Dom Noord-Korea schoffeert China met vrijhandelszone

ABSURD, bizar, bezopen en vooral stom: alle verwikkelingen rond de kapitalistische enclave in Noord-Korea smeken om krachtige termen...

Absurd was het immers een bizar type als de Chinees-Nederlandse tulpentycoon Yang Bin aan te wijzen tot proconsul van het bezopen project. En het was vooral stom van Noord-Korea's leider om niet eerst advies te vragen aan zijn patroons in Peking. Resultaat: Yang Bin heeft huisarrest, het project is een lachertje geworden en tussen de oude vrienden China en Noord-Korea is het crisis.

Een van de mooiere vondsten van het communistische jargon kenschetst de relatie tussen de Chinese reus en zijn Noord-Koreaanse aanhangsel als intiemer dan tussen tong en lippen. De vriendschap stamt uit de tijd dat China onder Mao Zedong nog even hard in het communisme geloofde als Noord-Korea onder zijn Grote Leider Kim Il Sung.

Beide aartsvaders vestigden een dynastie. Onder hun opvolgers groeiden lippen en tong echter uit elkaar: de partijdynastie in China omhelsde het kapitalisme, de familiedynastie in Noord-Korea bleef Stalin en de Grote Leider trouw. Terwijl Noord-Korea volhardde in zijn zelfgekozen isolement, zette China zijn poorten open. Het werd een dikke handelsvriend van Noord-Korea's doodsvijanden Zuid-Korea, Japan en de Verenigde Staten.

De Chinezen bleven de stalinistische monarchie de hand boven het hoofd houden, en dat zullen ze blijven doen omdat ze daardoor onmisbaar zijn voor een regeling van de kwestie-Korea. Maar ze begonnen zich wel te ergeren aan de grillen van de Geliefde Leider Kim Jong Il en de hardnekkigheid waarmee hij weigerde economische hervormingen in Chinese stijl door te voeren.

Het uitblijven daarvan heeft China opgezadeld met driehonderdduizend Noord-Koreaanse vluchtelingen en een asielprobleem dat nu al maanden lang pijnlijk zichtbaar is in de twee ambassadewijken in Peking, waar Chinese paramilitairen, wegversperringen, hekken, muren en prikkeldraad aspirant-asielzoekers moeten ontmoedigen.

Deze zomer is Kim Jong Il toch overstag gegaan. De hongersnood, de kolossale behoefte aan kapitaal en de noodzaak om de 'as van het kwaad' te verlaten, dwongen hem tot een paar marktgerichte hervormingen. Peking was er alleen maar blij. Maar het was helemaal niet blij met de luidruchtige lancering van het project dat Noord-Korea in één klap salonfähig moest maken: de enclave Sinuiju, een zone van 132 vierkante kilometer aan de grens met China.

Het plan is even extremistisch, utopisch en surrealistisch als Noord-Korea's communisme, maar dan omgekeerd. In Noord-Korea mag niets, in Sinuiju alles. Noord-Korea is een ijzeren dictatuur, Sinuiju moet een liberale democratie worden. De Noord-Koreaanse economie, of wat daarvan rest, wordt bepaald door het Plan, die van Sinuiju door buitenlandse investeerders. De enige overeenkomst is de afgrendeling: Noord-Korea is vrijwel ontoegankelijk, om Sinuiju moet een hoge muur worden opgetrokken.

Peking voelt niets voor dit geldparadijs, dat investeerders slechts zou afhouden van de aangrenzende, door werkloosheid geteisterde Chinese provincie Liaoning en dat te dicht in de buurt van een Chinese militaire basis ligt. Het ziet ook niets in de beloofde staatsinrichting van de 'speciale bestuursregio' Sinuiju, met verkiezingen waarin ook buitenlanders kandidaat kunnen zijn, een Amerikaanse politiechef en een Europese opperrechter.

Maar wat voor de Chinese leiders de deur dichtdeed, was de benoeming van Yang Bin tot gouverneur. Sinds de zomer is deze selfmade man, die zijn fortuin maakte in Nederland alvorens zich in China op te werken tot de op één na rijkste man van het land, in Peking uit de gratie. Misschien gokte hij er op dat de status die hij in Sinuiju zou krijgen hem van vervolging in China zou vrijwaren.

Mis gegokt. De Chinese communistische partij ziet Yang Bin als een van de tycoons die met hun dubieuze praktijken en belastingfraudes de nationale reputatie te grabbel gooien. Nu China in de Wereldhandelsorganisatie zit, wil het af van het cowboy-kapitalistische stigma. Dat geldcowboy Yang in de problemen zou komen, was zeker. Het wachten was alleen op het moment.

Dat moment kwam na de onthulling van zijn plannen voor Sinuiju. Vrijdagochtend vroeg werd hij in zijn Holland Dorp door een Chinees politielegertje van zijn bed gelicht, zijn Nederlandse paspoort en zijn honorair staatsburgerschap van Noord-Korea ten spijt. De vernedering had moeilijk groter kunnen zijn, zowel voor hemzelf als voor zijn directe superieur, de Geliefde Leider in eigen persoon. Tussen tong en lippen blijken Chinese tanden te zitten, en die kunnen bijten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden