Dolend met een keppeltje onder een cowboyhoed

Jozef Trilogie door Theater van het Oosten. Schouwburg Arnhem t/m 13 oktober. Tournee...

MARIJN VAN DER JAGT

Ochtendlicht strijkt over de kale neprots. Aan de voet van de rots verschijnt een drietal cowboys, donkere figuren in het witte landschap. Het zijn country-muzikanten. In een weemoedige lied bezingen zij cowboy Jozef. Die ligt boven op de rots te slapen. 'Hij rijst, de zon met hem', zingen de muzikanten meerstemmig. Maar cowboy Jozef trekt de paardendeken verder over z'n hoofd en wacht nog even met het begroeten van 'God en 't morgenlicht'.

Het zijn bekende beelden. Ze verwijzen naar cliché's uit cowboyfilms of uit de Lucky Luke. Maar ook de theaterstijl van dit eerste tafereel uit de 'Jozef Trilogie' is vertrouwd. Die melancholieke vertelmuziek, dat heldere licht, die kunstmatige wereld met die cartoon-achtige bevolking, het lijkt een ouderwetse Orkater-voorstelling. Maar dat is het helemaal niet. Dit is Vondel! Getransformeerd tot zinderend, ontroerend muziektheater, perfect vormgegeven en prachtig gezongen en gespeeld. Geregisseerd door Leonard Frank bij Theater van het Oosten.

Nou ja, een beetje Orkater is de 'Jozef Trilogie' wel. Er zijn een paar acteurs en muzikanten uit die hoek, zoals Chris Bolczek en Joost Belinfante. Vincent van Warmerdam componeerde de muziek en daar drijft de voorstelling op. Van Warmerdam gaf de stijve verzen van Vondel vleugels door er slepende country-liederen van te maken. Zijn warme klanken geven de voorstelling een kloppend hart, en ze rechtvaardigen het 'regie-concept' waarover in het programmaboek zo deftig wordt gedaan.

Frank heeft, samen met zijn vertaler en dramaturg, de drie Jozef-stukken van Vondel losgeweekt van hun bijbelse lokaties en verplaatst naar het Wilde Westen. Daar dwalen de personages rond als desperado's op zoek naar geluk. De dromer Jozef delft vanzelfsprekend het onderspit in deze rauwe samenleving. De parallel met het zwervende Joodse volk is snel gelegd. Daar heeft Frank niet meer voor nodig dan een keppeltje dat zo nu en dan onder de cowboyhoeden tevoorschijn komt.

De drie stukken van Vondel zijn voor deze produktie in elkaar geschoven. 'Jozef in Egypte' en 'Jozef in 't Hof' horen in chronologie eigenlijk achter 'Jozef in Dothan', maar verschijnen nu in dit eerste stuk als twee dromen van Jozef. Dat is slim bedacht. Die dromen geven diepte aan het taaie Vondeldrama. De brave, kuise Jozef van Vondel wordt ineens een rijke figuur.

Als zijn broers hem in een put gooien, verbeeldt een angstdroom de verwarrende sexuele gevoelens van de puber die hij ook is. En als zijn broers hem als slaaf verkopen, valt Jozef flauw en droomt hoe hij zijn broers treiterig terug zal pakken, om de dolende zielen uiteindelijk liefdevol een huis te bieden.

Bij de eerste droom weet de toeschouwer nauwelijks wat 'm overkomt. Hebben de cowboy-scènes al een onwerkelijke, sprookjes-achtige glans, de droom van Jozef 'in Egypte' doet er nog een schepje bovenop. Opblaaswolkjes dalen uit de hemel, opblaaspalmen verrijzen uit de rots. De cowboys - acteurs én musici - dragen boven hun cowboy-broeken schitterende Oosterse gewaden en creëren met zang en dans een adembenemend Sheherazade-tafereel.

Ster van deze scène is Heddy Lester als de hitsige sultansvrouw Jempsar die Jozef probeert te verleiden. Maar ook sultan Hans Leendertse is geweldig. Vlak voor de droom beweende hij als een van de cowboy-broers het lot van Jozef, nu toont hij als sultan een uitvergroting van dat schijnheilige gedrag. De jonge acteur Thomas de Bres, als cowboy-Jozef het cliché van een mooie, onschuldige held, verandert in zijn droom in een extatisch, bloedend offerdier.

De tweede droom steekt hierbij wat bleekjes af. Maar de herinnering aan het bloed en de extase uit die eerste droom echoot nog lang door in de rest van de voorstelling. In de manier waarop cowboy-broer Levi (Margoé Ros) het jack van Jozef vertrapt en met bloed besmeurt. En in het gebaar waarmee broer Ruben (Hugo Maerten) die een halfslachtige poging deed zijn broer te redden, aan het eind van het stuk besmuikt zijn keppeltje afzet. Hier preekt Leonard Frank, maar pas nadat hij eerst de hele gemeente gelukzalig aan het swingen heeft gekregen.

Marijn van der Jagt

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden