AnalyseJa-ja-sticker

Doet ja-ja-sticker het buurtkrantje de das om?

Een goedbedoeld initiatief van de Utrechtse gemeenteraad om met ja-ja-stickers op de brievenbussen de papierberg terug te dringen, mondt uit in een felle discussie over de persvrijheid. Stadsblad Utrecht vreest voor zijn voortbestaan, uitgever DPG Media stapt opnieuw naar de rechter.

Jacques Roseboom (gepensioneerd tandarts) brengt in zijn eigen wijk in Utrecht Rijnsweerd de huis-aan-huiskrant rond. Maar alleen bij de mensen met een sticker op de brievenbus. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Utrecht, Tilburg, Haarlem en Rotterdam vervingen begin dit jaar de nee-neesticker tegen ongewenst drukwerk voor een ja-ja-stickers, die in Amsterdam succesvol is gebleken. Brievenbusbezitters moeten zo expliciet laten weten dat ze wél reclamefolders willen ontvangen. Alleen in Utrecht geldt: wie geen sticker op de brievenbus heeft geplakt, ontvangt ook geen lokale krant meer.

‘Dit zou weleens het einde van ons blad kunnen betekenen’, zegt Dennis Rijsbergen, clustermanager van Stadsblad Utrecht. Met nieuwsberichten over een foto-expositie in het stadhuis, de opening van een stottercafé en een silent disco in het station informeert de lokale krant Utrechters wekelijks over wat er in hun buurt gebeurt.

De uitgever van Stadsblad Utrecht is in hoger beroep gegaan tegen het besluit, nadat de rechter in december de gemeente gelijk had gegeven. DPG Media (tevens uitgever van onder meer de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Het Parool en BN de Stem) vindt dat de vrijheid van meningsuiting wordt aangetast, omdat de gemeente nu bepaalt wat wel en niet verspreid mag worden. Daarnaast vindt de uitgever dat het proces onzorgvuldig is verlopen en dat de gemeente uitgaat van onjuiste feiten. ‘Vanuit populisme wordt er iets geroepen, terwijl veel mensen behoefte hebben aan dit medium’, zegt woordvoerder Willem-Albert Bol. ‘Politici hebben dit gewoon niet door.’

Rijsbergen heeft sympathie voor het terugdringen van de papierberg, maar vindt het niet goed dat de gemeente hierover niet met hem in gesprek is gegaan. Stadsblad Utrecht wordt al van gerecycled papier gemaakt, zegt hij. ‘We hebben een grote groep lezers die de krant niet direct zal missen, maar toch leest als deze door de brievenbus valt. Die lopen we nu mis.’ De manager verwacht namelijk niet dat iedereen de sticker zal ophalen. Met als gevolg een kleinere oplage van het blad en lagere advertentietarieven.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Verscholen reclamefolder’

Maarten van Heuven, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren in Utrecht, denkt niet dat een gesprek met de lokale kranten veel had opgeleverd. Dat een meerderheid vóór de komst van de sticker was, stond al vast. ‘Wij zagen in Amsterdam dat er huis-aan-huisbladen verschenen met veel reclame erin, dat wilden we voorkomen’, zegt Van Heuven.

Hij doelt op het veelbesproken Amsterdamse huis-aan-huisblad City. Sjuul Paradijs, oud-hoofdredacteur van De Telegraaf en journalist Jan-Kees Emmer speelden slim in op de komst van de ja-ja-sticker. In hun huis-aan-huismagazine kunnen grote bedrijven hun advertenties ruimschoots kwijt. Raadsleden noemden het aanvankelijk een ‘verscholen reclamefolder’.

De gemeente stelde daarom eisen: het blad moet minstens 10 procent journalistieke ‘content’ en alleen berichten over het desbetreffende stadsdeel bevatten. ‘Dit laatste is merkwaardig’, vindt Emmer. ‘Hier bemoeit de politiek zich met de inhoud van het blad.’ Wel laat hij weten zich keurig aan de eisen te houden.

Utrechters die de sticker niet ophalen, blijven verstoken van nieuws over bijvoorbeeld de lokale politiek, betoogt Rijsbergen. En, commercieel niet onbelangrijk voor de uitgevers: advertenties van lokale ondernemers. De bewoners zonder sticker zijn deze week namelijk niet op de hoogte over het bestemmingsplan van het Vrouwjuttenhof in de binnenstad en de slagersrookworst die momenteel bij supermarkt Hoogvliet in de aanbieding is. En bovendien vertelt een landelijke krant de inwoners van Utrecht ook niet dat er geen cd’s meer uitgeleend worden in de Centrale Bibliotheek.

Online

Volgens het Utrechtse PvdD-raadslid Van Heuven wordt de persvrijheid niet aangetast met de sticker. ‘Je kunt het blad gewoon krijgen als je een sticker hebt, en daarnaast verschijnt alles tegenwoordig ook online.’ Hij denkt dat het krantje met het nieuwe beleid juist aantrekkelijker wordt voor de adverteerders: het komt immers alleen nog in de bus terecht van ‘mensen die het daadwerkelijk lezen’.

Utrecht is niet de enige gemeente waar het nieuwe brievenbusbeleid voor onrust zorgt. Ook in de gemeenteraad van Groningen wordt de ja-ja-sticker besproken, maar hierover volgt in 2021 pas een definitief besluit. NDC Mediagroep, uitgever van huis-aan-huiskranten, heeft alvast naar alle Groningse gemeenteraden een brief gestuurd in een poging de sticker tegen te houden.

Jacques Roseboom (gepensioneerd tandarts) kletst met een buurtbewoner terwijl hij de huis-aan-huiskrant rondbrengt.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden