Dit zijn de vijf stappen die Theresa May tegen Moskou kan zetten

Financiële, militaire en sportieve maatregelen tegen Poetin

Er zijn geen tekenen dat het Kremlin gaat meewerken aan het vriendelijke verzoek van de Britten om een verklaring te geven voor het gebruik van Russisch zenuwgas bij de moordpoging op oud-spion Sergej Skripal en zijn dochter, waarbij ook een agent in coma raakte. Daarom is het bijna onvermijdelijk dat Theresa May vandaag, zoals beloofd, in het Lagerhuis represailles zal bekendmaken.

De Britse premier Theresa May. Beeld afp

Niemand zal de Britse premier, die het al zo moeilijk heeft met het uitvoeren van de Brexit, benijden. Waar Margaret Thatcher 36 jaar geleden in de Argentijnse dictator Leopoldo Galtieri een ideale vijand had bij het terugpakken van de Falkland-eilanden, kampt May met een formidabele tegenstander in de persoon van Vladimir Poetin. Er zijn vele manieren om de Russische heerser te raken - op financieel, diplomatiek, militair en sportief gebied. Maar elke optie heeft een nadeel.

1. Financieel: pak de neo-aristocraten

Het beloofde een unieke veiling te worden bij Sotheby's in Londen, toen daar in september 2007 de kunstverzameling van de cellist en dissident Mstilav Rostropovitsj onder de hamer zou komen. Aan de vooravond werd de hele collectie, waaronder Gezichten van Rusland van de patriottische schilder Boris Grigoriev, voor 25 miljoen pond gekocht door een Russische miljardair die beloofde alles terug te brengen naar het vaderland. De koper bleek de door Poetin onderscheiden Oezbeek Alisher Usmanov te zijn.

Usmanov, voor 30 procent eigenaar van voetbalclub Arsenal, wilde hiermee de president behagen en zichzelf beschermen. 'De Poetin-factor', zo noemt Mark Hollingsworth deze geste in zijn boek Londongrad.

Andere oligarchen die nauwe banden hebben met het Kremlin zijn Oleg Deripaska, die zichzelf heeft omschreven als een 'patriottische zakenman' en Roman Abramowitsj, die in The Sunday Times werd vergeleken met Keyzer Soze, de mysterieuze gangsterbaas uit The Usual Suspects.

Als de Britten een middel hebben om tsaar Poetin te raken, dan is het via de Russische neo-aristocraten. De Britse overheid heeft de macht om hun visa in te trekken en financiële tegoeden te bevriezen. Zelfs het op z'n communistisch onteigenen van vastgoed dat met besmet geld is gekocht, behoort tot de mogelijkheden. Het probleem is dat het de Britse economie schade zal toebrengen. Een klein voorbeeld: bij 60 procent van de geschillen in het ondernemingsrecht zijn Russen betrokken.

2. Diplomatiek: ambassade-personeel uitwijzen

Salisbury, waar Skripal en zijn dochter werden aangevallen, staat niet alleen bekend om haar 13de eeuwse kathedraal maar ook als woonplaats van wijlen Ted Heath. Het was toevallig deze Conservatieve premier die in 1971 negentig Russische diplomaten/spionnen het land uitzette.

Voor May is het uitwijzen van ambassadepersoneel de makkelijkste maatregel. Hiermee zullen de Anglo-Russische relaties echter Koude Oorlog-achtige temperaturen bereiken. Van internationale samenwerking met de Russen - laat staan een post-Brexit handelsakkoord - zal dan voorlopig geen sprake meer zijn.

3. Internationale druk: pleiten voor sancties

Steunbetuigingen heeft de bewoonster van 10 Downing Street reeds ontvangen van de belangrijkste Europese leiders, Emmanuel Macron en Angela Merkel. Deze steun is noodzakelijk wanneer Londen gaat pleiten voor harde sancties tegen Moskou. Als lid van de Europese Unie (nog wel) kunnen de Britten niet zelfstandig sancties uitvaardigen.

Of het vasteland, dat deels warm wordt gehouden door Russisch gas, genegen is om de Russen nog harder aan te pakken, valt te bezien. De huidige sancties hebben Rusland economische schade toegebracht, maar tot een gedragsverandering bij Poetin heeft het vooralsnog niet geleid. Sterker, Poetin gebruikt de westerse sancties als een schild tegen kritiek op zijn falende economische beleid.

Weifelende steun heeft May, met enige vertraging, ook gekregen van Donald Trump. Waar het om sancties tegen Rusland gaat, kunnen de Britten beter lobbyen bij het Congres, dat voortvarender is op dit gebied dan de Poetin-vriendelijke bewoner van het Witte Huis. Over optreden via de Verenigde Naties hoeven de Britten geen illusies te koesteren. Rusland en mogelijk ook China zullen hun veto gebruiken.

4. Militair: wellicht een cyberoffensief

Militair gezien zijn de Britten, met een leger waarmee het Wembley-stadion amper kan worden gevuld, geen partij voor de Russen, zoals ze dat ook niet waren tijdens de fameuze 'Charge van de Lichte Brigade' onder leiding van de Zevende Graaf van Cardigan tijdens de Krimoorlog in 1854. Het versterken van de militaire aanwezigheid in de Baltische staten, een optie, zou vooral een politiek signaal zijn, zowel naar de Russen als naar de Westerse bondgenoten.

Effectiever kan een cyberoffensief zijn, een optie die Britse inlichtingendienst en ministers aan het bestuderen zijn. De Britten zouden de techniek bezitten om Russische vliegtuigen, militaire operaties en energiestromen te saboteren. Maar op zijn beurt kan Rusland Britse supermarkten, ziekenhuizen en televisiekanalen platleggen. De succesvolle Noord-Koreaanse cyberaanval, vorig jaar, op computers in Britse ziekenhuizen bewees hoe kwetsbaar het eiland is.

5. Sportief: iets rond het WK voetbal?

De Britse regering kan de nationale voetbalploeg, die eindelijk een serieuze kans heeft om wereldkampioen te worden, niet verhinderen om in juni af te reizen naar Rusland. Van de Fifa, die de organisatie van het evenement aan Poetin heeft verkocht, valt weinig te verwachten. Mocht de Engelse voetbalbond morele bezwaren hebben om naar Rusland af te reizen, dan kan hij bij andere voetbalbonden aankloppen met het voorstel om een alternatief WK te organiseren in Engeland, net zoals de schakers Short en Kasparov in 1993 de wereldschaakbond verlieten om hun eigen tweekamp in Londen te houden.

De regering zelf kan hooguit besluiten hoogwaardigheidsbekleders thuis te laten. Na het meedogenloze optreden van Russische knokploegen tijdens het afgelopen EK in Frankrijk waren er al grote zorgen over de veiligheid van Engelse fans in Rusland, en die bezorgdheid is afgelopen weken slechts toegenomen. Manchester United-manager José Mourinho staat ondertussen onder druk om niet naar het WK te gaan, waar hij twee miljoen euro kan verdienen met het analyseren van vijf wedstrijden.


De dubieuze sterfgevallen die aan Rusland worden gelinkt

Londen klaagt Russen aan om gifgas en voert zo de druk op Rusland op
De Britse ambassadeur in Den Haag, Peter Wilson, heeft dinsdag namens zijn land aangeklopt bij de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) met de eis dat Rusland volledige openheid geeft over zijn chemische wapenprogramma. Wilson beschuldigde Rusland ervan dat het 'jarenlang' informatie heeft achtergehouden voor de organisatie die moet toezien op het verbod op chemische wapens.

'Londongrad' was altijd een speeltuin voor rijke Russen, maar aan die gastvrijheid zitten ook schaduwkanten

Al jaren is Londen een speeltuin voor rijke Russen. Dat bracht zo zijn voordelen mee. De keerzijden komen steeds vaker naar voren.

Rusland ontkent zenuwgasaanval zoals altijd, maar sancties lijken nu onvermijdelijk
Schampere opmerkingen en tegenaanvallen hielpen Moskou bij eerdere aanslagen, maar nu lijken sancties onvermijdelijk.

Dit is het zenuwgas waarmee Rusland vermoedelijk ex-spion Skripal probeerde te vergiftigen: novitsjok
Het behoort tot de dodelijkste chemische wapens ooit ontwikkeld: het Russische novitsjok. Volgens de Britse regering is het zenuwgas gebruikt bij de mislukte poging om de voormalige Russische dubbelspion Sergei Skripal uit de weg te ruimen. Als de bewering van Londen klopt, is novitsjok voor het eerst ingezet. Het is vijf tot tien keer dodelijker dan het al dodelijke VX-gas. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.