Dollars smeren elektronische snelweg

President Clinton opende donderdag met één pennestreek de toegang tot de elektronische snelweg. De Amerikaanse telecommunicatie-industrie kan aan de slag....

MET DEZELFDE pen waarmee president Eisenhower in 1956 de wet voor de aanleg van het snelwegennet ondertekende, signeerde president Clinton donderdag de Telecommunications Reform Act.

Ike ontsloot ruraal Amerika. Bill denkt dat hij de weg naar cyberspace heeft geopend.

Het systeem van interstates en highways had ingrijpende gevolgen voor de auto- en vervoersindustrie en voor de landbouw, om het milieu en de historische Route 66 niet te vergeten. Dorpen verdwenen, andere plaatsen groeiden uit tot florerende steden.

Nadat hij de pen van de oude generaal voorzichtig terzijde had gelegd, ondertekende Clinton de jaren negentig-versie van de snelwegenwet opnieuw met een futuristische pen, waaruit als het ware digitale inkt stroomde.

Op het moment dat hij dit elektronische instrument gebruikte, verscheen zijn handtekening op de monitoren van de pc's die naast hem waren geplaatst en tegelijkertijd ook op Internet. Het veelbesproken computernetwerk liet de president in de steek, want zijn handtekening verscheen op Internet als een streperige vlek.

De cabaretière Lily Tomlin, die een komische dialoog voerde met Mister Smartpants Al Gore constateerde melig: 'Ik zie de koppen in de kranten al: Bill signs bill.'

De verwijzing naar de belangrijkste erfenis van het Eisenhower-tijdperk en het gebruik van elektronische apparatuur bevatte een boodschap die niemand kon ontgaan. De nieuwe telecommunicatiewet maakt de aanleg mogelijk van de elektronische snelweg, de digitale Infobahn.

Het bijzondere karakter van de bijeenkomst in de indrukwekkende Library of Congress werd extra benadrukt door de aanwezigheid van talrijke Republikeinen, onder wie de voorzitter van het Huis van Afgevaardigen, Newt Gingrich.

Als er echt belangrijke zaken geregeld moeten worden - de telecommunicatie-industrie vertegenwoordigt eenzesde deel van de economie - blijken tegenstellingen tussen Democraten en Republikeinen vaak kleiner dan wel eens wordt voorgesteld.

Ongetwijfeld speelde een belangrijke rol de opluchting dat een jarenlange discussie tussen Congres-leden, lobbyisten, ondernemers en consumentenorganisaties voor de verandering in het chaotische Washington tot resultaat heeft geleid. Dat is de afgelopen jaren zelden gebeurd. Tot enorme ergernis van de doorsnee Amerikaan, die het overigens grotendeels is ontgaan dat in de hoofdstad over de hervorming van de telecom-industrie werd gediscussieerd.

De tevredenheid in het bedrijfsleven, dat met vele miljoenen dollars heeft getracht het debat te beïnvloeden, had een ingetogener karakter. Een periode van onzekerheid is afgesloten, maar een nieuw, aanzienlijk turbulenter tijdperk is begonnen.

Aan het revolutionaire karakter van de nieuwe wet wordt in de VS door niemand getwijfeld. Want de bepalingen raken alle takken van de industrie: telefoon, televisie, video, kabel en computers. Of, om met de doorgaans bedaagde vice-president Al Gore te spreken: 'De Berlijnse Muren tussen telefoon-, kabel-, televisie-, en uitgeversmaatschappijen worden eindelijk neergehaald. De Amerikaanse telecom-industrie kan zich opmaken voor de 21ste eeuw.'

Dat wordt ook door de meest sceptische waarnemers in de industrie en op Wall Street onderschreven. Regionale telefoonmaatschappijen, de zogeheten Baby Bells, mogen nu interlokaal en internationaal telefoonverkeer gaan verzorgen, een markt van 76 miljard dollar. Omgekeerd moeten zij de lange-afstandsgiganten AT & T, MCI en Sprint voortaan gedogen op hun eigen markt voor lokale telefonie, goed voor 96 miljard dollar.

Telefoonmaatschappijen mogen bovendien via de kabel televisiediensten gaan leveren. Aan letterlijk iedere bedrijfspoort zullen de barbaren zich klaarmaken voor de bestorming.

Minstens zo belangrijk is de opheffing van een reeks verbodsbepalingen inzake eigendomsverhoudingen. Kabelmaatschappijen mogen belangen nemen in telefoonondernemingen, en omgekeerd. En voor televisiemaatschappijen, die al vrij waren te investeren in telefoon en kabel, worden de hindernissen om nieuwe stations te kopen, verlaagd.

Algehele deregulering is overigens niet aan de orde. Telefoon- en kabelmaatschappijen zijn verplicht een algemene dienst te verlenen, ook in minder rendabele afgelegen gebieden en kleine markten. Verder blijven de Federal Communications Commission (FCC) en het ministerie van Justitie een belangrijke rol spelen in het toezicht op prijzen en bedrijfsconcentraties. De FCC treedt op als een waakhond van vrije concurrentie. Er wordt ook een eerste serieuze poging ondernomen Internet te vrijwaren van porno.

De wet verplicht bovendien de invoering van zogeheten violence chips in nieuwe tv-toestellen. Deze chips kunnen programma's met te veel geweld automatisch uitschakelen.

Hoewel de prognoses over kabeltarieven, programma's en werkgelegenheid sterk uiteenlopen, wordt vrijwel unaniem verwacht dat de nieuwe wet een golf aan fusies zal veroorzaken. De Baby Bells zullen pacten sluiten om nieuwe concurrenten te lijf te gaan, met name AT & T en MCI. De eerste grote fusie dient zich al aan in de vorm van een samengaan van Bell Atlantic en Nynex, de twee belangrijkste telefoonmaatschappijen aan de Oostkust. Deze reus, die het gebied van Maine tot en met Virginia zal bedienen, wordt mogelijk nog versterkt met Ameritech, de maatschappij voor de vijf staten in het Midden-Westen.

Als dat gebeurt, worden Oostkust en Midden-Westen voortaan bediend door één aanbieder van lokale en interlokale verbindingen. Maar ook van nieuwe diensten tegen lage tarieven, zoals spotgoedkope draagbare telefoons en modems voor toegang tot Internet. Soortgelijke combinaties worden ook verwacht aan de westkust - US West en Pacific Telesis - en in het zuiden - SBS Communications en Bell South.

De grote interlokale maatschappijen willen zich niet laten verrassen en voeren onderlinge gesprekken over allianties en fusies. Hun nervositeit bleek vorig jaar al, toen gigant AT & T besloot tot een splitsing in drie aparte bedrijven met verlies van 72 duizend banen.

Een test voor de deugdelijkheid van de nieuwe wetgeving vormt de mate waarin AT & T, MCI en Sprint toegang krijgen tot de regionale markten. Ongetwijfeld zullen de Baby Bells met alle mogelijke middelen de komst van hun voormalige Ma Bell trachten tegen te houden.

Vakbonden en onafhankelijke denktanks verwachten dat de fusiegolf bij de tien bestaande telefoonmaatschappijen op korte termijn 150 tot 200 duizend banen zal kosten. Maar, aldus een optimistische Reed Hundt, voorzitter van de FCC: 'Het banenverlies op korte termijn zal ruimschoots worden gecompenseerd door de groei van de draadloze telefonie, speciale diensten voor het bedrijfsleven, de toename van het computerbezit en vooral de spectaculaire groei van Internet.'

NIEUWE werkgelegenheid zal volgens Hundt hand in hand gaan met enorme prijsverlagingen. 'Wij verwachten dat in de komende tien tot vijftien jaar de Amerikaanse telecom-industrie met 250 procent zal groeien, maar dat de opbrengsten voor de bedrijven betrekkelijk achterblijven met een groei van 30 tot 35 procent. Als gevolg van de scherpe concurrentie zullen zij hun prijzen voor telefonie en kabel met 50 procent en meer verlagen.'

Kabel- en televisiebedrijven hebben evenmin gewacht met fusies en overnames totdat de nieuwe wet was bekrachtigd. Nauwelijks een uur na de bijeenkomst op het Witte Huis maakte het ministerie van Justitie bekend dat de verkoop van Capital Cities/ABC aan Disney Corporation was goedgekeurd.

ABC heeft nu het geld en de programma's om zijn marktaandeel van bijna 25 procent te verhogen naar het nieuwe wettelijke maximum van 35 procent. Eerder al kocht Westinghouse, producent van liften en keukenapparatuur, ABC's grote rivaal CBS. Time Warner nam op zijn beurt Turner Corporation over, het moederbedrijf van CNN.

Deze machtsconcentraties moeten de middelen opleveren om te kunnen investeren, vooral in de aanleg van glasvezelnetwerken. Want pas als die zijn aangelegd, is de telecom-revolutie waarvan zowel Democraten als Republikeinen dromen, werkelijk een feit.

Met glasvezel valt namelijk het onderscheid weg tussen communicatie, vermaak, informatie en commercie. Omgezet in de nullen en enen van de computertaal kunnen zowel telefoongesprekken als films, video, informatie en zakelijke transacties heen en weer worden gestuurd. Hundt: 'Voor het zover is moeten nog grote investeringen worden gedaan in de kabelnetwerken en nieuwe technieken om de mogelijkheden ook werkelijk te kunnen gebruiken. Maar vast staat dat deze wet daartoe alle mogelijkheden biedt.'

Versmelting van telefoon, televisie en computers is de toekomst, waar de moderne goudzoekers hun fortuin denken te maken. Zo kan de elektronische snelweg ontstaan, in de VS geëxploiteerd door enkele mega-ondernemingen, wier invloed zal uitdijen over de gehele wereld.

Of Europese, Aziatische en Latijnsamerikaanse ondernemingen een kans maken op deze groeimarkt, is onduidelijk. Alleen het Duitse Bertelsmann en het Japanse Sony worden voorlopig gezien als serieuze gegadigden. Andersom zal het voor de Amerikaanse giganten in de volgende eeuw geen heksentoer zijn de Atlantische Oceaan over te steken naar de dan vrijgemaakte Europese markten.

Bij alle opwinding over de digitale toekomst in Amerika viel op dat Clinton en Gore met geen woord meer spraken over hun plannen de elektronische snelweg te reguleren. Nog maar twee jaar geleden kwam Gore met voorstellen daarover. Maar drie jaar is in de Amerikaanse politiek een eeuwigheid. Blijkbaar zwijgt Gore nu ook Clinton tot de slotsom is gekomen dat het tijdperk van de grote regulerende overheid voorbij is.

Het programma Frontline van PBS, de publieke omroep in de VS, onthulde eerder deze week dat Gore is omgepraat door de top van de Baby Bells en de verzamelde directies van Apple en Microsoft tijdens een geheime bijeenkomst in Silicon Valley. Daags nadat Gore had aangekondigd dat de ontwikkeling van de elektronische snelweg geheel aan het bedrijfsleven overgelaten moest worden, stroomden honderdduizenden dollars van de telecom-industrie naar de campagnekassen van Clinton, de Democratische Partij en tientallen Democratische afgevaardigden en senatoren.

Uiteraard werden de Republikeinen niet vergeten. Dat is wat Amerikaanse politici bedoelen met partnerschap en investeren in de toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden