieuwe leden zijn ten opzichte van Schiphol veel gematigder dan de weglopers.

Van Ojik en Haverkort (71) zijn er niet rouwig om dat ‘hun’ kamp het rijk alleen heeft bij de onderhandelingen. Van Ojik: ‘Het enige doel van de aanhang van Von der Meer is de luchthaven zo klein mogelijk houden. Ze zouden Schiphol het liefst morgen sluiten. Maar je moet erkennen dat Schiphol van groot economisch belang is. Als je tot consensus probeert te komen, bereik je meer dan als je aan een extreem standpunt vasthoudt.’

Ze hebben veel bereikt, stelt het duo. Van Ojik: ‘Er komen meer ‘stille’ glijvluchtlandingen, er is een plafond van 510 duizend vluchten tot 2020 en over een jaar is er een evaluatie. De rechtsbescherming voor omwonenden houden we ook in de gaten. Als uit de proef blijkt dat het stelsel op een van deze punten niet aan onze eisen voldoet, gaat het niet door.’

Griese en Von der Meer menen dat Van Ojik last heeft van Stockholmsyndroom. Griese: ‘Hij is een ijdele, zeer dominante man die het heerlijk vindt om in een blauwe blazer glaasjes wijn te drinken met ministers en bekende mannen als Cerfontaine (de voormalige Schiphol-directeur, red.).’ Von der Meer herinnert zich dat Van Ojik altijd hetzelfde reageerde als hij bezwaar wilde maken tegen een voorstel van de luchtvaartpartijen. ‘Hij zei steeds: ‘Dat kan later wel, zover is het nog niet. We moeten de zaak niet te snel op de spits drijven.’ Maar uit ervaring weet ik dat het zo niet werkt. Als je wacht met protesteren tot de laatste vergadering, ben je te laat. Dan is alles al bedisseld en is het een hamerstuk geworden.’

Von der Meer paste ervoor een ‘alibirol’ te spelen aan de Alderstafel. ‘Ik heb steeds meer de indruk dat het trekken is aan een dood paard. Zelfs al kun je aantonen dat Schiphol de boel manipuleert, dan verlies je het toch. De luchtvaart heeft zoveel macht.’

Dat omwonenden en milieubeschermers geen partij zijn voor Schiphol, concluderen ook Menno Huys en Jan Anne Annema van de TU Delft in hun recente onderzoeksrapport. Ze schetsen daarin een vernietigend beeld van de relatie tussen het ministerie van Verkeer en Waterstaat en de luchtvaartsector. Die relatie is er een van twee handen op een buik, aldus het rapport. Sinds begin jaren negentig hebben opeenvolgende verkeersministers stelselmatig wetenschappelijke onderzoeksresultaten gemanipuleerd met steeds hetzelfde doel: Schiphol moet groeien. Het uiterst kritische geluidsonderzoek van de Delftse professor Guus Berkhout belandde via het ministerie binnen een dag op het bureau van Schipholdirecteur Cerfontaine. De ministers temden de Kamer door controversiële besluiten eindeloos door te schuiven of als ‘experiment’ te presenteren.

Aan de Alderstafel moeten kritische omwonenden opboksen tegen een Schiphol-gezinde meerderheid. Aan het overleg nemen naast vertegenwoordigers van de luchtvaartsector, mensen van Verkeer en Waterstaat en omwonenden ook vertegenwoordigers van gemeenten en provincies deel. In principe zijn die wethouders en gedeputeerden tamelijk neutraal. Zij moeten immers met zowel boze omwonenden als economische belangen rekening houden. Alle zes bestuurders in de Alderstafel zijn echter van VVD- of CDA-signatuur. In de Tweede Kamer zijn dat de partijen die het meest pro-Schiphol zijn.

Eef Haverkort geeft toe dat de bewonersdelegatie in het Alderstafeloverleg onder druk staat. ‘We zijn met Vliegen Volgens Afspraak akkoord gegaan uit vrees dat er anders iets zou komen dat nog veel beroerder is. De realiteit is nu eenmaal dat een meerderheid in de Tweede Kamer, de instantie die er uiteindelijk over gaat, economische belangen altijd zwaarder heeft laat wegen dan milieu- en bewonersbelangen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden