Dom geluk

Kiezen we de beste of de gelukkigste kandidaat? Toeval speelt in elke verkiezing zo'n grote rol dat je bijna het laatste zou denken.

‘Ik zoek iemand die geluk heeft’, zei de baas, terwijl hij mistroostig keek naar de grote stapel sollicitatiebrieven die voor hem op tafel lag. Hij had overduidelijk geen zin al die brieven door te lezen. Het is gemakkelijk een schifting te maken tussen de goeden en de slechten, maar de keuze van de beste kandidaat uit de goeden heeft onvermijdelijk iets willekeurigs. Met een dramatisch gebaar verdeelde hij de sollicitatiebrieven daarom in twee stapels en wierp één stapel ongelezen in de prullenbak. ‘Ik zoek iemand die geluk heeft en deze kandidaten hebben pech.’

Het verhaal van de sollicitatiecommissie is te mooi om waar te zijn. Ook de vriend die het me vertelde, vermoedde dat zijn baas de brieven later stiekem uit de prullenbak heeft gevist. Toch heeft zijn baas gelijk. Bij sollicitatieprocedures met veel kandidaten is het verschil tussen de nummer één en de nummer twee vaak uitermate klein. Dat kleine verschil heeft echter wel grote gevolgen. De een krijgt de baan, de ander niet. De carrière van de een maakt een reuzesprong, die van de evengoed gekwalificeerde nummer twee staat stil.

Succesvolle mensen hebben de neiging deze speling van het lot te verdoezelen. Zij gaan geloven dat succes hun eigen verdienste is. Dat is het ook in hoge mate. Ze hebben hun best gedaan en er zonder twijfel hard voor gewerkt. Ze vergeten alleen dat mensen die naast de boot vielen, vaak vergelijkbare kwaliteiten bezitten en even hard werken.

Soapster

De acteur die als soapster begon, wil niet meer weten dat bij de casting die zijn doorbraak betekende toeval een grote rol speelde. Misschien is hij gekozen boven een even getalenteerde kandidaat, omdat hij de regisseur deed denken aan zijn vroegere klasgenoot. Dat noopt tot bescheidenheid. Wie de gedroomde baan krijgt, moet beseffen dat zijn brief voor hetzelfde geld in de prullenbak was beland.

Voor mensen die een keuze maken, is het belang van mazzel even ongemakkelijk. Van Napoleon wordt verteld dat hij zijn generaals mede selecteerde op hun geluk. Op het slagveld heb je niet alles in de hand, daarom kun je beter een generaal kiezen die bij Vrouwe Fortuna in de smaak valt. De veronderstelling van Napoleon is dat sommige mensen het geluk aan hun kont hebben hangen. Het is een irrationele overtuiging. Elke gokker weet dat ieders kansen kunnen keren.

In de politiek speelt geluk minstens een even grote rol als op het slagveld. Barack Obama is een grote geluksvogel. In zijn boek De Herovering van de Amerikaanse Droom haalt hij journalisten aan die hem omschrijven als ‘de meest bemazzelde politicus van het land’.

Scheidingsschandaal

Bij zijn campagne voor de Senaat heeft hij tot drie keer toe geluk. Zijn grootste Democratische concurrent belandt midden in de campagne in een scheidingsschandaal. Hetzelfde geldt voor zijn beoogde Republikeinse tegenstrever. Vervolgens kiezen de Republikeinen een kandidaat die nooit in Illinois (de staat die hij vertegenwoordigt) heeft gewoond en rabiate uitspraken doet waarvan zelfs conservatieven zich distantiëren.

Ook nu heeft Obama het fortuin aan zijn zijde. Als er iemand baat heeft gehad bij de kredietcrisis dan is hij het wel. Voordat die crisis uitbrak stond hij in de peilingen achter McCain. Nu staat hij ruim voor. De verkiezingsstrijd gaat niet over de oorlog in Irak of het karakter van de kandidaat, maar over de economie. Dat speelt Obama in de kaart.

Als er bij de peilingen geen sprake is van een Bradley-effect dan kan hem de overwinning niet meer ontgaan. Het Bradley-effect verwijst naar Tom Bradley die in 1982 de verkiezingen voor de gouverneur van California verloor ondanks een voorsprong in de peilingen. Bradley is zwart.

Rustig

Obama heeft knap ingespeeld op de kredietcrisis. McCain zwabberde in zijn reactie op de crisis. Eerst relativeerde hij de crisis, later riep hij stoer dat hij Wall Street mores zou leren. Obama bleef rustig en consistent. Toch blijft de kredietcrisis voor Obama een gelukkig toeval. De crisis had net zo goed drie maanden later kunnen uitbreken.

De kracht van een kandidaat hangt sterk af van de kwesties die de gemoederen beroeren en dat is voor een groot deel afhankelijk van toeval. Juist op het moment dat de burgers de toekomst van het land bepalen, speelt de voorzienigheid een grote rol. Dat is geen prettige gedachte. Daarom maken we onszelf graag wijs dat mensen die goed zijn, het geluk kunnen afdwingen. Als je echt goed bent, belandt je sollicitatiebrief niet in de prullenbak! Het is een hedendaagse variant van het bijgeloof van Napoleon. We kiezen iemand die geluk heeft en geloven dan dat de beste wint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden