Doet u vanavond het licht uit in het buurthuis?

De burger moet eraan gaan wennen dat de overheid pas als laatste bijspringt. Maar hoeveel kunnen burgers dragen en wat gaat de overheid dan wel doen?

Voor u naar kantoor gaat, bezorgt u de boodschappen bij uw bejaarde buurvrouw. 's Middags vervangt u de vuilniszak in de door u geadopteerde vuilnisbak aan de lantaarnpaal, terwijl u de overbuurman ziet schoffelen in het plantsoentje dat aan de wijk is overgedragen. 's Avonds heeft u sleuteldienst in het buurthuis; na de laatste activiteit doet u het licht uit.


Naarmate de overheid meer bezuinigt, krijgt de burger het drukker. Steevast verpakken wethouders en ministers hun miljoenen- en miljardenbesparingen in een mooi verhaal: 'De burger wil niet langer dat de overheid zijn leven overneemt, hij wil juist verantwoordelijkheid.' Vaak klinkt het achter de schermen anders: 'De burger moet zich niet opstellen als belastingbetaler die verwacht dat wij alles voor hem regelen.'


'We moeten meer naar elkaar omkijken', bepleitte staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) deze week bij de bezuiniging van 3,5 miljard euro op de langdurige zorg. De volksverzekering AWBZ wordt beknot: u moet eerst hulp zoeken bij familie en buren en uw spaargeld aanspreken. Pas als laatste springt de overheid bij.


Zo gaat het ook steeds vaker bij het openhouden van de kinderboerderij, bij klein onderhoud van de openbare ruimte of bij het buurthuis waarvan de beheerder is wegbezuinigd. 'Ik krijg vaak de vraag: wie heeft straks de sleutel en wie ruimt de vaatwasser uit?', zei een wethouder uit Delft onlangs in de Volkskrant. 'Maar dat gaat de gemeente niet allemaal meer oplossen.'


Handen uit de mouwen, dus. Het appèl is zelfs dwingend voor bijstandsgerechtigden. 'Werk is de beste zorg', luidt het adagium waarmee Marco Florijn, de Rotterdamse wethouder van sociale zaken, landelijk de trend heeft gezet. Wie geen emplooi vindt in het Westland, kan sneeuwruimen of eenvoudige zorgtaken uitvoeren. Wie de tegenprestatie weigert, riskeert stopzetting van zijn uitkering.


Ook de 'hardwerkende Nederlander' krijgt het drukker. Al dreigt hij wel te worden overvraagd: wie leegt die adoptievuilbak als u op vakantie bent? Heeft u als bestuurslid van het buurthuis verstand van de drankwet, de boekhouding én de brandvoorschriften? Amersfoort en Nieuwegein merkten al dat de meeste wijkcentra niet op eigen kracht kunnen overleven.


En wat is de spankracht van al die mantelzorgers die de AWBZ moeten overnemen? Kunnen zij op ondersteuning rekenen, is de verontruste vraag van Mezzo, de vereniging voor mantelzorgers en vrijwilligerszorg? De zorg voor partner, ouder, kind of buur moet immers wel te combineren blijven met baan, opleiding of (ander) vrijwilligerswerk.


U mag veel op u zien afkomen, de overheid moet intussen nog meer wennen. Sterker, niet zozeer de burger moet veranderen, maar de overheid, concludeert de Raad voor het Openbaar Bestuur in de studie Loslaten in vertrouwen (2012): 'Als mensen wordt gevraagd of zij taken van de overheid willen overnemen, is scepsis het antwoord: we doen al zo veel, of: laat de overheid eerst zelf zijn verantwoordelijkheid nemen! Maar als de vraag alleen luidt of mensen zich willen inzetten voor hun directe leefomgeving, volgt een aanzienlijk positievere reactie: dat vinden de meesten een goede zaak.'


Omgekeerd weet de overheid zich vaak geen raad met initiatieven 'van onderop'. In Almere bedachten inwoners een stadsakker annex werkervaringsplaats. De enthousiaste wethouder Ed Anker: 'Ambtenaren waarschuwen me dat juristen van de gemeente er toch moeite mee kunnen hebben. Want onze regels zitten in de weg. Het lijkt wel alsof er bij elk idee een radar wordt aangezet die stad en land aftast naar mogelijke bezwaren.'


De burger zoekt naar zijn nieuwe rol, zo ook de overheid. Wat goedschiks jarenlang bij mooie woorden bleef, wordt nu kwaadschiks door de bezuinigingen afgedwongen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.