AchtergrondCORONACRISIS

Dit zijn de zeven zondebokken van de coronacrisis

Tijden veranderen, culturen verschillen, maar als het tegenzit ontstaat overal en altijd behoefte aan zondebokken. Tussen de zondebokken van de nieuwe wereldorde zitten oude bekenden.

99 procent van de Chinezen bezoekt nooit een dierenmarkt, zoals de ‘culinaire horrormarkt’ in Wuhan. Beeld Philip Lindeman

‘De Chinezen’

Ze eten dieren waar je van af moet blijven en als er epidemieën van komen, verzwijgen ze die voor de wereld: voor de rol van zondebok in de nieuwe wereld hebben ‘de Chinezen’ de beste kaarten. Bij hen is het coronatijdperk begonnen, Chinese eetgewoonten waren de waarschijnlijke oorzaak. Omdat ‘de Chinezen’ per se door vleermuizen gecontamineerde gordeldieren op hun bord willen, zitten wij nu binnen, sterven onze ouderen en gaat onze economie naar de knoppen, dacht al menig mens in lockdown. Op zulke momenten is het een oefening te bedenken dat 99 procent van ‘de Chinezen’ nooit ‘culinaire horrormarkten’ bezoekt, er bij de klanten van de dierenmarkt in Wuhan geen opzet in het spel was, en niet ‘de Chinezen’ maar hun totalitaire regime de corona-uitbraak verzweeg. Dat de Amerikaanse president hamert op de Chinese makelij van het virus, heeft ondertussen wel gevolgen voor mensen die dat virus níét hebben gemaakt. In de VS trof racistisch geweld al flink wat Aziatische Amerikanen, in Oost-Europa trof woede inwoners van Tataarse origine met ‘Chinese ogen’: hun voorouders arriveerden 750 jaar voor corona in Europa.

Volgens Trump is de oorsprong van het virus te traceren naar een laboratorium in Wuhan. Beeld Philip Lindeman

‘De Amerikanen’

Ons begrip ‘zondebok’ komt uit het Oude Testament (Leviticus 16:22), in niet-christelijke culturen kunnen ze prima overweg met equivalenten ervan. Het Chinese regime ontwikkelde zijn eigen narratief over de oorsprong van de pandemie van 2020: in oktober 2019 hebben Amerikaanse soldaten het coronavirus rondgespoten tijdens de zevende Militaire Wereldspelen in Wuhan. Als het regime dat écht zou geloven, zou het zijn inheemse dierenmarkten niet zo rigoureus aan banden leggen, stellen China-watchers. Toch hoef je maar online te gaan om te ontdekken dat er ook buiten China geloof wordt gehecht aan het contranarratief van Beijing. Lang voor Trump waren ‘de Amerikanen’ wereldwijd al weinig geliefd. Op veel plekken in de wereld komen mensen op zoek naar de oorzaak van problemen altijd bij ‘de Amerikanen’ uit. Waarom China uit 110 landendelegaties die in de herfst naar Wuhan kwamen de Amerikaanse koos om de coronapandemie mee te laten beginnen, laat zich verklaren. De Amerikaanse president speelt de Volksrepubliek in de kaart door de oorsprong van het virus in een laboratorium in Wuhan te traceren. Klaarblijkelijk was er een laboratorium in het spel. Als ‘de Amerikanen’ dat toegeven, dan geven ze impliciet toe dat zij het virus uit een laboratorium mee naar China brachten.

De keuze van een zondebok is zelden een originele. Beeld Philip Lindeman

‘De Nederlanders’

Tegenslag werkt, behalve een behoefte aan schuldigen, loslippigheid in de hand. Aloude frustraties die normaal worden ingeslikt, worden ineens vrij geuit. Daarom is de keuze van een zondebok zelden een originele. In België was pas net een ‘strenge’ lockdown van kracht toen burgemeesters van grensgemeenten de ‘losse’ lockdown van ‘de Nederlanders’ al hekelden. Behalve als vrijzinnig staan ‘de Nederlanders’ ten zuiden van hun landsgrenzen bekend als vrekkig. Zuinigheid van de minister van Financiën in een economisch kapseizend Europa noopte de Portugese premier tot het spuwen van de adjectieven ‘walgelijk’ en ‘kleinzielig’. De Spaanse premier kapittelde vrekkige Nederlanders omdat je ‘in een oorlog geen voorwaarden stelt aan solidariteit’. Italianen ontwaarden Hollandse ‘meedogenloosheid’. Het is leuker een zondebok te kiezen dan een zondebok te zijn. Toch is dat Zuid-Europese zondebokdiscours in laatste instantie niet voor ‘de Nederlanders’ bedoeld. Zuid-Europese regeringsleiders staan in hun eerstvolgende verkiezingen tegenover lokale populisten die munt willen slaan uit de coronacatastrofe. En dus leggen zij een verdedigingslinie aan: ‘de Nederlanders’ weigerden ons te helpen.

Met warmbloedige ‘plakvolkeren’ krijg je een pandemie nooit onder controle.Beeld Philip Lindeman

‘De Italianen’

De maatschappijen die het hardst door een pandemie worden getroffen, zijn de maatschappijen die voor die pandemie al ziek waren, stelde een Italiaanse commentator, en menig Noord-Europeaan knikte instemmend. ‘De Italianen’ zijn in noordelijke EU-lidstaten immers sinds jaar en dag synoniem voor Europeanen die hun zaakjes niet op orde hebben. Nu de nood aan de man is, zijn verstandige Noord-Europeanen ervoor beducht zich niet door ‘de Italianen’ de financiële afgrond in te laten sleuren. Nederlanders en Denen met populistisch stemgedrag kunnen prima uitleggen dat het niet toevallig is dat de coronacrisis in Italië zulke proporties aannam: chaos en corruptie zijn daar troef, en ‘de Italianen’ zitten boven op elkaar: zo verspreidt een virus zich snel. Kritische Noord-Europeanen konden de afgelopen weken in supermarkten boos kijken naar klanten van mediterrane origine die, ondanks waarschuwingen, in familieverband boodschappen gingen doen. Met warmbloedige ‘plakvolkeren’ krijg je een pandemie nooit onder controle. Interessant is dat Groot-Brittannië, waarvan de bevolking geldt als gecontroleerd en afstandelijk, Italië qua coronadoden inmiddels voorbij is, terwijl inwonertal en oppervlakte vergelijkbaar zijn.

Het coronavirus zou een Joods complot zijn om natiestaten uit te hollen. Beeld Philip Lindeman

‘De Joden’

Tegenspoed kent vele vormen, maar al een paar duizend jaar kun je wachten op het moment dat mensen de oorzaak traceren bij een groep waarbij ze al bedenkingen hadden. Op het eerste gezicht is de coronacrisis anders dan 9/11 of de financiële crisis, op het tweede gezicht blijken precies dezelfde mensen erachter te zitten. Vele onofficiële synoniemen zijn voor deze mensen in omloop. Rechts-populistische kringen hanteren termen als ‘globalisten’ en ‘Soros’, geestverwanten van Dyab Abou Jahjah hebben het over ‘zionisten’ en ‘Israël’. Er zijn speurneuzen die hebben ontdekt dat Israël covid-19 heeft verspreid om binnenkort goud geld te verdienen met een vaccin. Er zijn antisemitische sites die hebben ontdekt dat het coronavirus voortvloeit uit een klassiek Joods complot om natiestaten uit te hollen: de pandemie van 2020 is een gevolg van de globalisering, en de gangmakers daarvan waren de leden van ‘het volk zonder thuis’. De Braziliaanse president Bolsonaro heeft juist ontdekt dat communisten van een bepaalde etnische origine het coronavirus gebruiken om Brazilië te verlammen: de perverse kapitalisten van de ene antisemiet zijn de perverse socialisten van de andere.

Het is de schuld van dikke mensen. Beeld Philip Lindeman

‘De dikkerds’

Jort Kelder stelde de vraag begin april: moet je een hele economie stilleggen om ‘dikke rokende 80-plussers’ te redden? Vervolgens kwamen er harde cijfers van de intensive care: 80 procent van de coronapatiënten aan beademingsapparaten is te zwaar. Dat zulke cijfers in een tijd van angst en boosheid niet zonder gevolgen zouden blijven, kon je voorspellen: in menige supermarkt werden ‘mensen met overgewicht’ nauwelijks vriendelijker bekeken dan ‘mensen met Chinese ogen’ in de VS. Of iemand rookt zie je niet bij de kassa van de Lidl, of iemand overgewicht heeft wel. Van columnist Asha ten Broeke leerden Volkskrant-lezers dat dikke mensen voor de coronacrisis in de openbare ruimte al konden rekenen op negatieve respons waarvan dunne mensen geen weet hebben. Dat dik zijn niet vanzelfsprekend iemands eigen schuld is en ook niet gelijkstaat aan ongezond zijn, willen veel dunne mensen niet horen. Verbind overgewicht met een pandemie en je krijgt mensen die betogen: als dikkerds de moeite hadden genomen af te vallen toen de sportscholen nog open waren, hadden we nu niet met zijn allen in de ellende gezeten.

Gaat de komst van 5G gepaard met een pandemie?Beeld Philip Lindeman

‘De zendmasten’

Eeuwenlang gooiden Europeanen in tijden van onheil plaatselijke heksen op de brandstapel, of staken ze plaatselijke Joodse wijken in brand. Wat de heks was in tijden van de pest, is de zendmast in tijden van corona, kun je betogen. Elektromagnetische straling via een 5G-netwerk is even onzichtbaar als heksenkracht. Je kunt niets anders dan de bron van het onheil elimineren: 23 Nederlandse zendmasten gingen al in vlammen op. De hoofdredacteur van de Volkskrant constateerde dat het misschien vooruitgang is: beter levenloze zendmasten als zondebokken dan mensen, maar een vervelende bijwerking van ‘zendmastverbrandingen’ is dat hulpdiensten onbereikbaar worden. Zoals de heks stond voor alles waarover de middeleeuwer geen controle had, zo staat de zendmast voor de machteloosheid van de moderne mens. Op de globalisering heeft hij geen greep, op de digitale revolutie evenmin, en de komst van 5G gaat gepaard met een pandemie. De globalisering kun je niet in brand steken, een 5G-antenne wel.

De teugels losser – maar hoe houden we zicht op het virus?

Leuk, weer naar buiten, maar dé grote vraag hangt het kabinet nog altijd als een molensteen om de nek: hoeveel ketenen kun je het virus afdoen voordat het ons weer bespringt? Trouwens, zien we dat dan wel op tijd?

De trein in met een verknipt shirt voor de neus: heeft dat eigenlijk wel zin?

Vanaf 1 juni verplicht in het openbaar vervoer: het mondneusmasker. Maar mag een zelfgemaakt masker ook? Aan welke eisen moet het voldoen? En mondkapjes werkten toch helemaal niet? Zeven vragen en hun antwoorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden