Dokwerker van Brits muziekleven

Waarom heeft de muziekgeschiedenis zo weinig vrouwelijke componisten voortgebracht? Het is geen originele vraag maar een overtuigend antwoord bleef tot nu toe uit....

Paul Witteman

Neurologisch onderzoek heeft daarvoor geen sluitend bewijs aangedragen. Met de inzichten van het feminisme komen we er ook niet uit. Juist in de muziek hebben meisjes door de eeuwen heen kansen gekregen en niemand verplichtte ze om over de snaren van een viool te strijken in plaats van symfonieën of pianoconcerten te schrijven.

De Engelse Myra Hess (1890-1965) had talent genoeg om componist te worden maar ze koos voor haar onvoorwaardelijke liefde, de piano. Haar roem begint in 1912 in Amsterdam als ze onder leiding van Willem Mengelberg het pianoconcert van Schumann speelt. Mengelberg is zeer onder de indruk van haar persoonlijke en muzikale integriteit. Hess ziet zichzelf als een 'aangewezen' medium om het publiek door te geven waar het volgens haar recht op heeft: de muzikale erfenis van de grote componisten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog groeit ze uit tot een heldin van het volk. Terwijl de V2's van de nazi's Londen in brand zetten, speelt de strijdlustige pianiste in het centrum van de stad de gedemoraliseerde burgers moed in. Elke dag, als er even geen luchtalarm loeit, drommen muziekliefhebbers naar het statige museum The National Gallery om opgebeurd te worden door het spel van 'Dame' Myra Hess. De in de adelstand verheven musicienne organiseert er zonder gage 1300 lunchconcerten. 'We moeten dan wel tijdelijk de schilderijen opbergen maar de muziek duikt niet onder', zegt Hess voor de BBC-radio. De vrouw, wier verschijning doet denken aan een kogelstootster, wordt tot op de dag van vandaag gezien als de 'dokwerker' van het Britse muziekleven.

Myra Hess heeft veel beginnende muziekliefhebbers de sleutel gegeven om de poort te openen naar de wereld van Bach. Dat danken we aan haar pianobewerking van het slotkoraal uit Bachs cantate 147. De meeste mensen kennen het stuk als Jesu, Joy of Man's Desiring, een arrangement van typische Bach-noten, waaraan Hess een dromerige dimensie toevoegt. Ze stelt je stuk voor stuk voor aan de lieflijke stemmen die een rol hebben in het paradijs van Bachs polyfonie. Zo wordt het monumentale koraal tijdens de oorlog een ingetogen gebed voor het heil van de mensen die hun leven geven voor de vrijheid. Een Britse journalist beschreef hoe hij eens in de trein een soldaat een mooie melodie hoorde fluiten.

'Houdt u van Bach?', vroeg de verslaggever verbaasd. 'Nee', zei de soldaat, 'dat is niet van Bach, dat is van Myra Hess'. De handgeschreven partituur van haar bewerking heeft een prominente plaats in het British Museum.

Myra Hess had een groot componist kunnen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden