Donner: maatwerk nodig voor compensatie gedupeerden van toeslagenaffaire

Honderden en mogelijk duizenden extra ouders die door het handelen van de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst in de financiële problemen zijn gekomen, moeten hiervoor waarschijnlijk worden gecompenseerd. Maar dat lukt alleen met maatwerk. De ouders zullen hun zaak zin de komende tijd zelf moeten bepleiten bij speciale ‘herstelloketten’ die verspreid over het land moeten worden ingericht.

Piet Hein Donner, voorzitter van de adviescommissie uitvoering toeslagen.Beeld ANP - Bart Maat

Dat concludeert de commissie-Donner, die in de afgelopen maanden onderzocht hoeveel ouders getroffen zijn door de inmiddels zo omstreden fraudejacht van de Belastingdienst. De commissie legt de schuld voor die ontspoorde jacht grotendeels in de Tweede Kamer. 

De gewraakte werkwijze van de Belastingdienst was ‘niet uniek, maar ook zeker niet normaal’, stelt Donner. Alleen in de jaren 2014, 2015 en 2016 ging het echt mis. De commissie schat dat zo'n 1800 ouders in 22 fraudezaken in die jaren op een ‘mogelijk vergelijkbare manier’ zijn getroffen door de kinderopvangtoeslagaffaire als de 300 ouders waarvan vorig jaar al werd vastgesteld dat ze benadeeld warenIn de jaren voor 2014 is er slechts een ‘enkel dossier’ aangetroffen waarin de Belastingdienst de regels overtrad en dus over de schreef ging.

In veel andere gevallen werden wel ‘aanzienlijke bedragen’ teruggevorderd, maar daar voerde de Belastingdienst gewoon de wens van de Tweede Kamer uit. Die was jarenlang volledig gericht op fraudebestrijding en niet op maatwerk, benadrukt Donner. ‘Als niet aan alle voorwaarden was voldaan, verloor men alle aanspraken en moest het hele bedrag worden terugbetaald. Matiging was er niet bij. Dat waren de wettelijke bepalingen. Daardoor zijn veel gezinnen in financiële moeilijkheden geraakt.’

Het gevolg is volgens de commissie dat het nu voor de overheid heel moeilijk is om met een groot gebaar alle klagende ouders te compenseren. ‘We kunnen de geschiedenis niet overdoen. We kunnen niet terugdraaien wat de wetgever uitdrukkelijk zo heeft bepaald.’ Dat zou alleen kunnen met een wetsvoorstel, dat met terugwerkende kracht het eerdere beleid herstelt. Maar dat gaat veel tijd kosten.

Beter is het volgens de commissie om ouders individueel de mogelijkheid te geven alsnog bezwaar te maken tegen ‘disproportionele terugvorderingen’ die hen in de afgelopen jaren hebben getroffen. Dat geldt dan in elk geval voor ouders die meer dan 10 duizend euro per jaar moesten terugbetalen of die door de terugvordering in grote financiële problemen zijn gekomen. Zo’n individuele schaderegeling biedt volgens Donner de beste garantie dat mensen ‘gericht en snel’ worden geholpen.

Eerder concludeerde dezelfde commissie al dat de Belastingdienst circa driehonderd ouders die in 2014 klant waren bij het Eindhovense gastouderbureau Dadim een forse schadevergoeding moet betalen. De dienst zette hun kinderopvangtoeslagen stop omdat zij van fraude werden verdacht, maar voor die verdenking was in veruit de meeste gevallen geen enkel bewijs.

De afdeling Toeslagen benaderde de ouders ‘structureel vooringenomen’ en stond amper open voor de mogelijkheid dat zij niets misdaan hadden. De belastingambtenaren van het fraudebestrijdingsteam CAF waren geobsedeerd door de jacht op fraudeurs en blind voor bewijzen van onschuld.  ‘Ouders kregen geen duidelijke informatie over wat er van hen werd verwacht en kregen geen kans onregelmatigheden te herstellen, zodat zij nauwelijks aan deze aanpak konden ontsnappen. Iedere ouder werd negatief en vooringenomen behandeld.’

Onlangs maakte verantwoordelijk staatssecretaris Van Huffelen al bekend dat de verder afhandeling van de toeslagenaffaire nu wordt gedaan door een speciale crisisorganisatie. Het kan nog zeker een jaar duren voordat alle gedupeerde ouders hun geld terug hebben. 

Meer lezen over de toeslagenaffaire

Heksenjacht
Het idee lijkt in 2005 nobel: betaal ouders die kinderopvang nodig hebben snel hun toeslag uit, dat verhoogt de arbeidsparticipatie. Maar het systeem lokt misbruik uit. Zozeer dat in Den Haag een soort heksenjacht ontstaat op fraudeurs, met honderden onschuldige gezinnen als slachtoffer. Hoe kon het zover komen?

‘Ook Raad van State liet steken vallen'
De commissie-Donner onderzocht de toeslagenaffaire en zag de rol van het hoogste adviescollege over het hoofd, betoogt advocaat Ellen Pasman.

Schuldbewust kabinet splitst Belastingdienst op
In een poging het vertrouwen in de belastingheffing na de zoveelste toeslagenaffaire te herstellen, grijpt het kabinet rigoureus in bij de Belastingdienst. Minister Hoekstra van Financiën splitst de dienst op in drie onderdelen en denkt intussen na over een algehele hervorming van het toeslagenstelsel.

‘Het systeem van toeslagen is gewoon failliet’
‘Veel te veel gebruikers, veel te complex, veel te ambities sturend op papieren koopkrachtdetails – de bezem moet er doorheen.’ Econoom en Volkskrant-columnist Frank Kalshoven ziet geen toekomst voor het huidige toeslagenstelsel. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden