Docenten-doe-het-zelf staat nog overeind

De slechtste miljoenennota sinds vele jaren, leest met een onderwijsbril op niet eens zo heel beroerd

Ferry Haan

De uitgaven aan het onderwijs zijn niet aangetast. Het actieplan leerkrachten, dat een oplossing hoopt te bieden voor het lerarentekort, staat nog overeind. Een miljard euro blijft beschikbaar om meer docenten voor de klas te krijgen.
Dat is mooi.

Productiviteit

Het kabinet zet voor de komende jaren in op een productiviteitsstijging in het onderwijs. Hiervoor lopen een paar onderzoeksprojecten. Dat lijkt me ook zinnig. Het aantal contacturen tussen leraar en leerling kan best omhoog, evenals het rendement hiervan. Misschien dat hierdoor sommige management- en zorgtaken van docenten naar de achtergrond kunnen verdwijnen.

Wikiwijs

Een opmerkelijk initiatief dat hierbij nog overeind staat, is het project ‘Wikiwijs’. Minister Plasterk van Onderwijs is al een tijdje dolenthousiast over doe-het-zelf-docenten die op een ‘Wikipedia-achtige manier’ onderling hun lesmateriaal gaan delen. Met Plasterk deel ik dit enthousiasme.

Doorontwikkelen

Bij het vak economie hebben we al een beetje ervaring met deze manier van werken. Voor het nieuwe economieprogramma is materiaal geschreven door docententeams overal in het land. Dit materiaal is voor elke school die deelneemt aan de testen met de vernieuwing, de pilot, in jargon, vrij toegankelijk en bruikbaar. Dat werkt goed. Het materiaal is niet altijd even sterk, maar dat kan de docent zelf ‘doorontwikkelen’, zoals dat heet. Deze docententeams die dit materiaal hebben geschreven overwegen het zelf geschreven materiaal voor iedereen gratis beschikbaar te stellen.

Gratis concurrentie

Met alle gebreken zou dit betekenen dat er een gratis methode beschikbaar komt voor het economieonderwijs. Van dit soort ontwikkelingen moeten de grote uitgeverijen in Nederland wakker liggen. Wanneer er voor meer vakken lesstof beschikbaar komt op de website www.wikiwijs.nl, zoals Plasterk wil, dan wordt de druk op de uitgeverijen groot.

Rechtzaken

Ik ben benieuwd of het Plasterk zal lukken om dit initiatief zonder grote rechtszaken van de grond te krijgen. Het ligt namelijk voor de hand dat de amateurschrijvers van lesmateriaal inbreuk gaan maken op auteursrechten. Docenten zijn net mensen en dus plagiëren ze er op los. Oude en nieuwe lesboeken komen gerecycled via Wikiwijs weer terug. Veel docenten gebruiken artikelen uit dag- en weekbladen in hun materiaal. Die media moeten het maar leuk vinden dat hun eigendom terugkeert op internet.

Collectief eigendom

Ik begrijp dat Wikiwijs allerlei slimme internationale juridische constructies gekozen heeft voor een collectief eigendomsrecht op deze website. Dat geldt echter voor het materiaal dat de leden er zelf opzetten. Niet voor het materiaal dat al eerder bestond en dat de auteurs zonder toestemming gebruiken.
Ik ben geen jurist, dus ik wacht deze ontwikkelingen rustig af. Duidelijk is voor mij, dat een dergelijke websites met enthousiast geschreven materiaal door collega’s, bruikbaar is. Mits er voldoende spul op staat.

Succes

Een kritische succesvoorwaarde van Wikiwijs is daarom of er genoeg docenten in beweging komen. Gaan docenten hun materiaal ook echt delen? Hierbij zijn de ervaringen met de economie-pilot weer niet zo hoopgevend. De schrijfteams met hiervoor beloonde docenten, leveren trouw hun hoofdstukken af. De bijdragen van andere docenten zijn echter spaarzaam. Laat staan dat er docenten zijn die hun vrije tijd besteden aan het ‘doorontwikkelen’ van het materiaal.

5 Procent

Wikiwijs werkt volgens Plasterk wanneer ongeveer 5 procent van de docenten materiaal gaat delen. Ik ben heel benieuwd of dit zonder economische, lees financiële, prikkels zal lukken. Daarbij moet Wikiwijs natuurlijk voorkomen dat de website een janboel wordt met verouderd en ondoorzichtig materiaal. Het beheer en de toegankelijkheid zullen alles bepalend zijn. Hierbij weet ik ook niet wat ik kan verwachten. De website gaat pas aan het einde van het jaar open.

Wikipedia

De vergelijking met het succesvolle Wikipedia is natuurlijk een risicofactor. Die website kwam zonder overheidsbetrokkenheid tot stand. Internetters over de hele wereld blijken het de moeite waard te vinden in hun vrije tijd kennis te delen. Voor niets. Wanneer een overheid deze website had bedacht en uitgevoerd, dan was dit nooit gelukt.

Macht van docent

Toch is het initiatief de moeite waard. Ik kan nergens vinden hoeveel subsidie het ministerie van OCW geeft aan Wikiwijs, maar dat zullen geen tientallen miljoenen zijn, hoop ik. Een werkende Wikiwijs-website kan een remmende invloed hebben op de macht van de uitgeverijen. Het onderwijs wordt actueler. En de invloed, en daarmee werkvreugde, van de individuele docent kan alleen maar toenemen.
Mits de miljoenennota van volgend jaar, in 2010, geen roet in het eten gooit met kolossale onderwijsbezuinigingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden