Donald Trump speelt politiek Jiu Jitsu

De populariteit van Donald Trump blijft onveranderd groot, net als de kritiek op zijn talloze 'blunders' en boude uitspraken. Hoewel hij van schandaal naar schandaal holt, lijkt de verontwaardiging van hem af te glijden als water van een eend. Hoe kan het dat zijn aanhangers zoveel lompheid blijven pikken?

Donald Trump na een interview met Anderson CooperBeeld afp

'Goed voor entertainment, maar een ramp voor de politiek.' Zo karakteriseerde The Wall Street Journal de kandidatuur van de 69-jarige mediamagnaat, in juni aangekondigd in een speech waar goed beschouwd geen touw aan vast te knopen was. Meest in het oog springend tijdens de toespraak waren zijn uitspraken over Mexicaanse migranten. Hij stelde dat Mexico 'niet zijn beste mensen' naar de VS stuurt: 'Ze brengen drugs en criminaliteit. Het zijn verkrachters'. De miljardair plaatste slechts een summiere relativering: 'Sommigen, neem ik aan, zijn goede mensen.' De oplossing? Een grote muur aan de zuidgrens van het land, te betalen door de Mexicanen.

De uitspraken veroorzaakten verontwaardiging in de Mexicaanse gemeenschap. De Mexicaanse telecommagnaat Carlos Slim - nog veel rijker dan Trump, stopte de samenwerking, net als het Mexicaanse Televisa; 's werelds grootste Spaanstalige mediabedrijf. Mexico kondigde verder aan niet deel te nemen aan Trumps Miss Universe-verkiezingen. Colombia, Panama en Costa Rica volgden.

Dat Trump een complete bevolking aanduidde als 'verkrachters', kreeg deze week nog een venijnig staartje. De Amerikaanse nieuwssite The Daily Beast publiceerde een interview met zijn ex-vrouw Ivana, waarin zij Trump beschuldigde van verkrachting in 1989, tijdens hun huwelijk. De advocaat van Trump verdedigde zijn cliënt door te stellen dat verkrachting binnen het huwelijk wettelijk niet mogelijk was.

Die stelling bleek naast ongepast ook onjuist; in New York, waar het stel destijds woonde, is verkrachting binnen het huwelijk al sinds 1984 illegaal. Het voorval werd overigens al beschreven in 1993, in het boek: 'Lost Tycoon: The Many Lives of Donald J. Trump.' De advocaat heeft inmiddels zijn excuses aangeboden voor de uitspraken. Trump ontkent, en distantieert zich van zijn advocaat.

Serieus nemen of negeren?

Het waait wel weer over, zeggen ze in het kamp van de concurrenten. Hoe kijken Amerikaanse opiniemakers naar de kandidatuur van de omstreden vastgoedmiljardair? Lees hier een overzicht van de scherpste opinies.

Fascisme

Trump heeft de zorgverzekeringswet van Obama - bekend als Obamacare - herhaaldelijk The Big Lie genoemd. Die term is omstreden. Het is een term die door Adolf Hitler werd gebruikt om de 'propaganda' van de joden te beschrijven. Veel mensen denken dat The Big Lie - of Große Lüge, de benaming is voor de fascistische propaganda van Hitler zelf; een wijdverbreid misverstand. En een misverstand dat blijkbaar ook bij Trump leeft. Want waar hij door gebruik van de term het beleid van Obama gelijk wil stellen aan fascisme, doet hij zonder dat hij het doorheeft hetzelfde wat Hitler doet in Mein Kampf; de 'propaganda' van je vijand een 'Big Lie' noemen.

Jezelf per ongeluk associëren met fascisme; Trump maakte de fout nog geen maand later weer. Zijn twitteraccount plaatste een foto waarin zijn gezicht in een Amerikaanse vlag was gefotoshopt, inclusief 'typisch Amerikaanse' beelden van dollars, het Witte Huis en soldaten... Duitse soldaten. Kenners herkenden al snel de uniformen van de Waffen-SS. De afbeelding bleek via Getty Images terug te vinden als je zocht op 'Marching Soldiers'. De tweet werd verwijderd en de fout werd toegeschreven aan een niet-oplettende stagiair.

De verwijderde tweet van Trump, met omcirkelt de afbeelding van Duitse soldaten in de Tweede WereldoorlogBeeld Twitter

McCain

Ook de Republikeinse kandidaat John McCain kon rekenen op felle kritiek van Trump. Hij stelde dat McCain, die tijdens de Vietnamoorlog vijf jaar lang krijgsgevangene was, geen held is: 'Ik hou van militairen die niet gevangen worden door de vijand.' De aanval volgde na kritiek van McCain op de omstreden opmerkingen over Mexicaanse immigranten. Trump zei in hetzelfde interview dat McCain 'verschrikkelijk slecht heeft gezorgd voor Amerika's veteranen.'

De senator die het in 2008 opnam tegen Obama, reageerde relatief mild op de uitspraken. 'Ik ben geen held. Maar mijn meerderen, die ons geïnspireerd hebben om dingen te doen waar we anders niet toe in staat waren geweest - tegenover hen zou Trump zich wel moeten verontschuldigen.'

John McCain in Hanoi, als krijgsgevangene tijdens de VietnamoorlogBeeld ap

Underdog

Trump presenteert zichzelf steevast als winnaar, terwijl hij zijn tegenstanders wegzet als verliezers. De rel rond zijn uitspraken over John McCain laat echter zien waar Trump écht zijn succes vandaan haalt; de underdogpositie. Dat stelt Thomas Muntz, hij is onderzoeksjournalist voor onder andere De Groene Amsterdammer en gespecialiseerd in populisme. 'Trump benadrukt steeds dat hij tijdens het interview wel degelijk heeft gezegd dat McCain een oorlogsheld was, maar dat de zender dat deel bewust niet uitzendt.'

Trump ziet zichzelf als het slachtoffer van de mainstream media, het establishment: 'Je moet eigenlijk in spiegelbeeld denken; Trump zet zichzelf neer als de winnaar met de grootste kloten sinds Berlusconi, maar het is niet dat winnaarsgevoel dat zijn achterban drijft. Het is het gevoel dat hij een winnaar zou moeten zijn, terwijl iedereen wil dat hij verliest.'

Politiek Jiu Jitsu

Trump profiteert van de beschimpingen en de publieke verontwaardiging, omdat het zijn underdogpositie in de maatschappij bevestigt, meent Muntz. 'Het is politiek Jiu Jitsu, zoals historicus Rick Perlstein het omschrijft; gebruik maken van de kracht van je tegenstanders. Zijn aanhangers herkennen zich in Trump, niet omdat hij miljardair is, maar omdat hij zo hard wordt aangepakt door de maatschappij. Veel mensen hebben hetzelfde gevoel en voelen zich daarom met hem verbonden.'

Kritiek van het establishment, het is waar ook Geert Wilders wel bij vaart. Het is een mechanisme waar Richard Nixon in de jaren '50 al van profiteerde: 'Toen hij kandidaat was om vicepresident te worden onder Eisenhower, kwamen berichten naar buiten dat hij allerlei steekpenningen zou hebben aangenomen. Iedereen viel over hem heen. In een speech op televisie ontkende hij de beschuldigingen niet, maar hij vertelde ook wat hij met het geld had gedaan; hij kocht een puppy voor zijn kinderen, genaamd Checkers om zijn zwart-witte kleur.' De speech had het gewenste effect; Nixon, die net als Trump graag refereerde aan het oude, tradionele Amerika, bleef aan als vice president en de campagne bleek een aantal maanden later succesvol.

Trump houdt de gemoederen bezig; hij krijgt meer zendtijd dan alle andere presidentskandidaten bij elkaar. Dat het grootste deel van die zendtijd uit pure verontwaardiging bestaat, deert hem niet. De verontwaardiging is juist uitstekende smeerolie voor zijn campagne.

Bekijk hier de historische 'Checkers'-speech van Richard Nixon:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden