Domweg gelukkig op Fryso Nello

Als spits was hij een ster, als trainer is Van Basten zich nog aan het ontwikkelen. Dat lukt aardig bij Heerenveen, dat zaterdag tegen PSV speelt. 'Ik heb het naar mijn zin hier.'

Op 19 oktober maakte Heerenveen zich op voor de grote sprong voorwaarts. De Friese ploeg was in de thuiswedstrijd tegen Vitesse vlak na rust op 2-0 gekomen. De koppositie van de eredivisie lag binnen handbereik.


Tot dan toe had trainer Marco van Basten tamelijk stoïcijns, zoals het thuispubliek hem inmiddels kent, de wedstrijd gevolgd. Maar bij die comfortabele tussenstand kwam hij opeens in het geweer.


Van Basten floot dwingend op zijn vingers en wees spelers op gaten in de verdediging. Eén keer wendde hij zich, boos over zoveel onbegrip. naar de assistenten op de bank. Heerenveen verloor met 3-2 en zakte ineen tot de middenmoter die het nu is.


Na afloop was de woede allerminst geluwd. Tegenover de media liet Van Basten weinig heel van zijn spelers, met name die op het middenveld. Onbegrijpelijk dat ze na dat tweede doelpunt zo aanvallend bleven spelen. Marco van Basten spreidde zijn armen en zuchtte diep.


Hoe moeilijk kan voetbal zijn? Je staat voor met 2-0 en je wacht rustig af wat de tegenstander nog in het vat heeft. Als er ruimte ontstaat, profiteer je daarvan. 'Het is leuk, hoor, dat wij in Nederland zo aanvallend willen voetballen, maar op een gegeven moment moet je een wedstrijd ook kunnen uitspelen.' Een gebrek aan professionaliteit noemde hij dat, en het vrat zichtbaar aan hem.


lekke bal

Vijf dagen later meldt Marco van Basten zich in het stadion voor wat in Heerenveen het 'persmoment' heet. In een informele setting bespiegelt de trainer de aankomende wedstrijd. Eerst doet hij dat in microfoons en vervolgens schuift hij aan bij media met blocnote en pen.


Het informele karakter van de bijeenkomst wordt geaccentueerd door caféstoeltjes. Het zou dus best gezellig kunnen worden, maar Marco van Basten is niet gezellig, althans niet in dit gezelschap. Zijn antwoorden zijn zakelijk, zijn humor is privé.


In de biografische schets San Marco worden dit soort bijeenkomsten als volgt getypeerd: 'Het stellen van vragen aan Van Basten is net zoiets als het schieten tegen een lekke bal.'


Is het moeilijk om de frustratie van de afgelopen wedstrijd van je af te zetten?

'Voetbal is eenvoudig. Wie wint, is blij. Wie verliest, heeft daarna een paar heel lastige dagen op de training.'


Was deze frustratie niet de reden om bij Ajax op te stappen?

'Ik ben hier al wat langer aan het werk en heb wel het idee dat we vooruitgaan. Dat het steviger wordt en duidelijker, dus daar ben ik tevreden over.'


Ook wat jezelf betreft?

'Ik speel daarin een belangrijke rol, dus dat gaat ook steeds verder.'


Van Basten schuift ongeduldig op zijn stoel. Het persmoment, niet bedoeld als functioneringsgesprek, is zichtbaar ten einde.


De trainer, in een trainingspak met daarop zijn initialen, maakt zich uit de voeten. Op de drempel zegt hij desgevraagd: 'Ik doe al een tijdje geen interviews meer.'


In 1996, toen hij nog wel interviews deed, zei Marco van Basten op de televisie: 'Ik hoop dat ik zo verstandig ben daar niet in te trappen. Voetbal is iets dat je moet doen.'


Hij was toen net gestopt met voetballen en de vraag was of er een trainer in hem schuilging. Nee dus. De daaropvolgende jaren ging zijn aandacht vooral uit naar golfbanen. The Fridge noemden ze hem, omdat hij zo koel was bij het putten.


Zes jaar later besloot Van Basten toch de verkorte trainerscursus te volgen, speciaal bedoeld voor oud-topvoetballers. Hij schreef analyses tijdens het WK van 2002 en assisteerde zijn vriend John van 't Schip in de begeleiding van Jong Ajax. Toen Rinus Michels hem zijn diploma overhandigde, zei Marco van Basten: 'We zullen zien of we van toegevoegde waarde kunnen zijn.'


Om dat te weten te komen, wilde hij de weg van de geleidelijkheid te bewandelen. In 2004 vroeg de KNVB hem een jeugdelftal te coachen. Marco van Basten zei nee. Later dat jaar, na het dramatisch verlopen EK, vroeg de KNVB hem voor het Nederlands elftal. Van Basten zei ja.


Twee keer haalde Oranje onder zijn leiding een eindtoernooi. Twee keer werd de groepsfase overtuigend afgewerkt. Twee keer ging het in de knock-out-fase direct mis.


Doelman Van der Sar destijds over de bondscoach: 'Je merkt aan hem dat hij op hoog niveau heeft gespeeld en onder goede trainers.'


Perschef Kees Jansma legt dat in zijn autobiografie Kees minder positief uit. 'Hij eist dingen die voor hem normaal waren, maar dat voor de huidige generatie niet zijn.'


Vervolgens beproefde Van Basten zijn toegevoegde waarde bij Ajax. Het was hem snel duidelijk. Nog voor het seizoen ten einde was, kondigde de trainer zijn afscheid aan.


IJskoud legde hij zijn tekortkomingen bloot. 'Mijn kwaliteiten zijn niet toereikend genoeg gebleken. Dat is geen fijne conclusie, maar ik loop er niet voor weg.'


Van Basten leek rijp voor de eeuwige golfvelden, maar drie jaar later bleek er toch weer een trainer in hem te schuilen, nota bene bij Heerenveen. De weg van de geleidelijkheid bleek van boven naar beneden te lopen.


Bijna anderhalf seizoen staat hij nu bij Heerenveen aan het roer. De club stond geregeld in brand, maar Van Basten bleef er siberisch onder.


Aan het eind van het seizoen loopt zijn contract af en interim-directeur Gaston Sporre zegt: 'Als ik het hier voor langere tijd voor het zeggen had, zou ik onmiddellijk over contractverlenging praten.'


skoatterwald

De trainingen van Heerenveen worden afgewerkt op sportpark Skoatterwald dat, gescheiden door een snelweg naast het stadion ligt. Op het hek dat toegang geeft tot veld E staat 'Fryso Nello'. Het is een verwijzing naar Milanello, het trainingscentrum van AC Milan, de club waar Van Basten als voetballer zijn grootste successen vierde.


Om tien voor twee parkeert hij zijn zilvergrijze Audi met een scherpe bocht in het voor hem bestemde parkeervak. Hij heeft zijn trainingspak met initialen al aan en hijst een rugzakje om zijn schouders. Op een holletje gaat het naar veld E.


Met een schril fluitje verzamelt hij de spelers om zich heen en zegt: 'Zo, een nieuwe werkweek is begonnen.' Het is maandag 18 november. Aan het eind van de werkweek wacht de uitwedstrijd tegen PSV.


Sinds de wedstrijd tegen Vitesse, ruim een maand geleden, heeft Heerenveen voornamelijk verloren en is het een middenmoter geworden. De tegenstander van toen is nu koploper.


Marco van Basten, 49 jaar oud, schrijdt over Fryso Nello. Korte en besliste passen zijn het, met een rechte rug. De training wordt geleid door zijn assistenten, hij kijkt vooral toe en roept 'zuinig' als balbezit het parool moet zijn.


Skoatterwald is somber onder een grijs wolkendek, maar Van Basten geeft licht. In al zijn raadselachtigheid blijft hij voer voor voetbalromantici. Boeken over hem hebben titels als Het mysterie Marco en San Marco. 'Het is alsof hij wordt omringd door een onzichtbaar krachtenveld waarin niemand zich durft te wagen', aldus auteur Johan Faber.


Vermoedelijk is dat onzichtbare krachtenveld een pantser waarmee hij de wereld op afstand houdt. Intern is Van Basten bepaald niet de mysticus die de romantische buitenwereld van hem maakt.


'Ik ben zeer te spreken over zijn betrokkenheid', zegt Gaston Sporre. 'Hij is heel erg dienstbaar', aldus Foppe de Haan. 'Fijne man, niets op aan te merken', zegt Riemer van der Velde.


Met zijn drieën helpen deze voetbalveteranen Heerenveen door de zoveelste bestuurscrisis heen. Van Basten werd vorig jaar binnengehaald door een directeur die er niet meer is.


Robert Veenstra, tevens voorzitter, stapte in juni op na publicaties over een schrikbewind in de burelen van de club. Vervolgens bleek ook de positie van technisch directeur Johan Hansma onhoudbaar.


Marco van Basten liet zich nooit van de wijs brengen en sloot de kleedkamerdeur voor alle trammelant. Directeur Veenstra kwam graag naar binnen, maar dat mocht niet van de trainer.


Van de drie tussenpausen is Gaston Sporre het meest uitgesproken over de toegevoegde waarde van de trainer. De tijdelijk directeur kan ook vrijuit spreken. Hij vertrekt weer als Heerenveen de zaken op orde heeft. Oud-voorzitter Van der Velde en oud-trainer De Haan zullen als clubiconen tot hun dood de maat der dingen zijn in het Abe Lenstra Stadion.


Volgens Sporre geeft Van Basten zich 'voor 110 procent' aan Heerenveen en is hij consistent in zijn aanpak. 'Hij weet heel goed hoe het is om op resultaat te spelen met aanvallend voetbal.'


Marco van Basten is de leerling in wie zijn leermeesters herkenbaar zijn. Zeger van Herwaarden, een andere biograaf, beschrijft dat zo: 'Het realisme van Sacchi en Capello (oud-trainers van AC Milan, red.), de romantiek van Cruijff en het pragmatisme van Michels.'


snel emotioneel

Overigens heeft de consistentie bij Heerenveen wel te lijden onder het grote spelersverloop. In zijn eerste seizoen moest Van Basten meteen een nieuwe aanval in elkaar zetten.


Dat lukte hem behoorlijk goed met de doorbraak van Djuricic en de IJslandse nieuwkomer Finnbogason, in wiens koelbloedigheid een schim van Van Basten zichtbaar is. Van die twee spelers is alleen de laatste nog over, maar ook dat zal niet voor lang zijn.


Vooralsnog liggen de grootste zorgen echter achterin. Heerenveen geeft te makkelijk doelpunten weg. 'Dat moet heel frustrerend zijn', zegt aanvoerder Joey van den Berg.


Soms geeft Marco van Basten lucht aan die frustraties, zoals na de wedstrijd tegen Vitesse. Maar ook op de training kan hij volgens ingewijden behoorlijk uit zijn slof schieten als een speler in zijn ogen ondermaats presteert.


In het tijdschrift Linda zei hij zelf daarover: 'Ik ben snel geraakt. Snel emotioneel, maar ook snel kwaad. Ik kan mijn buien hebben en ben dan moeilijk hanteerbaar.'


Van den Berg, vorig jaar binnengehaald als het cement tussen de linies, heeft er begrip voor. 'Wat voor hem normaal is, is voor ons soms abacadabra. Maar het gaat steeds beter.'


Hij was 2 toen Van Basten Oranje in 1988 naar de Europese titel schoot. Voor Van den Berg beperkt de herinnering aan diens grootheid zich tot tv-beelden. De indruk was er bij zijn entree niet minder om. 'In begin dacht ik wel: zó, Marco van Basten. Maar als je eenmaal samenwerkt, valt dat weg.'


Bij zijn vorige club, PEC Zwolle, was Art Langerer oefenmeester in de klassieke zin des woords. 'Langerer was leraar geweest en anders in het contact met mensen. Van Basten houdt afstand. Hij is meer het voorbeeld dat we moeten proberen te volgen.'


Foppe de Haan, als trainer uit hetzelfde hout gesneden als Langerer, fungeert nu als Van Bastens klankbord. 'Een beetje filosoferen over voetbal, met de benen op tafel.'


Ondanks de wisselende resultaten is De Haan tevreden over het werk van zijn opvolger. 'Ik vind dat hij het in grote lijnen goed heeft gedaan.'


Hij heeft begrip voor de ergernis over de naïviteit in het spel van Heerenveen. 'Maar je kunt nog niet beoordelen hoe Van Basten dat oppakt.'


De Haan typeert hem als een mengelmoes van bescheiden en onbescheiden. 'Marco staat ergens voor, maar dringt zich niet op. Bepaalde toezeggingen is de club niet nagekomen, toch neemt hij zijn verantwoordelijkheid.'


Misschien is dat wel de grootste winst in zijn ontwikkeling. De wispelturigheid is ondergeschikt aan de wil om het karwei af te maken.


'Hij zeurt niet over de kwaliteit van de selectie', zegt De Haan. 'Marco doet het er gewoon mee. Hij is natuurlijk ook allang geen stagiair meer, hij is een volwaardige trainer aan het worden. Ik weet niet of Marco al zover is dat hij een grote club aankan, maar hij heeft het hier volgens mij nog hartstikke goed naar de zin.'


Volgens Riemer van der Velde zal het bestuur, interim of nieuw, komende maand met de trainer over contractverlenging spreken. 'Dat hebben we zo afgesproken en Marco vindt dat prima.'


nieuw contract

Achter de bar in de persruimte van Heerenveen hangt een uitbundig schilderij van zeker 3 meter breed. Spelers uit het verre en nabije verleden, die elkaar omhelzen of op de schouders slaan. Ze schreeuwen het uit van geluk. Rechtsonder de huidige trainer. Hij kijkt peinzend de andere kant op.


Een dag voor de wedstrijd tegen PSV zegt Marco van Basten zegt dat hij in principe graag doorgaat in Heerenveen. 'Ik heb het naar mijn zin hier en op dit moment geen plannen om elders aan de slag te gaan. Maar goed, dat weten ze hier ook wel.'


Concreet zal het vooralsnog niet worden. De vorming van een volgend bestuur verdeelt Heerenveen opnieuw. Op zijn beurt kijkt hij, nogmaals, van gepaste afstand toe. 'Ik ga daar verder geen energie aan besteden. Ik wacht wel af.'


Foppe de Haan voormalig trainer, adviseur Heerenveen


Marco van Basten

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden