Dood paard onder de boom

Eigenzinnige Shakespeares kennen we van ze. Scherpe oude Grieken ook. Vreemde voorstellingen met actuele thema's: allemaal heel erg toneelgroep Dood Paard. Maar een kerstshow voor het hele gezin? Drie kernleden van Dood Paard leggen uit hoe dat zo.

Gillis Biesheuvel


'Decembermaand is clichémaand. Al die beelden en die rituelen, die verschrikkelijke commercie, het wordt je opgedrongen, je kunt er letterlijk niet omheen, je zult er wel iets mee moeten. Maar guess what: tegelijkertijd zitten er best aardige aspecten aan december.


'Het is de donkerste maand, de maand dus van het kunstlicht, en als je dan bijvoorbeeld over de Elandsgracht in Amsterdam loopt, heeft dat best iets knus. Maar meer nog zit je binnen, in dit seizoen, en blijkt er behoefte aan verhalen. Dus we dachten: we gaan het maar eens hebben over die clichés, over de figuren die bij december horen en over de verbeelding. Want als je dan bij elkaar zit in die donkere maand, biedt de verbeelding misschien uitkomst.


'Hardop denkend over de voorstelling kwamen we al snel uit op een stel figuren, sprookjesfiguren eigenlijk of mythische figuren; er is een Sneeuwwitje, een zwavelmeisje, een duivel. Ikzelf speel een vertelfee, één van drie wijzen én een kerstboom. En er is natuurlijk een kerstman, die het behoorlijk moeilijk heeft. Joachim (Robbrecht, gastauteur, red.) heeft het echt mooi geschreven. Drie jonge gastspelers doen mee, we wisselen steeds van rol.


'Ik vind het óók wennen. Normaal hoef je nergens rekening mee te houden. Maar deze is voor kinderen vanaf 9 jaar. Ik dacht eerst: ik kan dit niet, ik heb zelf geen kinderen. Maar tegelijkertijd vind ik ze wel ongelooflijk leuk. En ik ben zelf heel kinderachtig, weet je. Of kinderlijk. Op toneel moet je dat kunnen zijn. In al onze stukken worden de personages gedreven door jaloezie, hebzucht, er is altijd iets mis en het zijn kinderachtige mechanismen die daaraan ten grondslag liggen. Neem onze laatste, Collega & Collega. Alleen, je moet het nu zo kunnen vertellen dat het niet te grof is of te intellectueel. Maar daar zit een grens aan. Er zullen ook dingen zijn die sommige kids net niet meekrijgen. Maar dat is niet zo erg, je krijgt dan wel iets anders mee. We zijn een paar jeugdvoorstellingen gaan zien, joh, ik word dan zelf weer 12.


'Collega & Collega was gemaakt voor de Parade. Daar werd verbaasd op gereageerd. Dood Paard op de Parade? Maar het is absoluut niet zo dat we onszelf daarmee geweld aandoen. Wel is het zo dat er in deze tijd andere dingen van je worden gevraagd. We moeten bijvoorbeeld 25 procent aan eigen inkomsten hebben. Dus kijken we steeds naar hoe we dat kunnen doen, die eis koppelen aan onze specifieke manier van theatermaken. We zijn er natuurlijk ook al een hele tijd, we hebben een publiek opgebouwd. We zíjn gevestigd. En daarbinnen zoeken we grenzen op en willen we risico's aangaan. Dingen mogen mislukken, dat is het uitgangspunt. Nu ook weer. Geen idee hoe het loopt. En dat vind ik leuk.'


Manja Topper


'Kerst? Ik houd er niet van. Ik vind het zonde van mijn kerstvakantie. Heb je eens twee weken vrij, en dan zit je bomvol verplichtingen. Zelfs als je niet veel dingen moet, is daar toch gewoon die druk. Ik vind het heerlijk om met mensen te eten, maar in dit geval is het opgelegd. En al dat gedoe in de stad, ik word daar misselijk van.


'Dus: een kerstshow! Met allemaal ontheemde figuren. De kerstman is totaal depressief. Die sjokt daar door dat bos, die ziet het eigenlijk helemaal niet zitten. In een eerdere versie wilde hij ook zelfmoord plegen. Hij is knettergek geworden van alle commercie. En veel personages hebben weinig zin meer in een feestje. Al zijn er een paar bij die zich houden aan hun rol: er is een prins, die is vlekkeloos, zoals een prins moet zijn. Roodkapje is coherent. En de twee vertellers staan ieder voor een andere kant: onze fee is wat in de war, maar een stukje positiever dan de duivel. Het is dus wel heel geestig, hè.


'Kernthema is dat al die figuren uit hun ketenen willen breken, aan de hun inmiddels opgelegde rollen en verwachtingen willen ontsnappen. Ze zijn in de loop van de tijd geannexeerd, handelswaar geworden, clichés.


'Bijna als vanzelf gingen we deze kant op, omdat je al die ambivalente gevoelens over dat kerstfeest in de show wilt meenemen. Natuurlijk zit ook veel lichts in, het is een 'echte' show, als een geoliede machine - die dan toch een beetje knarst. Maar de poging tot allure is er beslist.


'Ik wilde al lang een keer een kindervoorstelling maken. Ik zie veel jeugdtheater, samen met mijn dochter. Ik ken veel kinderen, die kan ik nu een keer uitnodigen om te komen kijken.


'Maar drie mensen maken nog geen show, daarom ook wilden we graag spelers erbij, een beetje een bont gezelschap. Met Chiron Holwijn hadden we al eerder contact; Floyd Koster en Rosa van Leeuwen zijn nieuw en ook heel wat jonger dan wij, en dat lijkt me goed voor deze productie: ze staan net iets dichter bij de kinderen.


'En verder moet je doen wat je altijd doet: maken wat je zelf leuk vindt. Maar kijk, dit boek van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy waar we de voorpubliciteitsfoto uit hebben gehaald, dat gaat veel te ver. McCarthy, hier vooral bekend om zijn 'Kabouter Buttplug' in Rotterdam, wordt ook wel de grand old king of shocks genoemd, om zijn vreemde, griezelige (video-) installaties en beeldhouwwerk. Inspirerende maar gruwelijke plaatjes levert dat op. En dan denk je wel eens: jammer dat we niet héél erge dingen kunnen doen in onze kerstshow.


'Wij, inmiddels establishment? Ik denk het wel, hè? Eerst met Virginia Woolf al publieksfavoriet, en nu weer dit... Ach, ik ben niet zo bang. Als je via de Parade of met Kerst of met een onverhoopt succes nieuw publiek raakt, is dat leuk. En ook om onverwacht te zijn. Iedereen wordt er toch een beetje giebelig van, zenuwachtig. Dood Paard, een kerstshow. Alleen daarom al is dit een goed idee.'


Kuno Bakker


'Ik vind het wel gezellig, Kerst. Prima. In mijn omgeving ligt het ook allemaal niet zo vast. Er zit geen systeem in. Zo rond die tijd ergens organiseren we wat - of niet. Misschien dat dat scheelt. Het enige is, en dat is wel bijna een guilty pleasure: de laatste jaren zíngen we. De kinderen op school leerden liedjes die wij ook allemaal nog kenden, en hop, daar gingen we, meedoen. Je denkt: dit is absurd wat we hier zitten te doen, dit moet niemand weten of zien - en tegelijkertijd: wat grappig eigenlijk.


'Ik heb wel een probleem met de vercommercialisering. Die haat ik. Dat er gekocht móét worden. Dat het handel, pure handel is geworden. Dus als je zegt: kinderfeest... het is helemaal geen kinderfeest. Niet meer. Kinderen vinden het heus leuk, maar het is voor een groot deel een winkeliersfeest. Een gelegenheid om goed te verkopen.


'We dachten: het moet voor de Kerstman toch ook helemaal niet leuk zijn. Iemand die het gewoon goed bedoelde, ooit. Mensen een beetje blij maken met een cadeautje. En ineens is het ontploft, een bombardement geworden. En hij staat daar in het oog van die storm: ja, en ik dan? Wat is er nog van mij over?


'Wij, een familievoorstelling! Bij mij ging het meteen een beetje broeien bij die gedachte. Ik zie ook wel dat dat niet echt voor de hand ligt en dan vind ik het juist lekker spannend. Maar ik ben niet heel druk bezig grenzen te verleggen ofzo, hoor. Neem onze Othello. Die is ook heel toegankelijk voor jongeren. We hebben vaak een bepaald soort naïviteit in het benaderen van het materiaal - al is het moeilijk te zeggen van jezelf. Het is niet zwaar dramaturgisch, niet hermetisch. Het is kijken vanuit een soort kinderlijkheid, gepaard aan zwartgalligheid en humor. Dus ik denk dat die mix niet zo ver af ligt van wat voor jeugd leuk is om te zien.


'Ik heb geen zin me af te sluiten voor mensen. Ik geloof niet in die hokjes. Je hebt bange voorstellingen in het kunstzinnige circuit en dappere pogingen in een populairdere context. En wíj zijn het die dit maken. Wíj nemen dit genre ter hand. Je kunt zeggen: de kerstvoorstelling, dat idee, dat concept, verandert een beetje doordat Dood Paard het doet. Wij veranderen niet doordat we een kerstvoorstelling doen. Ik zie het andersom.'


OMG! XMAS-SHOW! WTF? is vanaf dinsdag (10/12) t/m 5/1 te zien in Den Haag, Haarlem, Leiden, Amsterdam, Brussel en Utrecht: zie doodpaard.nl


wat is DOOD PAARD?


Een actrice in tijgerpak die in een woestijn van lege frisdankblikjes met snerpende stem rept van het goede leven in een Afrikaans resort met mooie zwarte mannen (Freetown). Een acteur die jongleert met sabels en sigaren in een van seks doortrokken setting (Reigen ad lib). Een acteur die in een filosofische klucht via teksten van Dumas en Havel probeert door te dringen tot de kern van het huwelijksgeluk en het genot van acteren (Mannetje met de lange lul). Taalgrappen, slapstick, ('tegen'-)acteren, betrokkenheid en ontvankelijkheid: dat en meer is Dood Paard. Manja Topper, Gillis Biesheuvel en Kuno Bakker vormen de kern van de groep die zij pakweg 20 jaar geleden oprichtten na hun opleiding aan de Toneelschool Arnhem. De naam verwijst naar het gelijknamige gedicht van Gerrit Achterberg. Dood Paard werkt samen met Nederlandstalige toneelschrijvers als Rob de Graaf, Gerardjan Rijnders en Joachim Robbrecht, met andere groepen als De Warme Winkel, Discordia, de Koe en Mundo Perfeito (uit Portugal), en met tal van gastspelers. De groep speelde (en speelt) verder onder meer repertoire van Thomas Bernhard, Arthur Schnitzler, Samuel Beckett, Aischylos. OMG! XMAS-SHOW! WTF? is hun eerste familievoorstelling.


Zaallicht uit, Toneellicht aan


'Ja dames en heren


Appelen en peren,


Boeren en boerinnen


Baronnen en koninginnen


Postbodes en IT-specialisten


Knutselaars en futuristen,


Aliens, monsters of kruidenieren


Astronauten en lansieren


Bedelaars, kneuzen


Dwergen of reuzen


Vossen en konijnen


Pauwen en zwijnen


Tweeling of wees


Italiaan, Mongool of Bengalees


Al wat vliegt, zwemt of kruipt


Springt en zingt of heimelijk sluipt


Al wat ademt, vreet en leeft


Weest nu aandachtig en zwijgt beleefd.'


Zaallicht uit, toneellicht aan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden