Doelt Trump op een terugkeer naar de Koude Oorlog?

Wat bedoelt de Amerikaanse president Trump als hij zegt dat de VS nooit zullen toestaan dat een ander land een sterker nucleaire macht is?, vraagt Arie Elshout zich af. Doelt hij op een terugkeer naar de Koude Oorlog?

Trump, vlak voor vertrek met Marine One vanaf het Witte Huis op 24 februari 2017. Beeld afp

Zolang er kernwapens bestaan, moet Amerika de grootste kernmacht zijn. We zijn op dit gebied achterop geraakt. Daar mogen we ons niet bij neerleggen. Die boodschap verkondigt president Donald Trump in een vraaggesprek met het persbureau Reuters. Zijn woorden suggereren dat hij desnoods bereid is een nieuwe wapenwedloop te ontketenen om de vermeende achterstand goed te maken.

Het is zoals de wereld Trump heeft leren kennen. De bouwer van wolkenkrabbers wil in alles de eerste, grootste, rijkste en sterkste zijn. Dus als hij denkt dat Amerika niet meer de belangrijkste nucleaire mogendheid is, moet dat worden rechtgezet.

Een probleem is dat Trump niet altijd even helder formuleert, maar dit is wat hij in het interview zegt: de Verenigde Staten 'zijn achterop geraakt in nucleaire wapencapaciteit'. Dat is niet acceptabel. 'We zullen nooit toestaan dat een ander land, zelfs niet een bevriend land, een sterkere nucleaire macht is.' Er moet derhalve iets gebeuren. 'Het zou prachtig zijn, een droom als geen enkel land kernwapens heeft, maar zolang er landen zijn die ze wel hebben, moeten wij at the top of the pack zijn.' Oftewel: nummer één zijn.

Het woord wapenrace valt niet, maar dringt zich wel op. Reeds in december, voor zijn beëdiging, twitterde hij over de noodzaak voor Amerika om zijn nucleaire capaciteit sterk uit te breiden zolang de wereld niet bij zinnen komt en kernwapens afschaft. Toen hem vervolgens op televisie werd gevraagd of hij met dat standpunt niet het risico loopt de stoot te geven tot een wapenwedloop, met Rusland antwoordde hij: 'Laat maar komen, die wapenrace.'

Nepnieuws

President Donald Trump refereerde zaterdag in een toespraak tot zijn fans in Florida aan een niet-bestaand incident de avond tevoren in Zweden. Lees hier hoe Zweden afgelopen week slachtoffer werd van een mediastorm.

Zelfbeheersing

Trump stelt zo de gemoedsrust van menigeen binnen en buiten Amerika op de proef. Dat doet hij zo'n beetje met alles waar hij zich over uitlaat, maar kernwapens liggen extra gevoelig. Die figureren steevast in alle nachtmerries die zijn critici hebben over de catastrofes die hij kan aanrichten. De gevaarlijkste wapens ooit uitgevonden vergen een opperbevelhebber die beschikt over zelfbeheersing en kennis van zaken. Betwijfeld wordt of Trump aan die twee vereisten voldoet.

Met zijn uitspraak dat Amerika de sterkste kernmacht moet zijn, tornt de president aan het aloude principe dat het gevaarlijk is als een van de grote mogendheden nucleaire superioriteit nastreeft. In de donkerste dagen van de Koude Oorlog begonnen de VS en de Sovjet-Unie onderhandelingen over het instellen van min of meer gelijke wapenplafonds. Als beide partijen even sterk waren, als zeker was dat de prijs voor de vernietiging van Washington de verwoesting van Moskou was, of andersom, zouden ze wel uitkijken om op de knop te drukken. Dit is de afschrikkingsdoctrine. Trump lijkt hier nu van af te wijken, al is het misschien onwetendheid. De theorie van de afschrikking heeft een heel eigen, aan absurditeit grenzende logica die niet iedereen meteen doorgrondt.

Zeker is wel dat als Trump een nieuwe wapenwedloop begint dat een scherpe breuk zou zijn met de afgelopen dertig jaar. Begin jaren tachtig beschikten de VS en de Sovjet-Unie bij elkaar over meer dan 70 duizend kernwapens. Sinds het einde van de Koude Oorlog in 1990 is dat aantal sterk verminderd. De wereld telt vandaag zo'n 15 duizend kernwapens, waarvan 93 procent in handen van Amerikanen en Russen.

Tekst gaat verder onder de illustratie.

De nucleaire codes op weg naar Marine One op 3 februari 2017. Beeld afp
Aantal kernwapens in bezit van de Verenigde Staten en Rusland. Beeld de Volkskrant

In balans

Volgens cijfers van het Ploughshares Fund, een antikernwapengroep, beschikken zij ruwweg over hetzelfde aantal wapens. Rusland bezit 7.000 kernkoppen, de VS 6.800. Daarvan zijn er volgens het Amerikaanse NBC News aan elke kant zo'n kleine 1.800 kernwapens operationeel, dat wil zeggen klaar om onmiddellijk gelanceerd te kunnen worden.

Trump lijkt dus, niet voor het eerst, dingen te zien die anderen ontgaan. Volgens de genoemde cijfers is er geen noemenswaardige Amerikaanse achterstand die een inhaalslag rechtvaardigt, met alle risico's van dien voor een terugkeer naar een wapenwedloop uit de Koude Oorlog. Een mogelijkheid is nog dat Trump niet bedoelt dat de VS achterop raken wat aantallen kernwapens betreft, maar omdat de bestaande systemen zijn verouderd. Maar dit probleem is door vorige regeringen al lang onderkend. Er loopt een programma ter grootte van 1.000 miljard dollar om over een periode van dertig jaar verouderde kernwapens te moderniseren.

Zo blijft het gissen wat Trump precies wil. Herhaaldelijk zegt hij dat de wereld eigenlijk af moet van die extreem gevaarlijke kernwapens en dat hij daar graag met Rusland over onderhandelt. Maar tegelijkertijd heeft hij het over uitbreiding van het arsenaal en omschrijft hij het Amerikaans-Russische wapenbeheersingsverdrag New START uit 2010 tegenover Reuters als 'weer zo'n slechte deal'. Ook heeft hij zich als kandidaat weleens hardop afgevraagd waarom geen kernwapen kan worden ingezet tegen IS. Experts rillen bij die gedachte. Zo'n levensgevaarlijke verlaging van de atoomdrempel is niet gewenst, net zo min als een hervatting van de wapenrace.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.