Donald Duck doet een greep naar de wereldmacht

NU DE Leeuwenkoning en het Beest zijn getemd, en zij met succes een deel van de New Yorkse amusementsindustrie heeft geannexeerd, ontbeerde de Walt Disney Company alleen nog een grote tv-maatschappij om de toekomst van het imperium veilig te stellen....

Tenslotte betaalde General Electric in 1986, toen de fusie-rage begon, al 6,5 miljard dollar voor RCA Corporation, eigenaar van de tv-maatschappij NBC. Nog maar twee jaar geleden deed Bell Atlantic een vergeefs bod van 33 miljard dollar op Tele-Communications, de grootste kabelmaatschappij ter wereld.

De modieuze term waarmee deze verticale en horizontale integratie wordt aangeduid, is 'synergie'. Het lijkt echter een ander woord te betreffen voor 'monopolie'. Walt Disney's overname van Capital Cities/

ABC is het meest recente voorbeeld van de wereldwijde economische en technologische krachten die onstuitbaar aansturen op integratie en uniformering.

Producenten van massaprodukten houden mensen in de hele wereld in hun greep met snelle muziek, snelle computers, snel voedsel en snelle beelden. Landen worden met elkaar verbonden in een netwerk dat bijeen wordt gehouden door communicatie, informatie, amusement en reclame.

Disney is een vooraanstaand leider in deze zich explosief uitbreidende markt. Met films, boeken, themaparken, merken-exploitatie, en nu Capital Cities/ABC, is de onderneming voorbestemd om in de volgende eeuw het grootste amusementsbedrijf ter wereld te worden, zoals bestuursvoorzitter Michael Eisner afgelopen maandag pochte.

Eigenlijk drukte Eisner zich nog bescheiden uit. Een medewerker van ABC kwam dichter bij de waarheid toen hij dweperig opmerkte dat 'de combinatie van twee wereldbedrijven een universe class onderneming oplevert.'

Disney produceert niet zozeer goederen als wel beelden, beelden die bijdragen aan het creëeren van een universele, onmiskenbaar Amerikaanse smaak. Muziek, video, films, theater, boeken en thema-parken zijn de voorposten van deze beschaving waarin winkelcentra de functie van pleinen vervullen, bewaakte voorsteden de buurten zonder buren zijn, en computerschermen de plaats innemen van de gemeenschap.

Disney heeft eenvoudigweg de les van het moderne ondernemerschap opgevolgd om zowel in de diepte als in de breedte uit te breiden. Ben je in het bezit van filmstudio's, koop dan boekenuitgeverijen en themaparken en sportclubs - Paramount neemt uitgeverij Simon & Schuster over, kabelmaatschappij Viacom koopt Paramount.

Ben je in het bezit van de hardware, koop dan de software - Sony probeert Columbia over te nemen. Ben je in het bezit van tv-stations, koop dan filmarchieven - Turner en MGM. Heb je al een filmstudio en een filmarchief, zorg dan dat je een grote tv-maatschappij in je bezit krijgt. Telefoonmaatschappijen, met steeds meer ruimte door de deregulering op het gebied van de telecommunicatie, dringen langzaam het terrein van de kabel-tv binnen.

Het onderscheid tussen informatie en amusement, software en hardware, produktie en distributie is hoe dan ook snel aan het verdwijnen. Voor de ondernemingen betekent synergie - monopolievorming - gewoon goed zaken doen. Bill Gates van Microsoft weet dat zijn softwareprogramma's, hoewel zeer succesvol, aanzienlijk meer waard zouden worden wanneer hij ze weet te verbinden met de creatieve ideëen van Hollywood.

Dat is de reden waarom hij in zee ging met Jeffrey Katzenberg (afkomstig van Disney), Steven Spielberg en David Geffen om Dreamworks op te zetten, een natuurlijke rivaal van het Disney-ABC conglomeraat. In de wereld die wordt gecreëerd door Disney, Viacom en Time Warner, zijn ideeën, informatie en beelden in beginsel van aanzienlijk meer waarde dan computer-apparatuur of andere goederen.

Disney's amusement is veel meer dan amusement alleen. Het is ook een ideologie. Het biedt een levensvisie die, ondanks alle protesten tegen de seks en het geweld die Disney zou tonen, even aantrekkelijk als nietszeggend is. Pocahontas, het nieuwste succes van de Disneystudio's, weeft mythische verhalen rond tekenfilmkarakters die ogenschijnlijk het multiculturalisme prediken, maar tegelijkertijd alle werkelijke verschillen ontkennen.

Of Disney zich dat bewust is of niet, het gaat hier om veel meer dan hoe de de Amerikanen hun vrije tijd besteden. Disney oefent ook invloed uit op onze normen en waarden, hoe we ons voelen en wat we denken. Dat is de vraag waar het bij deze fusie werkelijk om gaat.

Willen we slechts toeschouwer en consument zijn van deze synergie-manie die het amusement en de media ondergeschikt maken aan de belangen van een handvol conglomeraten zoals Disney? Willen we onze verfoeide regering, onze enige bondgenoot, werkelijk het recht ontzeggen enige controle uit te oefenen over deze nieuwe informatie en amusementskartels? Wie roepen we te hulp nu we druk bezig zijn onze toezichthoudende instanties te ontmantelen?

Op de drempel van de 21ste eeuw lijkt Disney terug te willen naar de situatie in de 19de eeuw toen de regering toekeek hoe de grote conglomeraten hun gang gingen.

Meneer Eisner is geen Rockefeller en meneer Gates is geen Vanderbilt en meneer Spielberg is geen Carnegie. Eisner, Gates en Spielberg zijn veel machtiger. Zij hebben geen zeggenschap over olie, staal en spoorwegen, maar over beelden, informatie en ideeën. Tegenover wie leggen zij verantwoording af? In wiens wereld willen wij leven - in die van Disney of in die van ons?

Benjamin R. Barber

De schrijver is auteur van Jihad vs McWorld: How the Planet is Falling Apart and Coming Together.

The New York Times/de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden