'Doel is niet om de verkiezingen te winnen'

In de aanloop naar de verkiezingen laat de Volkskrant tien lijsttrekkers aan het woord. Vandaag Diederik Samsom (41) van de PvdA. 'Boze kiezers zijn geen domme kiezers. Ze zijn net zo slim als andere kiezers.'

DE POLITICUS

Wat zou u als eerste doen als in de nacht van 12 op 13 september blijkt dat u 76 zetels hebt?

'Zelfs in mijn heftigste fantasieën over de uitslag speelt het getal 76 geen rol.'


Maar stel...

'Ik zou een aantal maatregelen invoeren die ervoor zorgen dat de rekening van deze crisis eerlijker over Nederland wordt verdeeld. De laagste inkomens zijn er de afgelopen jaren het meest op achteruit gegaan, de hoogste het minst. Sterker, de hoogste inkomens gingen er iets op vooruit. Ik zou dat radicaal omdraaien. Daarna moeten er nog heel veel andere dingen gebeuren, die pas na vele jaren hun vruchten afwerpen: investeringen in het onderwijs, duurzame technologie, hervorming van de woningmarkt.'


Waarom zou u een betere premier zijn dan Mark Rutte of Emile Roemer?

'Ik zou een andere premier zijn, omdat ik een ander programma heb. Een andere drive, een ander kompas. De kiezers mogen uitmaken wie een betere premier is. Als het over eerlijk delen gaat bijvoorbeeld, staan Rutte en ik diametraal tegenover elkaar.


'Roemer en ik hebben op dat gebied een kompas dat ongeveer in dezelfde richting wijst, maar als je kijkt naar ondernemerschap en de internationale positie van Nederland is er een groot verschil. Wij zeggen expliciet dat we het bedrijfsleven niet zwaarder willen belasten. Daar maakt de SP echt een andere keuze.'


U hebt nu al weer twee keer het woord 'eerlijk' gebruikt. Ook in debatten hebt u het vaak over 'het eerlijke verhaal'. Waarom schat u eerlijk zijn niet in als een electoraal risico?

'Stoere taal creëert teleurstelling. Zeggen dat we nooit meer een cent aan Griekenland geven, terwijl je weet dat dat niet waar te maken is. Dit is geen tijd om zoete broodjes te bakken bij de kiezer.'


Het is niet: het doel heiligt de middelen?

'Nee. Ik denk zelfs omgekeerd. Kiezers snappen heel goed dat als je zo redeneert, je het verkeerde doel nastreeft. Het doel is Nederland verder te helpen, niet om de verkiezingen te winnen.'


Pardon?

'Nee. Niet als je redeneert: het maakt niet uit hoe.'


Want dan is het doel smoezelig geworden?

'Ja. Ik wil Nederland vertellen waar de PvdA voor staat en daarmee wil ik natuurlijk heel graag de verkiezingen winnen. Maar wel in die volgorde.'


Als u eerlijk bent, zijn de anderen dan oneerlijk?

'Nee. Niet in die diametrale tegenstelling.'


De suggestie gaat er wel van uit.

'Nou, in zijn algemeenheid is iedereen zo eerlijk mogelijk. Nederland heeft geen cynisch politiek systeem. Mensen hebben gelukkig nog steeds veel vertrouwen in de politiek, zeker als je het vergelijkt met andere landen. Het gaat alleen mis in specifieke situaties, zoals met Europa. Dat geldt overigens voor alle landen om ons heen. Je ziet een merkwaardig, naargeestig patroon van regeringsleiders die in Brussel iets afspreken en dat thuis allemaal anders uitleggen. Ik beschouw het als een opdracht aan politici zich daaraan te onttrekken.'


Vorige week zaterdag was de estafettevraag van PVV-leider Geert Wilders: 'U scoort op werkgelegenheid, economische groei en koopkracht zo ongeveer het slechtste van alle partijen. Was dat de bedoeling?'

'Uit de doorrekeningen van het Centraal Planbureau blijkt dat elke partij met haar programma, en de daarin opgenomen bezuinigingen, de economische groei dempt. Binnen die ontnuchterende werkelijkheid maken wij keuzen waardoor we op de langere termijn wel groei krijgen. De PVV is de kampioen van de korte termijn. Dat is de keerzijde van hun keuze. Daar gaat in 2017 het gordijn dicht.'


Als politicus lijkt u rustiger geworden. Klopt het dat u anders debatteert?

'Ik doe dit pas kort, sinds 16 maart. Met de dag raakt het verhaal dat ik vertel meer verinnerlijkt.'


Dat geeft rust?

'Ik praat veel met mensen. Uit de thuiszorg, uit andere sectoren. Die gesprekken voeden mij. Als je verhaal steeds dieper inzinkt, kun je het met steeds meer rust brengen.'


Is dat het? We spraken PVV-Kamerlid Richard de Mos, met wie u veel over het klimaat heeft gedebatteerd. Hij zei dat het altijd de kunst was u boos te maken.

'Ik word het nog steeds weleens. Of laat ik zeggen: getergd.'


Wat is daarvan het risico?

'Vergelijk het met judo, een sport die ik nooit heb beoefend maar vrienden wel. Die zeiden altijd: op het moment dat je boos wordt, lig je op de grond. Je verliest een fractie de controle, en weg ben je.'


Concentratieverlies?

'Ja. In de periode met De Mos is dat verhaal rondgekomen over de fouten in het klimaatrapport (het omstreden IPCC-rapport van de Verenigde Naties, red.). Vanaf het moment dat ik in staat was te zeggen: potverdorie, daar zit wel wat in, we kunnen nooit met honderd procent zekerheid stellen dat het klimaat verandert, want absolute zekerheid bestaat niet in de wetenschap - vanaf dat moment had ik de rust die heeft voorkomen dat De Mos mij ook nog maar één keer kon tergen.'


DE MAN

Hoe hebt u zich persoonlijk voorbereid op deze campagne?

'Door 'm te gaan doen. Ik ben op 16 maart door de PvdA-leden gekozen en sindsdien ben ik op campagne, ook toen er nog geen verkiezingsdatum was.'


Wie bepaalt of u een das omdoet?

'Zijn jullie daar nou nog mee bezig? Ik bepaal het zelf en de grens ligt bij iedere man anders. Kort gezegd: het aantal gelegenheden waarbij ik een das omdoe, neemt toe ja.'


Waarom millimetert u uw haar niet meer?

'Dat heb ik nooit gedaan. Ik heb het wel een tandje korter gehad. Helemaal kaal heb ik nooit gedurfd. Maar korter was een overblijfsel uit mijn tijd als straatcoach in Amsterdam-West. Het was daar functioneel om meer de uitstraling van een portier dan van een politicus te hebben. De huidige lengte is voor mij het best hanteerbare evenwicht.'


Is het een voordeel dat u een nieuw gezicht bent in deze campagne?

'Dat is moeilijk te zeggen. Veel mensen stemmen liever op iemand die ze al kennen. Aan de andere kant kun je een verrassende entree maken, en daar lijkt het nu op. We zullen zien of het voor- en het nadeel elkaar in balans houden.'


Het valt ons op dat u nooit grappen maakt.

'Nee, daar ben ik niet goed in. Als het een keer gebeurt, verbaas ik mezelf. Ik kan volgens mijn omgeving wel grappig zijn, maar humor als techniek in een debat is niet mijn tweede natuur.'


Hoe kijken uw ouders naar wat u nu doet?

'Zoals ouders kijken naar een zoon die wat onderneemt: met trots, en met angst over wat er allemaal kan misgaan.'


Uit wat voor gezin komt u?

'Mijn vader was internist, mijn moeder fysiotherapeut. Ik heb een oudere en een jongere zus. Ik heb een in alle opzichten mooie jeugd gehad in de provinciestad Leeuwarden, in een typisch VPRO-gezin.'


Uw engagement komt uit het gezin?

'Ja. Maar thuis wat het niet zozeer politiek gericht. Het was eerder maatschappelijke betrokkenheid, bezig zijn met de onderwerpen die de wereld op dat moment bezighielden.'


U werd als natuurkundige activist bij Greenpeace. Hadden uw ouders niet liever gezien dat u voor een wetenschappelijke carrière koos?

'Nee. Mijn ouders hadden wel kennissen die op feesten vroegen wanneer Diederik nou eens een echte baan ging zoeken. Toen werkte ik al een poos bij Greenpeace.'


En u zei: Greenpeace is ook gewoon een multinational.

'Precies! Grappenderwijs dan hè. Het was een echte baan. Die vraag wordt mij nu overigens nooit meer gesteld, wanneer ik nou eens een echte baan zoek. Ha! Hebben jullie toch een grap.'


Mist u het activisme?

'Ik mis het opspattende water en de adrenaline die erbij hoort. Maar ik mis niet de frustratie die daarop volgde. Met acties kun je successen halen, maar permanente verandering moet hier vandaan komen.'


Gelooft u in God?

'Nee.'


Wat is het grootste vooroordeel dat er over u bestaat?

'Onbesuisdheid. Maar ik geloof dat ik dat beeld nu aardig aan het afbreken ben.'


LASTIGE VRAGEN

Wij horen dat het u is afgeraden uw gezin in de campagne te betrekken.

'Nee. Iets anders is dat wel tegen mij is gezegd: denk er goed over na, het kan consequenties hebben.'


Er wordt heel wat afgedreigd tegen politici.

'Met uitzondering van Geert Wilders, die nog steeds in die belabberde situatie zit, merk ik daar niets van. Ik heb eerder het idee dat we in iets rustiger vaarwater aan het komen zijn. Nee, het gaat mij om andere redenen, bedenk ze zelf maar, waarom je zoiets niet zou doen. Maar daar hebben wij niet voor gekozen.'


U staat in Esta, Marie Claire, Libelle, Margriet. Wat is daarmee te halen?

'Kennelijk is er voor hun iets te halen, want ze stonden hier enthousiast voor de deur. We hadden er zelf ook al over nagedacht hoor, over dat type interviews. Mensen moeten mij leren kennen, ik wil vertellen wie ik ben, waarom zou ik dat niet doen in bladen die bij mijn ouders en schoonouders in huis liggen?'


Wist u al onder Job Cohen dat u zijn rol ambieerde?

'Ja. Ik heb niet voor niets eerder geprobeerd fractievoorzitter te worden. Ik verloor van Mariëtte Hamer, maar het is niet zo dat ik mijn ambities na een mislukte poging begraaf. Zo zit ik niet in elkaar. Overigens behoorde ik tot de hardste juichers toen Cohen besloot ons te komen redden.'


Waarom is de PvdA zo lief voor de SP?

'Waarom zouden we onaardig zijn? Als ik hier de deur uitstap, uit het huis van de PvdA, is het huis van de SP het huis dat het dichtst bij ons staat.'


De historische missie van de SP is de scalp van de PvdA op te halen.

'Er staat nergens in de statuten dat dat hun doel is.'


De SP is begonnen als anti-PvdA-partij.

'Het was een maoïstische club, ja, dan ben je anti-sociaal-democratisch.'


SP'ers zijn, vriendelijk geformuleerd, moeilijk in staat aardige dingen over de PvdA te zeggen.

'Dan zitten jullie nu tegenover een PvdA'er die wel aardige dingen kan zeggen over de SP.'


Waarom wordt de PvdA gehaat door niet alleen SP, maar ook CDA, D66 en PVV?

'Ik ken de verhalen daarover en heb mijzelf ook deze vraag gesteld. Maar als er al iets van waar is, is het flinterdun. Ik merk het ook op campagne. In 2002 kon je alleen met een zak over je hoofd over straat. Echt waar. Maar nu? Ik word open en vriendelijk bejegend. We hebben de haat achter ons gelaten.'


Kunt u 25 zetels op 12 september als verkiezingswinst verkopen?

'Nee. Dat is een verlies van vijf. Rationeel. Maar jullie hebben gelijk, het gevoel in de partij zal dan niet zijn dat we heel erg hebben verloren.'


Maar de PvdA wil toch een brede volkspartij zijn?

'Ja, de lat moet daarom ook hoger liggen. Ik zie mogelijkheden genoeg om terug in de dertig te komen. Er zijn geen fundamentele belemmeringen voor volkspartijen om de positie terug te veroveren die ze hadden.'


Is dat niet uw hoofd in het zand steken?

'Nee, dat is je hoofd uit het raam steken. Kiezers die op Fortuyn en Wilders hebben gestemd, zeggen: jôh, dat heeft het ook niet gebracht. Boze kiezers zijn geen domme kiezers. Ze zijn net zo slim als andere kiezers en hebben behoefte aan politici die hard werken, die blijven leren en presteren. Sinds het premiersdebat word ik overal aangesproken en ik voel dat de stemming in het land echt anders is dan twee jaar geleden. We moeten als politici wel leveren, en dan nog is het niet allemaal hosanna. Maar het bestaansrecht voor een grote partij links van het midden is onmiskenbaar.'


Heeft de SP recht op regeren als ze een flink aantal zetels wint?

'Dat recht is nergens te halen. Het kan hooguit een democratische opdracht zijn dat een partij die veel wint gaat meedoen. Maar vorige keer stapte een grote verliezer, het CDA, in het kabinet. Dat komt ook voor.'


Kan Nederland na de PVV nog zo'n experiment aan met de SP?

'Dat is toch niet vergelijkbaar?'


De vergelijking is: geen regeringservaring.

'GroenLinks heeft ook geen regeringservaring. Daar hoor ik nooit iemand over.'


Is er een uitslag denkbaar waarbij u de eer aan uzelf houdt?

'Nee, want daar denk ik niet aan. In die zin is het letterlijk ondenkbaar.'


En de peilingen geven er weinig reden toe.

'Dat maakt het extra eenvoudig. Alles wat gaat over de dingen na 12 september vertroebelt wat ik wil: ons verhaal vertellen.'


ESTAFETTEVRAAG

En wat vraagt u aan Mark Rutte, de laatste kandidaat in deze serie? 'Als staatssecretaris van Sociale Zaken heb je ondervonden dat mensen soms noodgedwongen, buiten hun schuld in de bijstand zitten. Hoe kan het dat je met die ervaring in je achterhoofd alsnog besluit deze mensen met een langdurigheidskorting het nog moeilijker te maken?'


-----------------------------------------


CV


Geboren: Groningen, 10 juli 1971.


Burgerlijke staat: Gehuwd met Tineke. Dochter Benthe (11), zoon Fane (6).


Mooiste liedje:Laura, Jan Smit.


Mooiste boek: Een vormend kinderboek was De kinderen van moeder aarde door Thea Beckman. Als volwassene: Titan kan niet slapen, een biografie van Christiaan Huygens door Cees Andriesse.


Favoriete film: Novecento van Bernardo Bertolucci.


Beste plek om te wonen: Leiden.


Politieke voorbeeld: Sicco Mansholt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden