Doe eens doperwten in plaats van friet

Nederlanders zijn nauwelijks tot een gezondere leefstijl te bewegen. Maar in Zuid-Limburg begint een niet aflatende campagne effect te sorteren...

'Ik kan me voorstellen dat u door de bomen het bos niet meer ziet', zegt zij tegen een groepje 55-plussers dat zich heeft ingeschreven voor een supermarktrondleiding. 'U kunt onthouden: hoe harder de boter in de koeling, hoe slechter.'

De supermarktrondleiding is de zichtbaarste manier waarop de GGD in Zuid-Limburg probeert de leefstijl van alle 180 duizend inwoners in de regio te beïnvloeden. Maar er gebeurt meer: slagers die magere hamlappen aanbevelen, voedingsparty's in huiskamers, gezamenlijk ontbijten op school, rookvrije kienavondjes en ander kantinevoedsel in de plaatselijke cementfabriek.

Al die activiteiten behoren tot het omvangrijke project 'Hartslag Limburg' waarbij onder meer gemeenten, GGD, wetenschappers, winkeliers, de Nederlandse Hartstichting en zorgverzekeraar VGZ sinds 1998 samenwerken. Bijzondere aandacht gaat uit naar de inwoners van achterstandswijken: die leven het ongezondst.

De laagste sociaal-economische klasse rookt aanzienlijk meer, kampt vaker met overgewicht, sport minder en pelt zelden een mandarijn.

Dat komt niet alleen, stellen de initiatiefnemers, door een gebrek aan geld. Een gebrek aan kennis en een afkeer van overheidsvoorlichting is minstens zo belangrijk. De wereldgezondheidsorganisatie WHO, de RIVM en de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg prijzen Hartslag Limburg voor de manier waarop deze groep toch wordt bereikt.

'Je moet dezelfde boodschap steeds vanuit verschillende invalshoeken herhalen', zegt diëtiste Lomme na haar rondleiding langs de zuivel, de mayonaise en de groenteafdeling. De meeste mensen, stelt zij, denken dat ze gezonder leven dan zij doen. 'Dan kun je een folder uitdelen, maar als je met een groep door de supermarkt loopt, wordt het concreter. Dat is helemaal belangrijk bij inwoners zonder veel opleiding.'

Via Hartslag Limburg bereikt de diëtiste een nieuw publiek. Zo krijgen inwoners met problematische schulden een tiendelige cursus van de gemeente om hen te helpen rond te komen van een laag inkomen. De zesde bijeenkomst heet Goede voeding hoeft niet veel te kosten. Lomme: 'Voor de prijs van één avondje friet halen, kun je een prima maaltijd samenstellen. Desnoods met een blikje ananas of doperwten: daar zitten voldoende vitamines in.'

De supermarktrondleiding is inmiddels bekend in Maastrichtse volksbuurten als Mariaberg en Wittevrouwenveld, maar sommigen vinden het toch gênant. Sinds kort kunnen belangstellenden ook op eigen houtje langs de schappen met een vragenformulier in hun handen. Zo ontdekken zij discreet dat de dagelijkse portie vlees van 75 gram overeenkomt met een nietig worstje.

Na vier jaar en circa 430 activiteiten in achterstandswijken, medische spreekkamers en elders zijn de resultaten van Hartslag Limburg bemoedigend. 'De gemiddelde vetconsumptie in de regio is enkele procentpunten gedaald', zegt projectleider Erik Ruland van GGD-Maastricht. Hij baseert zich op onderzoek onder drieduizend inwoners wier eetpatroon is vergeleken met dat van een controleregio. Over sport, roken en fruitconsumptie zijn nog geen cijfers beschikbaar.

Ruland: 'Het is veelbelovend. Maar ik kijk ook naar het aantal organisaties, winkels en scholen dat zelf initiatieven uitvoert. Dat stijgt. Combineer dat met de steun die we krijgen van gemeenten, universiteit en verzekeraars en ik concludeer: hier groeit iets.' Anderszijds waarschuwt Ruland voor te hoge verwachtingen: 'We hebben meer tijd nodig dan gedacht om bij grotere groepen een gedragsverandering te realiseren.'

Hoe tijdrovend die pogingen zijn, blijkt onder meer uit een project met de Van Melik Food Groep, een keten van ambachtelijke slagerijen. Daar kregen 140 verkopers een GGD-cursus gezonde voeding en ging mager vlees vorig jaar twee keer vier weken in de aanbieding. De voorbereidingen namen een jaar in beslag en op de resultaten wordt nog steeds gewacht.

Dit jaar doet de C1000-supermarkt in het dorpje Bunde voor de derde keer mee met Hartslag Limburg. Bedrijfsleider Remco Keijzers haalt de GGD-display uit de kelder en maakt een doos folders open. Deze week promoot hij Provençaalse runderreepjes en geeft hij voor de gelegenheid 1,50 euro korting op een kilo magere hamlappen. 'Het heeft vast enig effect op de gezondheid', zegt Keijzers. 'En ik kan mijn klant extra service bieden.'

De consument heeft behoefte aan advies, signaleert de bedrijfsleider, al botst dat met de zelfbedieningsformule van zijn buurtsuper. 'De gemiddelde vulploeg-medewerker weet nu eenmaal niet dat vloeibare magarine gezonder is.' Toch ziet Keijzers wel mogelijkheden. 'Als de GGD stopt met deze actie, is de kans groot dat we zelf doorgaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.