Dood tiener dwingt VS tot reflectie

In ruim honderd steden in de VS is dit weekeinde gedemonstreerd tegen de vrijspraak van de burgerwacht die de 17-jarige Trayvon Martin doodschoot.

NEW YORK - Wat leert een zwarte moeder in Amerika haar zoon voordat hij de straat opgaat? Michelle Aubin legt het uit, punt voor punt. Let op hoe je loopt; verroer je niet als de politie je aanhoudt; wacht tot ze je persoonsbewijs vragen; draag dat nooit in je achterzak maar altijd voor op je lichaam; haal het er met één hand uit.


Ze doet het voor, voorzichtig en langzaam. Want: één verdachte beweging en je kunt dood zijn. Mannen zijn neergeschoten omdat de politie dacht dat ze naar een vuurwapen grepen, terwijl ze hun portefeuille pakten. Aubin: 'Ik weet zeker dat het voor andere bevolkingsgroepen niet hetzelfde is.'


Zij is een 48-jarige lerares Engels uit Brooklyn. Ze heeft drie zonen opgevoed: Daniel (28), Kyle (23) en Nicholas (21). De eerste werkt in de bouw, de middelste in een kledingwinkel en de jongste wil net als zijn moeder het onderwijs in. 'Altijd moest ik maar hopen dat ze veilig thuiskomen. '


Nu staat Aubin op het plein voor het hoofdkwartier van de New Yorkse politie, waar zij met ruim vijfhonderd anderen demonstreert tegen de vrijspraak voor George Zimmerman, de blanke burgerwacht die de 17-jarige zwarte jongen Trayvon Martin doodschoot - een zoon die niet thuiskwam. Trayvons moeder is voor de betoging overgekomen uit Florida. 'Trayvon was echt nog maar een kind. Hij had net snoep gehaald', zegt Sybrina Fulton tegen de menigte.


Behalve in New York waren er protesten in meer dan honderd andere steden in Amerika. Er deden duizenden mensen aan mee. Ze zijn woedend over de uitspraak van de jury in Sanford, Florida, dat Zimmerman niet schuldig is aan moord. De burgerwacht zag februari vorig jaar Trayvon Martin lopen in een buurt waar veel ingebroken was. Het kwam tot een confrontatie, waarbij Zimmerman Martin doodschoot. Hij zei te hebben gehandeld uit zelfverdediging, omdat de jongen hem zou hebben aangevallen. Er waren geen ooggetuigen van het fatale moment. Een groot probleem voor de aanklager. Hij kon niet onomstotelijk bewijzen dat het geen zelfverdediging was, waarna de jury Zimmerman vrijsprak.


De zwarte gemeenschap vindt dat onacceptabel en heeft geen boodschap aan de juridische finesses. Hoezo zelfverdediging? Trayvon Martin was ongewapend en had geen strafblad. Ze is ervan overtuigd dat Zimmerman handelde uit racisme toen hij Martin in de regen langs zag lopen - met zijn capuchon op - en daarop besloot de jongen te volgen.


Voor de zwarte bevolking staat de zaak symbool voor de hardnekkige discriminatie in hun land. 'De blanken denken dat het geen probleem is en doen er niks aan. Maar er is geen post-raciaal Amerika!', zegt Rich More, een 43-jarige man die net deze maand is ontslagen. De een na de ander op het plein in New York hekelt het feit dat zwarte mannen en jongens bij voorbaat verdacht zijn. 'Schuldig voordat bewezen is dat ze schuldig zijn', roept op het podium de zwarte dominee Al Sharpton, de initiatiefnemer van de protesten. Op de demonstratie in New Orleans lopen zwarte jongetjes met borden waarop staat 'Ben ik de volgende?'


Voor de zwarten in Amerika kan de zaak niet groot genoeg worden gemaakt. Ze kregen vrijdagmiddag de steun van president Obama, die volstrekt onverwacht in de perszaal van het Witte Huis verscheen, waar hij niet van de teleprompter sprak maar uit zijn hart. In zijn positie kan hij niet anders dan de uitspraak van de jury in Florda respecteren. Maar hij vroeg het land wel zich te verplaatsen in de gevoelens van de zwarte medeburgers.


'Er zijn zeer weinig Afro-Amerikaanse mannen in dit land die niet hebben meegemaakt dat ze werden gevolgd wanneer ze winkelden in een warenhuis. (...) Er zijn zeer weinig Afro-Amerikaanse mannen die niet hebben meegemaakt dat als ze over straat liepen, ze de sloten van de autodeuren hoorden klikken. (...) Er zijn zeer weinig Afro-Amerikanen die niet hebben meegemaakt dat ze een lift binnenstapten en een vrouw nerveus haar tas vastpakte.'


De eerste twee ervaringen heeft de president zelf gehad. En volgens hem is het 'onontkoombaar' dat dit de bril is waardoor de zwarte gemeenschap naar de zaak in Florida kijkt. Hij identificeert zichzelf ook met het slachtoffer. 'Toen Trayvon Martin werd doodgeschoten, zei ik dat hij mijn zoon had kunnen zijn. Het was een andere manier om te zeggen dat ik zelf Trayvon Martin had kunnen zijn, 35 jaar geleden.'


De president riep het land op om aan zelfonderzoek te doen als het gaat om de rassenverhoudingen. Rechts probeert de zaak vooral klein te houden door te zeggen dat een proces was over een tragisch incident waarbij één dode is gevallen. Kijk liever, wordt gezegd, naar het feit dat de meeste zwarte mannen door andere zwarten worden gedood.


Michelle Aubin wil hier niets van horen. 'Dat komt door de nabijheid, omdat zwarten bij zwarten wonen. Ook de meeste blanken worden gedood door blanken.' De demonstranten gaat het vooral om het optreden van politie en rechters. Rich More zegt wel vijf keer te zijn aangehouden op verdenking van een misdaad en Marvin Knight (70) zat naar eigen zeggen negen dagen onschuldig vast.


Amanda Sprouse (43) uit Harlem zegt met haar 9-jarige zoon naar de betoging te zijn gekomen uit bezorgdheid over de toekomst van het jongetje. Na Zimmermans vrijspraak zei hij tegen haar: 'Mam, wat zou er zijn gebeurd als het andersom was geweest, als Trayvon Martin George Zimmerman had doodgeschoten?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.