DOGS OF PEACE; Huurlingen brengen vrede in Afrika

IN NETWERK kwam dinsdagavond een medewerker van Amnesty International aan het woord die zijn verontwaardiging uitsprak over het gebrek aan daadkracht van het Westen inzake Zuid-Sudan....

De meeste kijkers haakten meteen af. 'Daar gaan we weer.' Ten onrechte. Het was prijzenswaardig dat die man zich nog zo kon opwinden. Want het was alsof er een oude film werd vertoond (dat gebeurde even later ook: omdat er geen recent materiaal voorhanden was, werden er beelden uit 1993 gebruikt).

Die oorlog in Sudan duurt al vijftien jaar en ieder jaar sterven er tienduizenden aan de directe en indirecte gevolgen van het conflict. Een totaal van een miljoen slachtoffers wordt genoemd. Dit jaar, zo waarschuwde Artsen zonder Grenzen, worden weer eens bijna een half miljoen mensen met de hongerdood bedreigd.

Dergelijke langlopende, onverkwikkelijke en uitzichtloze Afrikaanse conflicten zijn een enorm probleem. Geen hond die zich er nog voor interesseert. Televisiekijkers zappen bij het zien van een ondervoed Sudaneesje snel naar het veel appetijtelijker bloot van SBS6, en de krantenlezers wenden de blik af van die nare foto op de voorpagina om zich te buigen over de vraag hoe PSV nou toch zo heeft kunnen miskleunen tegen MVV.

Een handjevol mensen is nog geïnteresseerd in de ellende in Afrika. Dat bleek dinsdag tijdens een seminar in Leiden, georganiseerd door het Afrika Studie Centrum. Het thema was zwaar: 'De privatisering van geweld in Afrika ten zuiden van de Sahara'. Het idee was om de discussie over de Afrikaanse conflicten naar een ander niveau te tillen, door te kijken naar de gevolgen van het wegvallen van centraal gezag.

Spreker na spreker ging in op de fragmentatie van de burgeroorlogen. Alle milities van Congo-Brazzaville passeerden de revue. Tsjaad kwam aan de orde, waar op een gegeven moment niet minder dan elf facties elkaar afwisselend bevochten. Het verband tussen misdaad en gewapende strijd werden gelegd door te kijken hoe de Nigeriaanse 'vredesmacht' Liberia heeft leegplunderd.

Maar nieuwe zienswijzen bleven uit. De discussie ontaardde in een welles-nietes tussen de Afrikaanse en westerse deelnemers, over de eeuwige vraag of het geweld te wijten is aan het Westen. De luisteraar op de harde stoel gaapte en keek op zijn horloge.

Tot de laatste spreker het woord nam. De Britse onderzoeker David Shearer las voor de verandering niet van een blaadje op wat hij te zeggen had, maar sprak uit zijn hoofd.

Shearer heeft onlangs het boek Private Armies and Military Intervention gepubliceerd. Daarin onderzoekt hij de rol van huurlingbedrijven zoals het Zuid-Afrikaanse Executive Outcomes (EO) dat in Angola en Sierra Leone actief was. In plaats van politiek correct de bemoeienissen van dergelijke clubs van de hand te wijzen, benadrukte Shearer juist de positieve aspecten. 'Ik werd er zelfs van beschuldigd door EO betaald te zijn', zei hij grinnikend. 'Maar ik verzeker u dat dat niet zo is.'

We moeten af van het negatieve 'romantische' idee van huurlingen als Dogs of War, zei Shearer. In het geval van het in 1989 opgerichte EO gaat het om een groep goedgetrainde, professionele vechtjassen die jarenlang met elkaar in het Zuid-Afrikaanse leger hebben gediend. Er is sprake van duidelijke hiërarchische lijnen en discipline. In Angola en Sierra Leone boekte EO opmerkelijke successen voor de respectievelijke regeringen.

Shearers controversiële stelling luidde daarom: 'Een goed opgezette operatie van Executive Outcomes is bevorderlijk voor de vrede'.

Natuurlijk, vervolgde hij, er kleven talloze bezwaren aan de inzet van huurlingen. Hij somde er een tiental op. De meeste hadden te maken met geld, legitimiteit en de lange-termijngevolgen van dergelijk ingrijpen.

Maar het staat voor Shearer buiten kijf dat er in Afrika in de toekomst steeds vaker gebruik zal worden gemaakt van particuliere beveiligingsorganisaties. Want de meeste oorlogen zijn intern, waardoor gezamenlijk internationaal ingrijpen moeilijk is. Daarnaast heeft de internationale gemeenschap na het echec in Somalië geen zin meer de vingers te branden aan Afrikaanse geschillen. Bovendien zijn huurlingen goedkoper. Zo kostte 22 maanden EO in Sierra Leone 35 miljoen dollar, terwijl een VN-macht die acht maanden bleef 47 miljoen dollar kostte.

De huurlingenclubs zullen niet alleen steeds vaker worden gebruikt voor oorlogsvoering, maar ook voor logistieke hulp, als inlichtingendienst en voor beveiliging van installaties. Shearer: 'In Angola zijn al tachtig van dergelijke bedrijven actief.'

Het probleem is alleen dat een land de huurlingen, in tegenstelling tot een VN-macht, zelf moet betalen. Soms lukt dat niet. Zo is Sierra Leone nog 16 miljoen dollar schuldig aan EO.

De oplossing ligt voor de hand. Shearer: 'Bedrijven als Executive Outcomes zouden dolgraag door de VN officieel worden ingehuurd als vredesmacht.'

De VN willen vooralsnog niets weten van dergelijke schimmige clubs. Maar de feiten zijn onweerlegbaar. In Sierra Leone kreeg EO met 150 man rebellenleider Foday Sankoh zonder veel problemen aan de onderhandelingstafel. In Angola kregen de huurlingen de troepen van Jonas Savimbi klein.

De luisteraar is de harde stoel helemaal vergeten. Hij denkt aan dat ondervoede kind uit Netwerk en zegt tegen zichzelf: 'Wellicht iets voor Sudan?'

Fred de Vries

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden