Column

DNB neemt Nederland lekker onder handen

Het spel en de knikkers

Agenderend. Dat is de term. De Nederlandsche Bank (DNB) publiceerde afgelopen week een agenderende studie naar de toekomst van Nederland. Hier gaan de krantenlezers veel van merken - niet morgen, maar in de komende jaren en decennia. Het is daarom opmerkelijk dat de kranten de studie tot op heden veelal afdeden met een interviewtje met directielid Job Swank. Daar is dit echt te belangrijk voor.

Waar gaat het over? De studie van auteurs Jante Parlevliet en Thomas Kooiman gaat over een rigoureuze verbouwing van de woningmarkt, het pensioensysteem en de gezondheidszorg. Denk niet: het opkalefateren van de badkamer. Denk: nieuwe fundamenten.

De redenering loopt via de lijnen van vermogensopbouw van huishoudens gedurende hun leven. Gewoonlijk: eerst schulden maken, die vervolgens aflossen en vermogen opbouwen, en dat vermogen weer opsouperen aan het einde van het leven.

De overheid grijpt hierop indringend in, uit paternalistische overwegingen. Door de aftrek van hypotheekrente, bijvoorbeeld. Door verplicht pensioensparen. Door verplichte deelname aan sociale zekerheid en zorgverzekering. Zo stuurt de overheid met regels en prikkels hoeveel vermogen mensen opbouwen, en hoe ze dit doen, en ook waaraan mensen hun inkomen besteden.

De stelling van de auteurs is: dat geheel aan regels en prikkels zit niet handig in elkaar. Een voorbeeld is de combinatie hypotheek en pensioen. Dat gaat zo. De hypotheekrente is sinds een paar jaar alleen nog aftrekbaar indien de hypotheek voorziet in volledige aflossing van de schuld aan het einde van de looptijd. Tegelijkertijd dwingt de overheid pensioensparen af tot een niveau van zo'n 70 procent van het gemiddeld gedurende de loopbaan verdiende loon.

Gecombineerd betekent dit dat de overheid huishoudens - voor wie dit opgeld doet - dwingt tot (krankzinnig) te veel sparen voor de oude dag. In de fase van het leven waarin huishoudens geld nodig hebben voor bijvoorbeeld kinderen en het inrichten van een huis, dwingt de overheid juist tot zuinigheid omwille van het oudedagsinkomen.

Dit is geen geval op zich. De machinerie rond wonen, pensioen en zorg bevat meer van dit soort ongerijmdheden. Een gevolg hiervan is dat Nederlandse huishoudens (internationaal vergeleken) veel vermogen hebben (naast eigen spaargeld de pensioenbesparingen en het eigen huis) en tegelijkertijd veel schulden (vooral: hypotheken). Huishoudens in Nederland hebben lange balansen. Hierdoor zijn ze gevoelig voor prijsveranderingen, zowel op de huizenmarkt als op de financiële markten. Denk aan: huizen die 'onder water staan' en 'lage dekkingsgraden bij pensioenfondsen'.

Dat moet anders, dat moet slimmer. En de makke is: dat regel je niet op een regenachtige achternamiddag. Wonen, pensioen en zorg zijn 'lange systemen': veranderingen dreunen een heel mensenleven door.

Hoe denkt DNB Nederland dan, rustig aan, te verbouwen? Een greep.

Eén: laat de eigen woning een gewoon vermogensbestanddeel worden. De bijbehorende krantenkop: Hypotheekrenteaftrek omlaag naar 30 procent.

Twee: versoepel de hypotheekregels. Kop: Aflossen eigen woning niet langer verplicht.

Drie: beperk het verplichte pensioensparen voor hogere inkomens. Kop: Minder pensioen voor hoge inkomens.

Vier: schaf in de pensioenen de doorsneepremie af. Kop: Iedereen krijgt z'n eigen pensioenpot.

Vijf: verklein het zorgverzekeringspakket en laat mensen meer zelf betalen voor de zorg. Kop: DNB wil de zorg uitkleden.

Me dunkt dat dit brisante onderwerpen zijn. Vandaar dat ik de studie typeer als 'agenderend'. Als een van deze koppen de komende jaren voorbijkomt, en dat gaat gebeuren, kunt u denken: wist ik al. Deze ideeën en redeneringen liggen dezer dagen in de week, gaan binnenkort in de Haagse voorwas, en komen er bij een toekomstige formatie een keer keurig gestreken uit.

Maar als u denkt: dat wil ik niet, zou ik nu maar eens in de benen klimmen. Het spel staat op de wagen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.
Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.