Dominee helpt koopman in Oekraïne

Het tweetal koopman en dominee zat altijd al samen in ontwikkelingshulp. Maar in het Programma Samenwerking Oost-Europa zijn de twee een fusie aangegaan....

MIDDEN op het Nezalezhnosti (onafhankelijkheidsplein) in Kiev danst de 13-jarige Zevgenia op haar rollerskates in de schijnwerpers. Ze is met een handjevol vrienden en vriendinnen de ster in een nieuwe reclamespot voor Coca Cola. Trots als een pauw draait ze rondjes voor de camera op haar nieuwe Rollerblades. Kosten: 120 Amerikaanse dollar, ruim meer dan het gemiddelde maandsalaris van een gezin in Oekraïne.

Dat doet Zevgenia niets: 'Cadeautje voor mijn verjaardag. Volgend jaar vraag ik Italiaanse Roces, die zijn nog duurder.'

Zevgenia behoort tot de happy few in Oekraïne, dat 52 miljoen (volgens de statistieken) straatarme inwoners telt. Hoe haar ouders aan het geld komen vertelt ze niet - misschien legaal, waarschijnlijk verdiend in de omvangrijke schaduweconomie.

Op het plein kijkt een aantal Nederlandse zakenlui naar het tafereel. Ze bezoeken Oekraïne als leden van een handelsmissie onder leiding van staatssecretaris Anneke van Dok van Economische Zaken. Het tafereel bevestigt hun dromen: in deze voormalige Sovjet-republiek valt geld te verdienen.

Maar het aantal rijke gezinnen, zoals dat van Zevgenia, is de op vingers van een hand te tellen. Valt er eigenlijk wel wat te verdienen?

'Jazeker', zegt Ruud Laats van Lucent, de Hilversumse producent van telefooncentrales. 'We hebben al aardig wat centrales verkocht.'

Lucent opende onlangs een nieuw kantoor in de hoofdstad Kiev. Bedrijven als PTT Telecom, Interturbine, KPMG, Philips, Den Oudsten Bussen, Gist Brocades en Cooymans Likeuren zijn er ook. Wie een kantoorpandje zoekt in Kiev kan terecht bij Cor Zadelhoff, een van de grotere projectontwikkelaars in de stad.

Vorig jaar exporteerden Nederlandse bedrijven voor een bescheiden 372 miljoen gulden naar Oekraïne en importeerden ze voor 120 miljoen. Nederland is de derde investeerder in het land. Er zit groei in, niet in de laatste plaats doordat het ministerie van Economische Zaken de ondernemers prikkelt met gesubsidieerde programma's. Een daarvan is het Programma Samenwerking Oost-Europa (PSO), dat opmerkelijk succesvol lijkt te zijn.

Zozeer, dat minister Jan Pronk van Ontwikkelingssamenwerking zijn oog erop heeft laten vallen. PSO is de vleesgeworden synthese van de dominee en de koopman. Met Nederlands geld worden de voormalige communisten opgeleid in marktdenken en -doen. Als tegenprestatie gaan ze orders plaatsen bij de Nederlandse bedrijven, die de opleiding verzorgen. Pronk wil zijn miljarden guldens aan schenkingen voor ontwikkelingshulp voor een deel modelleren naar PSO.

Van Dok ontmoette twee weken geleden ministers uit de Oekraïnse regering met in haar tas 17 miljoen gulden aan PSO-projecten die dit jaar vergeven worden. Het betreft joint ventures in - uiteraard - de landbouw, de elektriciteitsopwekking, milieutechnologie en de transportsector.

De Nederlandse ondernemers aan Van Doks rokken hopen op een bijdrage uit de PSO-pot. 'Het is de redding van je industrie', zegt Onno Frowein van Den Oudsten Bussen, dat bussen levert aan Oekraïne en er een assemblagelijn wil opzetten. 'Ik moet er niet aan denken dat we deze omzet zouden moeten missen. Als we deze markten niet opzoeken, zullen er net als in de jaren zeventig complete sectoren uit Nederland verdwijnen.'

Niet dat het allemaal van een leien dakje gaat. De overgang van een centraal geleide naar een markteconomie is allesbehalve voltooid. 'Er moeten nog wat hindernissen weggenomen worden', zegt Anneke van Dok beleefd in een gesprek met minister Osyko van Economische Zaken.

Hindernissen? Oekraïne heeft een belabberd wegenstelsel, een onbetrouwbare stroomvoorziening, een ontluikend maar uiterst gebrekkig functionerend bankwezen, geen kapitaalmarkt, een bloeiende georganiseerde misdaad, corrupte ambtenaren en onduidelijke wetten die voortdurend gewijzigd worden.

DE POLITIEKE situatie is instabiel. Het parlement, waarin veel leden van de oude nomenklatoera zitting hebben, weigert bij herhaling de wetten van de hervormingsgezinde regering goed te keuren. De begroting van dit jaar wacht nog steeds op goedkeuring. In de regering woedt een machtsstrijd. President Koetsjma zette vorige maand zijn eerste minister Lazarenko aan de kant.

De Nederlandse handelaren willen vooral onbelemmerd kunnen importeren en exporteren. Maar hun vrachtwagens staan uren stil bij de schaarse grensovergangen met Polen. Een Nederlandse transportondernemer vertelt hoe de Oekraïnse mafia profiteert van de files. 'Nog voor de grens manoeuvreren handlangers hun oude Ladaatjes tussen de vrachtwagens. Zit er eentje voor je, dan ben je de klos. Plotseling stopt de auto. Passeren kan niet. Wil je verder, dan moet er eerst betaald worden.'

De Nederlandse zakenlui kijken daarom nieuwsgierig naar een enorm stalinistisch paleis in aanbouw, bij het Poolse grensplaatsje Krakivetz. 'Dit wordt de modernste grensovergang in Oekraïne', pocht de hoogste douaneambtenaar van de streek. 'In oktober kunt u hier terecht en zal de tijd voor afhandeling tussen de vijf minuten en een half uur bedragen.'

Er wordt al een jaar gebouwd, en zo te zien is er nog wel een jaartje nodig. Het ongeloof straalt van de gezichten van de Nederlandse ondernemers. Een verharde weg tussen de grens en de dichtsbijzijnde verbindingsweg in het land is er nog niet.

Wel aan de Poolse kant. Daar staat een afgebouwd modern complex te wachten op ingebruikname. Een vierbaansweg houdt abrupt op bij de prikkeldraadversperring, waarop de hoogspanningsleiding nog aangesloten is. Hier was ooit de grens tussen Sovjet-Unie en de rest van het oostblok; begin volgende eeuw is dit de buitengrens van de Europese Unie.

AAN OEKRAINSE zijde staan hier en daar wat arbeiders met een schop in de hand. Een enkele bulldozer verspreidt asfalt; één van de twintig rijstroken onder de overkapping is verhard. Probleem is dat de arbeiders al vijf maanden geen loon meer hebben gehad. 'We beginnen deze week met de asfaltering van de snelweg', zegt een bouwopzichter. 'We zullen per dag 350 meter verharden. Over 22 dagen zijn we klaar.'

De Nederlanders schudden het hoofd. Zonder westerse subsidies zal het niet lukken. Directeur Robert Serry van het directoraat Buitenlandse Economische Betrekkingen van Economische Zaken zegt tegen zijn Oekraïnse gastheer: 'Wij willen u graag advies geven over moderne douaneprocedures. Wij zijn blij dat u zo ambitieus bent, maar natuurlijk moet er nog veel gebeuren.' De Oekraïner knikt vriendelijk. 'Echt', verzekert hij, 'u kunt hier in oktober terecht.'

De Oekraïners zijn niet onverdeeld gelukkig met de aandacht uit Nederland. 'Er is ook een negatieve kant van al die investeringen van jullie', zegt minister van Economische Zaken Osyko in Kiev. 'We hebben een fors negatieve handelsbalans doordat we al die spullen bij jullie moeten kopen. En we hebben niet zo'n makkelijke toegang tot de markt in de Europese Unie als jullie hier.'

De dominee zou misschien vreemd hebben opgekeken van zoveel ondankbaarheid, de koopman begrijpt precies van Osyko bedoelt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden