Column

Donald Trump en de sultan

Turkije is ver van Cleveland, waar de Republikeinen hun partijconventie hielden. Toch raad ik iedereen aan om de recente, mislukte militaire staatsgreep tegen de Turkse president Erdogan goed te bestuderen. Amerika is geen Turkije, maar qua persoonlijkheid en politieke strategie zouden Erdogan en Donald Trump een bij de geboorte gescheiden tweeling kunnen zijn.

Donald Trump. Beeld afp

Het drama dat zich thans in Turkije voltrekt is dat van een ooit succesvol land dat volledig ontspoort vanwege een leider die al zijn tegenstanders demoniseert, idiote complottheorieën bedenkt, die is gaan geloven dat hij De Leider is - de enige man die zijn land weer groot kan maken - en zich genesteld heeft in zijn macht.

Iedereen die goed volgt wat er in Turkije gebeurt, weet dat Erdogan al jarenlang een stille, druppelsgewijze staatsgreep tegen de Turkse democratie aan het plegen is. Hij sluit journalisten op, belaagt tegenstanders met gigantische belastingaanslagen en wakkert een interne oorlog tegen de Turkse Koerden aan om nationalistische emoties te bespelen, zodat hij nog meer macht naar zich toe kan trekken. Hij probeert eigenlijk zichzelf tot een moderne sultan voor het leven om te vormen.

Ik ben blij dat de coup mislukt is, vooral door de manier waarop: veel wereldse Turken die in feite tegen Erdogans autocratische heerschappij zijn en er ook onder lijden, kwamen toch in verzet tegen de samenzweerders, omdat ze vinden dat de Turkse democratie overeind moet blijven. De meerderheid van het Turkse volk heeft Erdogan in feite een tweede kans gegeven om te laten zien dat hij de universele grondregels van de democratie aanhangt. Pakt hij die kans? Of grijpt hij meteen terug op zijn geliefde methode om de macht te behouden: het verdelen van de Turken in enerzijds zijn aanhangers en anderzijds vijanden van de staat, het opdissen van samenzweringstheorieën en de mislukte coup gebruiken als vrijbrief voor een heksenjacht op iedereen die het gewaagd heeft hem te dwarsbomen?

De eerste tekenen beloven weinig goeds. Een dag na de mislukte coup heeft Erdogan 2.745 rechters en openbare aanklagers ontslagen. Hoe wist hij zo snel wie hij precies moest ontslaan? Had hij een lijst van vijanden klaarliggen? Tot op heden heeft hij naar verluidt 1.500 hoofden van universiteiten weggezuiverd, de bevoegdheid van 21.000 onderwijzers ingetrokken en bijna 35.000 leden van de strijdkrachten, veiligheidstroepen en het justitieapparaat weggezuiverd of gevangen gezet bij zijn 'grote schoonmaak'.

Het tragische is dat Erdogan in zijn eerste vijf jaar een uitstekend leider was die de economie van het land en daarmee de middenklasse daadwerkelijk heeft opgekrikt. Daarna is het hem naar het hoofd gestegen en is hij weggekomen met steeds laakbaarder gedrag door een wij-tegen-zij-verdeeldheid te zaaien tussen zijn trouwe, religieuze volgelingen en de seculiere gemeenschappen in Turkije. En omdat zijn volgelingen hun waardigheid hebben verbonden aan Erdogans machtspositie, kan hij doen en zeggen wat hij wil zonder daar ooit politiek op te worden afgerekend. Zijn achterban zal altijd gehoor geven aan zijn wij-tegen-zij-lok-roep. Op de lange termijn is dat schadelijk voor Turkije.

Trump hanteert dezelfde tactiek. Hij fabriceert feiten en cijfers dat het een lieve lust is. Regelmatig komt hij met complottheorieën - bijvoorbeeld dat Obama's 'lichaamstaal' de indruk wekt dat 'er iets aan de hand is' met de president, waarmee hij suggereert dat Obama het vermoorden van agenten door Afrikaans-Amerikaanse schutters liever niet veroordeelt en zou sympathiseren met radicale islamisten.

Ook Trump vertrouwt op de wij-tegen-zij-band met zijn aanhangers om zich straffeloos te kunnen misdragen. Ook hij is geobsedeerd door zijn eigen uitmuntendheid en hij gebruikt Twitter om de poortwachters en feitencheckers van de traditionele media te omzeilen, zodat hij alles wat in hem opkomt de wereld in kan sturen.

Als Trump president wordt, verwacht ik geen militaire staatsgreep, maar ik verzeker u dat de voorspelling van Jeb Bush zal uitkomen: dat Trump een 'chaos-president' zal zijn, net zoals hij een 'chaos-kandidaat' was. De Amerikanen zullen geregeld de straat op gaan, omdat ze bij geen enkel belangrijk thema een man zullen volgen die al liegt als hij ademhaalt, die zich op geen enkele manier op het ambt heeft voorbereid en die steun genereert met complottheorieën en door mensen bang te maken voor de toekomst en voor elkaar.

Vertaling: Leo Reijnen ©NYT

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden