Domweg gelukkig langs de snelweg

'Daar zou ik voor geen goud willen zitten', was het eerst. Nu wil hij nooit meer weg. Tussen A2 en Vinkeveense Plassen waren 220 dure vakantiehuisjes rap uitverkocht....

Haar cabriootje wuift van de heesters die ze net bij bossen in het tuincentrum heeft gescoord. Het Escort-cabriootje steekt povertjes af bij het hoge Mercedes-, Saaben Porsche-gehalte dat ze om zich heen ziet. Eerst dacht ze nog: hier ga ik nooit zitten, getverderrie nee. Een hoog hek d'r omheen en verhuren die handel! Dat was in de winter, toen het er naargeestig, drassig en kaal uitzag, vol modderpoelen en bouwtroep. Maar nu maakt ze uitgelaten een danspasje op haar gazon van trilveen. 'Ik vind het allemaal gewéldig! Vergeet niet: ik kom van de Admiralengracht drie hoog uit Amsterdam-West vandaan. Waar vind je zo'n uitzicht, zo'n unieke plek onder de rook van de stad?

Alsof het een goeie mop is, stelt ze vol vrolijkheid vast dat haar pas aangelegde tuin nu al aftakelingsverschijnselen vertoont. 'Moet je het terras zien, dat verzakt als een gek door die veengrond hier. Dan zeg ik: eigen schuld, Marianne. Had je de zaak ook maar moeten laten onderheien. Maar ja, ik had geen zin om er nog eens 6000 gulden extra voor neer te tellen.'

Een stralende zaterdag in juni. Marianne's vakantiehuisje staat nog op redelijke afstand van de A2, maar bij oostenwind is ook zij de klos. Zoals nu. Ze tilt er niet zwaar aan. 'Als je hier maandag was geweest, had je de auto's wel gezien, maar niet gehoord, echt niet. 'Oké, de beloofde geluidswal is door Rijkswaterstaat getorpedeerd, maar de geluidswalcommisie van bewoners laat zich niet kisten. Zelf vindt Marianne het gemis van een schuurtje bezwaarlijker. Ze is meteen in de schurencommissie gaan zitten, die lui van de gemeente mogen hun borst nat maken. Een fiets hoort niet naast de divan te staan, of tegen het aanrecht. Voor het pittige prijsje van een half miljoen gulden had een mens toch zeker wel een schuurtje mogen verwachten, zeg nou zelf.

Marianne is 43, single en tijdelijk werkloos. Ze heeft een lingerie-winkel gehad in Amsterdam Zuidoost bij de Bijlmer. Toen zij en haar broer de 'watervilla' van haar vader zo maar cadeau kregen, had ze eerst haar twijfels. Heerlijk buiten, maar zou ze zich als Amsterdamse hier wel op haar gemak voelen, tussen 'al dat makelaarsvolk uit de buurt van Vinkeveen'?

Nou, dat viel alles mee. Niks gemerkt van kapsones in de buurt. Aardige plastisch chirurg aan de overkant. Veel zwaaien, hè. Echt leuk. Je hebt hier Nederlanders die in Zuid-Frankrijk wonen, maar het daarginds 's zomers veel te heet vinden. En neem het mannetje van de supermarkt in Abcoude, een paar kilometer verderop. Als hij in de buurt van Maastricht een weekendje wil bijkomen met z'n gezin, staat hij eerst uren in de file. Nu hoeft ie maar het fietsje te pakken om de ontspanning te vinden die hij altijd in Zuid-Limburg heeft gezocht, met nog een bootje voor de deur toe. 'Weet je trouwens wie hier aan de overkant zit, als hij niet op reis is? Die fotograaf van de Story die als eerste de foto van M xima had. Komt uit Eindhoven, hele spontane man.'

Neuriënd dropt Marianne een Afrikaans tabouretje ('maar 15 euro op de Albert Cuijp') op haar verzakkende vlonder van tropisch hardhout. Als gordijn voor de schuifpui fungeren gehaakte kleedjes die aan beddespreien doen denken. Mariannes meubeltjes zijn tweedehands, en voor de zilverkleurige koelkast heeft ze een kwart van de prijs betaald omdat er een deukje in zat. Gratis mocht ze bij de Praxis tegelscherven in allerlei pastelkleuren weghalen om ze eigenhandig in een tafelblad te verwerken.

Marianne uit Amsterdam-West geniet. Ze geniet 'zelfs van de familie gans die buiten werkelijk alles onder schijt'. Ze gaat lekker buurten bij een overbuurvrouw die een sloep van een paar ton aan de steiger heeft liggen. Marianne kan de zon in het water schijnen, en zonder een spoor van afgunst de luxe jachtjes langs haar achtertuin zien glijden. Tien minuten van de stad is ze in Vinkeveen. Vinkeveen! Wie had dat ooit kunnen denken.

Afgezien van het uitzicht op de snelweg, kijkt ze in haar ligstoel uit op de villaatjes aan de overkant van het water. Vier naast elkaar staan maagdelijk leeg. Maar dat zegt niks. Het zal niet lang duren. In het veelbesproken recreatieproject Buitenborgh, pal naast de verkeersader Amsterdam-Utrecht ('Kippenhokken langs de A2', kopte de Volks krant tijdens de bouw), zijn vaker bordjes 'Te koop' als molshopen in de tuinen opgedoken; grote en kleinere speculanten hebben gulzig het gat in de recreatiemarkt naast de uitlaatgassen geroken. Kopen en doorverkopen, tel uit je winst. 'Ik ken iemand uit de onroerendgoedmarkt die meteen veertien van deze huisjes heeft gekocht', zegt een bewoner die op dik 50 meter van de snelweg tevreden naar zijn speedboot zit te staren. 'Die heeft er voorlopig familie en vrienden in gezet.'

Met de constante suis van de A2 in zijn oorschelp heeft de Britse telecom-consulent Mike Alden net nog een karper van 5 pond uit het kunstmatige watertje bij zijn recreatiehuis gehaald. Hoe dichter je bij de weg zit, hoe minder last je hebt van het verkeerslawaai, is zijn bevinding. 'Ik kan het weten, hoor. Als ik met m'n speedboot richting Vinkeveense Plassen vaar, wordt het geluid daar gek genoeg twee keer zo hard.' Alden, 44, woonde met zijn Nederlandse vrouw ergens aan de andere kant van Vinkeveen, en kreeg op vakantie in Australië van de buren een telefoontje met de mededeling: als je wat aan het water zoekt, dan is dit je kans; je moet er als de kippen bij zijn. 'Zonder iets te hebben gezien heb ik toen een fax naar de projectontwikkelaar gestuurd: zet me op de lijst. Ik was nog maar nét op tijd.'

Binnen drie weken waren ze uitverkocht, de 220 'mini-chalets' tussen vangrail en natuurgebied die sinds hun ontstaan in de Randstad en verre omstreken onderwerp zijn van meewarig getoonzette commentaren. Was deze vorm van recreatie niet een ietwat decadente versie van het fenomeen bermtoerisme dat in het naoorlogse Nederland in zwang raakte bij de groei van het wagenpark? 'Veel mensen die een negatief beeld hadden, zijn nu zeer enthousiast', had de woordvoerder van projectontwikkelaar Memed Investments alleen maar gemeld. 'Kijk, als je heerlijk met je bootje uitvaart, heb je helemaal niet het idee dat je aan de snelweg zit.'

Dat was in januari, in een houten directiekeet met opgestapelde bierkratten, en het verkeersgebulder klonk als storm. Pro jectleider Vergeer van bouwbedrijf Midreth uit Mijdrecht ('we hebben ook Stadion Galgenwaard in Utrecht onder handen') meende dat een tijdelijke geluidswal al voldoende garantie was voor de bewoners 'om lekker te kunnen recreëren.' Rond de half miljoen gulden was je al eigenaar van het type Spanker, Boeier of Karveel. Met boven twee slaapkamers en badkamer, dus hoezó kippenhokken? 'Dan heb je', zei Vergeer nog, 'd'r een tuintje omheen, en je hebt er ook een aanlegsteiger bij'.

De bermreclame tussen Abcoude en Vinkeveen werd een doorslaggevend succes eind '99; de bomen groeiden nog tot in de hemel. Zodat bij Midreth de dagelijkse spits meesmuilend getransformeerd werd tot: 'Er staat een file van Amsterdam tot Midreth.' 'We waren nog maar net met grondwerk begonnen, of de huisjes vlogen weg als warme broodjes', zei Vergeer. Het bord dat de 'watervilla's' aanprees, werd meteen maar benut voor verwijzing naar een vakantieproject in Toulouse. Bij Midreth weten ze van wanten. En van bouwrijp maken. Onder het Vinkeveense weiland zat een dikke veenlaag. Om al het water uit dat veen weg te pompen, moest een drainmachine tot 6 meter diep gaan. Heimachines joegen vogels uit een aangrenzend reservaat op de vlucht. Was dat wel oké?

Aan het Groene Hart van Nederland mocht toch niet geknabbeld worden? Géén permanente bebouwing in ons schaarse groen. Maar bij de gemeente De Ronde Venen, waaronder miljonairs-enclave Vin ke veen valt, waren ze inventief onder het motto: 'Dit is géén echte woonwijk.' Met vakantiehuisjes glip je door de mazen van de wet; die worden immers tijdelijk bewoond. Een paar bewoners van Vinkeveen poogden nog even een protestvuist te maken, maar schrokken al snel terug voor hoge advocatentarieven. En ach, 'wat is groen?', zo vroeg een ietwat ongemakkelijk kijkende wethouder Koevermans zich bij Netwerk af.

En wat is recreatief. Op een voorjaarsdag zegt hoogzwangere Esther Bruine-de Bruin (33) uit Aalsmeer eerlijk dat zij en haar man hun aanwinst zo snel mogelijk willen verhuren. Gemeubileerd. Niet aan vakantiegangers, want dan moet je er om de haverklap een schoon maakploeg in zetten. Esther en haar man ('we zitten zelf in de bloemen') denken meer aan zakenlui, die zijn niet al te veel thuis. Die zijn makkelijk. Genoeg buitenlandse bedrijven in Amsterdam die tijdelijk onderdak zoeken voor hun mensen. Een bemiddelingsbureau is al benaderd. 'Verkopen kan altijd nog', zegt zakenvrouw Esther. 'Als de prijzen sneller aantrekken.'

Even verderop denkt de 65-jarige Kees Sondervan uit Abcoude dat hij hier nooit meer weg wil, echt nooit. Nou ja, afgezien van overwinteren in Spanje dan. Hij is wat je noemt 180 graden gedraaid. Want als hij een dik jaartje geleden nog uit zijn auto naar die betonskeletten in aanbouw keek, zei hij vaak tegen z'n vrouw: 'Daar zou ik voor geen goud willen zitten.' Maar de nieuwsgierigheid won het van zijn afkeer. 'En mooi dat ik voor de bijl ben gegaan! Niets is veranderlijker dan de mens.' De eerste eigenaar wilde er wel van af, als oud-expediteur Sondervan een tonnetje boven de oorspronkelijke prijs legde. Maar dan had hij er ook een fijne inbouwkeuken, vloerverwarming plus alarminstallatie bij.

'Mijn vrouw en ik hebben echt op dit plekje getippeld. Je hebt hier de hele dag zon, we zijn de koning te rijk. En met dat verkeersgeluid valt best te leven. We hebben altijd al bij de A2 gewoond, moet u weten. Met bovendien elke twee minuten een trein die bij je langs komt, dus we zijn wel wat gewend. Hier hoor je constant húú-húú-húú, maar binnen is het stil. Ze hebben het aardig geïsoleerd. Kortom, u ziet hier een gelukkig mens die hier tot z'n dood van z'n kleinkinderen gaat genieten.' Kees pakt zijn schroevendraaier weer op en zegt nog dat z'n heg straks vooral niet te hoog mag worden. 'Want dan kun je nooit eens naar de buurvrouw loeren, of lekker met je buurman ouwehoeren.'

Gelukkig dat die van nummer 172 niet zijn buurvrouw is. Die houdt even niet van small talk. Er wordt argwanend open gedaan. Ze is hier niet voor de gezelligheid, althans niet in eerste opzet. 'Mijn ex mag absoluut niet weten dat ik hier zit, begrijpt u wel.' Een verhuiswagen staat voor de deur, bij de buren spatten kluiten aarde in het rond, en hoveniers gaan als Jehova's Getuigen van deur tot deur met offertes voor tuinonderhoud. Terwijl het verkeer langsdendert, maakt een curieuze enclave van recreatiepaleisjes zich op voor de zomer. En waar geklust wordt, zijn Polen. Die zijn goedkoop, Polen.

Aan Poolse nummerplaten zie je dat er zwart getimmerd, zwart gezaagd, zwart geboord, zwart gefreesd, zwart gestuct, zwart gespit, en zwart geschoffeld gaat worden, terwijl de opdrachtgevers druk telefonerend in hun koolzwartglimmende fourwheel-drives met kratjes bier en cola komen aanzetten. Een rij coniferen moet kaarsrecht in het gelid gezet, het tuinerf opgeleukt met wat stenen kikkertjes hier, misschien een geinig kaboutertje daar, of juist helemaal kaal betegeld. Cirkelzagen zeuren, ghettoblasters tjoenken, en op versgelegde prefab-gazonnetjes doen kinderen gillend haasje-over boven de regen stralen van tuinsproeiers. Stop je oren dicht, denk de A2 even weg, en als je niet oppast zie je het veel gelaakte plan-Buitenborgh straks nog als hoogstandje van poldervernuft terug bij lifestyle-bladen die in de wachtkamer van de tandarts liggen.

De clou is, dat alle 220 achtertuintjes clustergewijs grenzen aan een strenge rechthoek van water. Elke wijk bezit zo z'n eigen waterstraat als onderdeel van een kunstmatig aangelegd Giethoorn, maar dan zonder bruggetjes. 'Pittoresk' is hier ook niet meest voor de hand liggende typering. Geen slome punters aan de steiger, wel strijkijzers van snelheidsmonsters. Hier en daar een roomkleurige kruiser (met sherrydek) die qua afmetingen eerder thuishoort in Cap d'Agde dan onder de walm van de snelweg. De Kortjakje en de Time Out hoeven de lineaal naar de sloot maar te volgen en ze zijn bij de ophaalbrug die zich met behulp van een magneetpasje opent. Pauline Gong grijp en Dennis Prins hebben met hun drie kinderen op de Vinke veen se Plassen de sensatie van de waterskibaan al ontdekt. 'Ik geloof dat we die aan het zingende gemeenteraadslid An dré Hazes te danken hebben', zegt Dennis, die in onroerend goed doet.

De Prinsjes hebben als prototype van de happy family het geluk niet pal op de A2 te zitten, al hadden ze gehoopt op vrij uitzicht richting rietkragen, in plaats van die anti-inbraak-omheining van gevlochten ijzer voor hun neus. Minpuntje is ook de muggenplaag waar je zonder klamboe gek van wordt. Maar de fazanten, de ganzen en de eenden maken veel goed. En de kinderen maar hutten bouwen, of peddelen met de opblaasboot. Stel je voor, je tweede huis staat op Texel en een van de kinderen (ze heten Sterre, Laurens, Maxine) moet terug om te paardrijden, of naar sport! Kijk, hier ben je tenminste in een mum weer op thuisbasis Amsterdam-Zuid. 'Wij zijn kortom', zegt Dennis, 'zeer content met dit recreëergebeuren.' De vox pop in de buurt klinkt nauwelijks anders.

Het moet ook maar eens afgelopen zijn met dat negatieve geschrijf over kabouterhuisjes en zo. Afwerend, armen over elkaar, staat bewoner Prasing uit Diemen in de deuropening. Zijn onderkomen mag dit voorjaar dan door weinig meer dan recreatiewater van de (toekomstige zesbaans-) snelweg zijn gescheiden, hij heeft het hier reuze naar z'n zin; goedend g! Weken later staat z'n pet anders, en wordt vol trots het pièce de résistance van zijn vrijetijdspaleisje getoond: een kooi met parkieten, plus Japanse nachtegaal. Als 'boekhouder bij v & d zijnde' mag de heer Prasing ook graag een hengeltje uitgooien, een polyester kuipje ligt al karperklaar. Op het terras smeert zijn vrouw een boterhammetje, terwijl het uitzicht dan nog voorziet in zuidwaarts ronkend vrachtverkeer van vele tonnages. Nog even, en hier zal een aarden wal de jank van de A2 een toontje lager hebben gemaakt. Op andere plekken staan alleen hekwerken waar hedera aarzelend omhoog kruipt.

Gooi er extra groen tegenaan en de geluidsbeleving schijnt te veranderen: in beleidsstukken van de overheid wordt al een tijdje de suggestie gewekt dat lawaai kan worden gecompenseerd met iets leuks. (zoiets als een kind paaien met een ijsje, na het eerst een paar petsen te hebben verkocht). Volgens een ggd-enquête in Rotterdam blijken bewoners 'hun eerdere opvattingen zelfs aan te passen aan de werkelijkheid', zoals geluidsbelevingsexpert dr. Fred Woudenberg heeft gemerkt. Het mechanisme van 'cognitieve distantie' zou verklaren waarom kopers van huizen in lawaaigebieden 'en dat worden er in dit volle land steeds meer' nooit van hun leven zullen toegeven een miskoop te hebben gedaan. 'Want dan zul je moeten erkennen dat je een sukkel bent.'

Wennen aan lawaai? Dr. Irene van Kamp van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (rivm) gelooft niet zo in die theorie. 'Iemand die al tien jaar bij Schiphol woont, klaagt niet mínder over vliegtuiglawaai; integendeel.' In de nieuwe nederzetting langs de A2 is het voorlopig 1-0 voor voornoemde dr. Woudenberg; de bewoners lijken (nog) niet aan klagen toe te zijn. In de echte Hof van Eden duurde het ook even voordat donkere wolken zich samenpakten. Het is weekend in plan-Buitenborgh, en dat ruik je. Bij de Plusmarkt van Abcoude waren hamlappen in de aanbieding. Het is overdreven te beweren dat de geur van Provençaalse kruiden op de barbecue wordt verziekt door overwaaiend co2. Het is níet overdreven te zeggen dat er door elektronische bewaking straks geen pottenkijker meer in komt.

Domweg gelukkig langs de snelweg; Nederland anno 2002. Je hebt bewoners die stiekem hun vakantiehuisje langer willen benutten dan bij wet is toegestaan. Die mogen wel uitkijken, zegt Marianne van de Admiralengracht. 'Hier in Vinkeveen is een soort kgb actief, echt een soort geheime politie. Ik heb die meneer zelf horen zeggen: "Wacht maar af, mevrouwtje. Van de zomer heb ik niks te doen, maar mijn tijd komt nog. Als het winter wordt.'''

'Poeh, dat klonk best wel een beetje eng.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden