Dodenmars van biologische komkommers

De gekste dingen leken mogelijk op het feest ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Charlotte Mutsaers. De geest van dadaïst Kurt Schwitters was present in een genieste aria en een 'Marche Sombre des Comcombres'....

Bijna tachtig jaar geleden baarde de dadaïst Kurt Schwitters ook in Nederland opzien met de voordracht van vreemde klanken en woordreeksen. Geen avond op zijn tournee ontbrak de lofzang An Anna Blume, waarin een prijsvraag verwerkt zit: '1. Anna Blume hat ein Vogel. 2. Anna Blume ist rot. 3. Welche Farbe hat der Vogel.' De pianiste Nelly van Doesburg vergrootte vervolgens de verbazing door Treurmars voor een vogeltje of de Militaire mars voor mieren van de Italiaanse componist Rieti te spelen.

Woensdagavond 18 december 2002 vierde schrijfster-schilderes Charlotte Mutsaers haar 60ste verjaardag in de bomvolle Balie in Amsterdam. Volgens de aankondiging in Het Parool zou Kurt Schwitters (overleden in 1947) ook van de partij zijn. Dat mirakel bleef uit, maar het zát er in, want de gekste dingen leken eergisteren mogelijk. De geest van Schwitters was present, vooral toen Marjanne Kweksilber een aantal van zijn teksten performde, inbegrepen Anna Blume en een woordloze aria die bestond uit enthousiaste niezen. Toen na de pauze Reinilde Duif (fluit), Annelies Stinesen (zang) en Lydia Blom (piano) hun vertolking ten beste gaven van Mutsaers Marche Sombre des Comcombres - gezet in een zompige toonsoort, daar de komkommers biologisch waren en begonnen door te zakken onder het dragen van een gestorven hondje - was het verstolen eerbetoon aan de nonconformist Schwitters compleet.

In haar 20-jarig bestaan had de Stichting Literaire Activiteiten nog nooit een wonderlijker avond georganiseerd, bekende directeur Anja van Leeuwen achteraf. De in een blote rode feestjurk gestoken Mutsaers werd liefdevol toegesproken door haar uitgever Annette Portegies, mede-samensteller van het feestboek Bont, met teksten en schilderijen van de jarige. Daarna mocht Carel Alphenaar de artiesten aankondigen, maar kon niet voorkomen geregeld weggespeeld te worden door de schrijfster zelf: 'Dit is geen avond van ons kent ons. Als kind ging ik al geregeld de straat op om te autopetten, en maakte dan een praatje met mensen die ik tegenkwam. Op dezelfde manier heb ik de gasten van vanavond leren kennen.' Zo had ze Kweksilber ontmoet in een dierenwinkel, waar een beo 'Poesje mauw' kweelde. En jaren geleden zag Mutsaers in Dordrecht de bandoneonist Carel Kraayenhof op straat spelen, sprak hem aan, en kreeg enige jaren les op de 'diatonische harmonica'. Al lang voordat Máxima tranen plengde om zijn spel, op 2 februari van dit jaar, was Charlotte Mutsaers van hem onder de indruk. Kraayenhof speelde woensdag een fraaie tango ('een trieste gedachte die gedanst kan worden'), maar onze tranen waren van het lachen, toen na hem Jelle Kuiper optrad met twee handpoppen: Roodkapje kreeg het aan de stok met de Wolf, die hevig bestreed dat zij Roodkapje was. 'Een act die u in een hevige identiteitscrisis zal storten,' had Mutsaers voorspeld, en na afloop wist menigeen inderdaad niet goed wat hiervan te denken. Dat het bijzonder was, stond evenwel vast.

Alphenaar werd van de weeromstuit ook dadaïst, door als interviewer-zonder-vragen een gesprekje te voeren met beeldend kunstenaar Margit Willems, die in 1987 aan de Rietveld Academie les had gehad van Mutsaers. De docente had Willems' hart gestolen, door de leerlingen als eerste opdracht te geven: maak een zelfportret als dier. 'Wat je maakt, is altijd een zelfportret', was de fundamentele boodschap die Mutsaers haar had gegeven.

Voordat de schrijfster haar stripverhaal uit 1986 voorlas over Mijnheer Donselaer met de vier brauwen, die een vrouw zoekt, was de hilariteit al tot een kookpunt gestegen door het optreden van de 82-jarige dichter Louis Lehmann. Hij had Charlottes curieuze tekst 'Sterre der zee help de vissers om zeep' ('En hun bootjes en vrouwen erbij/ Smijt ze tegen de rotsen kapot/ Of drijf een harpoen in hun zij') op muziek gezet, en voerde die uit, met norse blik gezeten achter de piano. Op de kruk kwam Mutsaers mee zitten zingen, en weldra volgde de hele zaal. De weerbarstige pianist deed zijn best om door middel van stekelige atonale nootjes een carnavaleske meezinger te voorkomen, wat een unieke surrealistische smartlap tot gevolg had. Onnodig nog te zeggen dat het slot van de avond, verzorgd door het Varieté Accordeontrio (preciezer: twee accordeons en een diatonische harmonica) gepast grillig was. 'Ik heb niet goed kunnen oefenen', verontschuldigde Mutsaers zich, 'mijn hond Koert kan niet tegen mijn spel'. Koert weet niet wat hij mist. De Bonte Woensdagavondtrein van Charlotte Mutsaers verdient een tournee. Zoiets kan Nederland, bevolkt door 'normaalridders', heel goed gebruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden