Dolletje in de caravan

De grote Britse belofte Ben Wheatley toont in Sightseers meesterlijk hoe gewone mensen volledig ontsporen.

De eerste moord van Chris en Tina is nog te zien als het gevolg van een onhandig ongelukje. Had die man maar niet achter hun caravan moeten staan. Maar de caravantrip die de twee aangenaam bizarre personages in Sightseers door het Britse platteland maken, ontspoort gaandeweg volledig.


'Iedereen heeft wel eens gefantaseerd om een ander iets ergs aan te doen', zegt de Britse filmmaker Ben Wheatley tijdens een bezoek aan het International Film Festival Rotterdam. Zijn inktzwarte komedie, geschreven door hoofdrolspelers Alice Low en Steve Oram, ging daar afgelopen week in première.


De filmmaker (1972), zwaar Brits accent, volle baard, muts op het hoofd, is ervan overtuigd: 'Volgens mij houden veel mensen er stiekem van anderen te straffen, mensen die ze dwarszitten met kleine, onbenullige dingen. Maar wanneer Chris en Tina in de film echt onredelijk worden, denk je: oh, god, nee, maar dít had ik niet bedoeld. Maar eigenlijk ben je dan al medeplichtig. Het zou leuk zijn als de mensen die mijn film zien zich schuldig voelen. Het liefst haal ik de fascist in je naar boven.'


Het werk van Wheatley (Down Terrace, Kill List) draait om zijn onvoorspelbaarheid. Alsof hij tijdens de volledige speelduur een dolletje maakt met zijn publiek. 'Personages uit genrefilms komen altijd met alles weg', zegt hij. 'Dat is eigenlijk best vreemd. Al die spectaculaire gevechten waarin niemand wordt geraakt, laat staan vermoord. Wat betekent dat? Dat vind ik interessant. Daar gaat mijn tweede film Kill List ook over. Ik blijf mij erover verbazen dat huurmoordenaars in films de coole held mogen uithangen, terwijl het gewoon klootzakken zijn.'


Wheatley maakt antigenrefilms, waarin het verhaal bepaalt wat voor film het wordt, niet het vooraf vastgelegde idee dat het een komedie of thriller moet zijn. De hoofdrolspelers in Sightseers zijn feitelijk psychopaten, maar hij ziet ze ook als gewone mensen, die eerder handelen uit sociaal ongemak, zonder dat ze door een diepgeworteld kwaad worden bestuurd. 'Ze zijn kleinzielig, maar ook genereus. Gewelddadig én vriendelijk. Mensen zitten sowieso ingewikkeld in elkaar - en dit soort personages zijn een mooie reden om al die kanten duidelijk in beeld te brengen. Ik wil mijn publiek zo veel mogelijk tegelijk laten voelen.'


Tegelijk ziet Wheatley zijn Chris en Tina als model voor de moderne mens. 'De wereld is oneerlijk. Deze personages verklaren als het ware de oorlog aan de wereld om hen heen. Ze zien andere mensen niet meer als mensen. Het gaat gaandeweg volledig om hun eigen behoeften. We zitten in een cultuur waarin het meer dan ooit om het individu draait. Kijk naar een gemiddelde realityshow op tv. Iedereen is daar bezig met zichzelf zijn, met zijn eigen kijk op de wereld, met het afdwingen van respect voor hun hele bestaan. Wanneer je de wereld zo sterk vanuit alleen je eigen gezichtspunt benadert, gaat het dan niet al om de verandering van gewone mensen in psychopaten?'


Die verandering kenmerkt in Sightseers de hele film. Wat begint als een ogenschijnlijk zeer Brits drama over een gecompliceerde moederdochterrelatie, wordt gaandeweg absurder en op een gegeven moment volstrekt ontregelend.


'Zijn de beste films niet altijd zo geweest? Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969) bijvoorbeeld. Een fantastische klassieker, maar hij past in geen enkel hokje. Het lijkt op een komedie, maar het is ook een cowboyfilm. Er zit een achtervolging in, maar ook een musicalnummer. Het is een buddy movie, soms is het heel dramatisch en gewelddadig, soms heel flauw en onnozel en aan het eind gaan de hoofdpersonages dood. Dat is een heel rare film, toch?


'Maar álle films waren in die tijd raar. Zie het als muziek. Een film hoeft niet in één toon te worden gespeeld. Het is heerlijk om verschillende verhalen met verschillende smaakjes te vertellen, gewoon omdat die verhalen leuk zijn.'


Hij kent de filmklassiekers waarin moordende stelletjes het land door trekken. Moeiteloos somt hij ze op: Bonnie and Clyde, Badlands, Kalifornia, Natural Born Killers. 'Ik heb ze allemaal gezien, maar ze hadden weinig te maken met het vertrekpunt van deze film. Ik lees verhalen over filmmakers die talloze films laten zien aan hun acteurs. Ik kijk bewust niets anders wanneer ik met een film bezig ben, ik praat er niet eens over. Het gáát niet over andere films, maar om het zo goed mogelijk vertellen van een verhaal met de mensen die ik heb.'


De Britse caravanscene, duidelijk niet vies van een stevige dosis zelfspot, is er in ieder geval dol op. De film werd zelfs gerecenseerd in speciale caravanmagazines. 'Kampeerders worden natuurlijk wel een beetje belachelijk gemaakt, maar ze zijn zelden onderdeel van de grap', zegt Wheatley. 'Het hellend vlak waarop de personages zich begeven is veel interessanter. Ik was er nooit op uit om ze echt belachelijk te maken, dat is grootstedelijke arrogantie - lachen om het verschil tussen stad en platteland - waar ik niets mee heb.'


EXTRA - KILL LIST

Kill List, de tweede film van Ben Wheatley over een voormalig huurmoordenaar die een nieuwe opdracht in de schoenen krijgt geschoven, is al even verkrijgbaar op dvd, maar draait vanaf vandaag ook in het Amsterdamse EYE. De film dwaalt van kitchen sink drama tot occulte horror, en was daarmee tijdens de vorige editie van het filmfestival van Rotterdam verantwoordelijk voor een van de meest spraakmakende films.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden