Nieuws Leidens beroemdste student

Document ontdekt in archief Leidse Universiteit: Rembrandt studeerde langer in Leiden dan gedacht

Er is bewijs gevonden dat Rembrandt van Rijn langer in Leiden heeft gestudeerd dan tot nu toe werd gedacht. De vondst werpt nieuw licht op het mysterie hoe Rembrandt zich zo spectaculair kon ontwikkelen als historieschilder.

Zelfportret Rembrandt, 1630. Beeld Rijksmuseum

In het archief van de Universiteit Leiden is een document ontdekt dat nieuw licht werpt op de studietijd van Rembrandt. De vondst van zijn herinschrijving als student in februari 1622 bewijst dat ‘Rembrandus’, Rembrandt Harmenszoon van Rijn, langer aan de academie in zijn geboortestad heeft gestudeerd dan tot nu toe werd gedacht.

De eerste keer dat Rembrandts naam voorkomt in historische documenten is 20 mei 1620. Op die dag schreef de rector van de Leidse Universiteit, Reinier de Bondt, hem in als letterenstudent. De rector vroeg een nieuwe student naar zijn naam, studierichting, leeftijd en zijn adres. In het geval van Rembrandt leidde dat tot de Latijnse inscriptie: ‘Rembrandus Hermanni Leydensis, studiosus litterarum annorum 14, apud parentes’. ‘Rembrandt Harmenszoon van Leiden, letterenstudent, 14 jaar, woonachtig bij zijn ouders.’

De meeste historici veronderstelden dat Rembrandt niet echt college liep en snel weer van de academie verdween. De inschrijving aan de universiteit was een gebruikelijke procedure voor leerlingen van de Latijnse school. Die leverde voordelen op, zoals belastingvrijstellingen. Een student hoefde ook niet in dienst van de schutterij.

In de eerste biografie die van Rembrandt werd gepubliceerd, één bladzijde in de tweede druk van de Beschrijvinge der Stadt Leyden uit 1641, schreef stadschroniqueur en burgemeester J.J. Orlers dat Rembrandt alleen maar wilde schilderen en tekenen en dat zijn ouders zich gedwongen zagen hem van school halen. Maar wanneer dat gebeurde, vermeldde Orlers niet.

Bij hun werk aan een expositie ter ere van het 444-jarig bestaan van de Leidse Universiteit, gingen Jef Schaeps en Mart van Duijn, conservatoren van de universiteitsbibliotheek, de gangen na van de beroemdste ‘gesjeesde’ Leidse student uit de geschiedenis. Algemeen nam men aan dat Rembrandt na zijn inschrijving niet meer in de boeken voorkwam. ‘Kennelijk,’ zegt Schaeps, ‘was men in de afgelopen eeuw vergeten om dat te checken.’

Ongelooflijk

Studenten moesten zich jaarlijks opnieuw laten registreren in zogenoemde recensielijsten. Die lijsten uit de eerste helft van de 17de eeuw zijn niet bewaard. Alleen die van 1622 bestond nog. ‘Ik geloofde mijn ogen niet,’ zegt Van Duijn. ‘Hij stond er gewoon in.’

De rector zette in februari 1622 een asterisk voor de naam van ‘Rembrandus, Hermanii, bij zijn ouders’, ten teken dat hij zich opnieuw had aangemeld en nog altijd thuis woonde. Zijn leeftijd, ‘14’, was doorgestreept en vervangen door ‘15’.

De vondst werpt nieuw licht op het mysterie hoe Rembrandt zich zo spectaculair kon ontwikkelen als historieschilder. Zijn werk geeft blijk van diepgaande kennis en begrip van de Bijbelse en mythische verhalen. Omdat hij zich in 1620 inschreef en twee jaar later opnieuw, is het aannemelijk dat hij ten minste twee jaar letteren, waaronder ook theologie viel, heeft gestudeerd.

Beeld Rijksmuseum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden