Dna van varen bleef miljoenen jaren onveranderd

Het genoom van sommige varens is sinds de tijd van de dinosauriërs amper veranderd. Dat blijkt volgens onderzoekers uit een uniek 180 miljoen jaar oud fossiel dat zo goed bewaard is gebleven dat structuren binnen de cel met de microscoop zijn te zien. Het onderzoek wordt vandaag gepubliceerd in Science.

AMSTERDAM - Het gaat om de verkalkte overblijfselen van de staande wortelstok van een varen in een vulkanisch gesteente uit de Vroege Jura. In het fossiel, dat enkele centimeters groot is en gevonden bij Korsaröd in Zuid-Zweden, zijn onder meer celkernen en chromosomen in diverse stadia van celdeling te zien.


Metingen aan de celkernen laten zien dat het genoom van de varen hetzelfde aantal chromosomen had als een moderne verwant als de kaneelvaren (Osmundastrum cinnamomeum), een lid van de koningsvarenfamilie dat zijn naam dankt aan de roodbruine sporen aan de onderkant van zijn blad.


Er is een duidelijke relatie tussen de grootte van de celkern en het genoom van planten, zegt mede-auteur Steve McLoughlin van het Zweeds Museum voor Natuurlijke Historie in Stockholm per email. 'Als er meer chromosomenparen zijn, moet de celkern ook groter zijn. Veel planten, vooral ook varens, hebben in de evolutie hun genomen spontaan verdubbeld, tot soms honderden kopieën. Deze varenfamilie lijkt dat dus niet te hebben gedaan.'


Dit wijst erop dat het varen-dna in honderden miljoenen jaren vrijwel onveranderd is gebleven, iets wat wel werd vermoed, maar niet eerder aangetoond. McLoughlin en zijn collega's spreken van een 'genomische statis' die de reputatie van koningsvarens als 'levende fossielen' onderstreept.


De celkernen van de fossiele (en de moderne) varen hebben een gemiddelde omtrek van circa 32 micrometer en een doorsnede van 10 micrometer. Het detail in de cellulaire structuren is verbluffend. Soms zijn individuele chromosomen duidelijk herkenbaar.


Het fossiliseren van microscopisch kleine celstructuren komt maar zelden voor. De auteurs vermoeden dat het bij hun varen is gelukt doordat de plant al bij leven is bedekt door hete modder uit vulkanische bronnen en razendsnel is gemineraliseerd door het neerslaan van calciet (calciumcarbonaat).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden