DMZ-trip: 'Voel de smart van een verdeeld land'

Fotograferen is streng verboden, maar verder zijn toeristen van harte welkom bij de strengst bewaakte grens ter wereld: die tussen Noord- en Zuid-Korea. Per toerbusje naar prikkeldraad en Vrijheidsbrug, schommelboot en Amsterdamse steen...

Ingeklemd tussen Noord-en Zuid-Korea ligt al vijftig jaar een schitterend maar levensgevaarlijk natuurgebied: de Gedemilitariseerde Zone (DMZ). Hoe bezoek je dit heetste restant van de Koude Oorlog? Heel eenvoudig: met een toerbusje.

Zoals je in Krakau een dagtripje kunt boeken naar Auschwitz, zo kun je je in Seoul opgeven voor een special tour naar de zwaarst versterkte grens ter wereld. 'Voel de smart van een verdeeld land', schrijft de touroperator wervend in zijn folder.

In het bruisende Seoul is van die smart niets te merken. De meeste mensen hebben de hunkering naar hereniging allang verruild voor een comfortabel bestaan. Zowel de aftredende president Kim Dae-jung als verkiezingswinnaar Roh Moo-hyun wil voorlopig geen hereniging, want die is veel te kostbaar, maar wel iets wat in de huidige nucleaire crisis een schone droom lijkt: vrede.

De grootste voorstanders van hereniging zijn de bejaarden die een halve eeuw geleden bij de deling van Korea gescheiden werden van hun familie in het Noorden. Twee keer per jaar gaan ze op bedevaart naar Paju, vlak bij de DMZ, om te bidden voor hun dierbaren aan de andere kant.

De route naar Paju volgt eerst de rivier de Han. De snelweg wordt van de rivier gescheiden door een hek, bekroond door een spiraal van prikkeldraad. Wachthuisjes en schijnwerpers versterken het beeld dat de Koreaanse oorlog (1950-'53, zes miljoen doden) nog niet voorbij is, al zullen vijandelijke kikvorsmannen hier niet snel een infiltratiepoging wagen.

Wat verder naar het noorden, waar de Han uitmondt in de Imjin, nemen de tekenen van spanning toe. Tegen een heuvel staat een reusachtig scherm, klaar om zijn elektronische boodschappen over de gedemilitariseerde zone heen te flitsen. Het wemelt van de wegen, maar verkeer is er steeds minder. Fotograferen is verboden. Het busje stopt in Paju, vlak bij een kermis die gedomineerd wordt door een Eftelingachtige schommelboot.

Voor een herdenkingsaltaar komen mensen bidden voor hun familieleden in het Noorden. Hun gelederen zijn uitgedund, maar ze zijn nog steeds met zovelen dat de meesten niet kunnen profiteren van het familieherenigingsprogramma. Per keer mogen slechts honderd mensen van Noord en Zuid eraan deelnemen, en na een paar dagen moet iedereen weer naar huis.

In een houten paviljoen met vleugeldak is de Vredesklok opgehangen, gegoten uit omgesmolten wapens uit de Koreaanse oorlog. Vlak daarbij zijn achter glas 86 stenen geëxposeerd, afkomstig uit slagvelden in 64 landen. De oudste dateert van de Eerste Punische Oorlog. Een Amsterdamse steen herdenkt het rampjaar 1672.

Nog geen vijftig meter van klok en stenen vandaan staan in een uitkijkpost twee gewapende soldaten te kijken naar de toeristen die de Vrijheidsbrug oplopen, een in 2000 geopende constructie die volgens een plaquette is bedoeld om 'een vijftig jaar oude barrière open te breken'.

Maar het symbolische bruggetje leidt nergens heen, behalve naar een barrière en een souvenirkraampje. Daar worden voor (omgerekend) 12,5 euro ingelijste stukjes verroest prikkeldraad verkocht, gegarandeerd afkomstig van het DMZ-hek. Een radio speelt Falling in love with you, even oud als de Koreaanse oorlog.

Van ver waaien flarden muziek over. Een propagandalied van Noord-Korea, zegt de kraamhoudster. Het blote oog geeft geen uitsluitsel. De hoge uitkijkpost Dora is helaas ontoegankelijk vanwege mijnopruiming in de DMZ voor de aanleg van twee spoorlijnen en twee wegen.

Van de verrekijkers op het dak van een restaurant word je niet veel wijzer, behalve dat hier praktisch onder de rook van Seoul een uniek natuurgebied is ontstaan. Zeldzame planten en met uitsterven bedreigde diersoorten hebben in de DMZ een paradijs gevonden, al zijn sommige dieren op een landmijn gelopen.

Mensen zijn er in de DMZ weinig. In de Noord-Koreaanse sector ligt Gijeongdong (Kijong-dong), een onbewoond 'propagandadorp' dat de suggestie van normaliteit moet wekken. Het enige Zuid-Koreaanse dorp is Daesongdong, waar 250 aan hun voorouderlijke grond gehechte mensen in een gebied zonder mijnen landbouw bedrijven.

En dan is er Panmunjom. Tijdens de Koreaanse oorlog werd het verwoest, om daarna te worden herbouwd als bestandsdorp, waar uitsluitend militairen huizen. De 38ste breedtegraad die Noord- en Zuid-Korea van elkaar scheidt, loopt precies door het midden van de conferentietafel. Nu de nucleaire crisis escaleert, blijft de tafel leeg. Pyongyang wil niet onderhandelen met Seoul, maar alleen met de VS.

De excursie voorziet in een bezoek aan een door Noord-Korea gegraven tunnel onder de DMZ. Sinds 1974 zijn vier van deze infiltratietunnels gevonden, de laatste dankzij een satelliet. Volgens overlopers zijn er minstens vijftien. 'Eén tunnel is beter dan tien atoombommen', oordeelde Noord-Korea's Grote Leider Kim Il Sung, maar geen van de tunnels heeft aan zijn doel beantwoord.

Een tandradtreintje staat al klaar. Helm op, riemen vast, en daar verdwijnt het treintje de grond in. Op een diepte van 73 meter komt het uit bij een vochtige mijngang, waardoor een Noord-Koreaans leger had moeten marcheren. Kort voor de ondergrondse projectie van de demarcatielijn is de tunnel afgesloten.

Een propagandistisch museum over de Koreaanse oorlog en de talloze bestandsschendingen en gewelddaden daarna, besluit met de toenadering tussen Noord en Zuid sinds 2000. Er zal ruimte moeten worden vrijgemaakt voor de jongste actualiteit: de dreiging van een kernoorlog.

Een ander museum werd in februari geopend door de presidenten Kim Dae-jung en George W. Bush: het station van Dorasan, de laatste halte voordat het spoor doodloopt op de DMZ. Vier keer per dag arriveert een vrijwel lege trein uit Seoul.

Het lege stationsgebouw heeft een hoog wishful thinking-gehalte. Op een kolossale landkaart verbinden twee spoorlijnen Zuid-Korea met Europa. Een bord wijst naar de treinen richting Pyongyang. Toeristen mogen als souvenir zelf een herdenkingsstempel zetten: vredesduiven boven een spoorlijn die een tankversperring doorbreekt.

Als het aan de namen en symbolen lag, waren vrede en hereniging allang een feit. Maar aan de ingang van de Herenigingsbrug, waar wegversperringen dwingen tot zigzaggen, staan zwaar gewapende militairen en worden de paspoorten gecontroleerd. Je ziet ze niet, maar aan de DMZ staan twee miljoen soldaten tegenover elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden