Dit zijn de smaakmakers uit het nieuwe kabinet van Angela Merkel

Maandag ondertekenden Angela Merkel (CDU), Olaf Scholz (SPD) en Horst Seehofer (CSU) het Duitse regeerakkoord, na de langste en moeizaamste kabinetsformatie in de naoorlogse geschiedenis. Woensdag wordt het zestienkoppige kabinet beëdigd. Deze vijf ministers zijn de troeven uit Merkels ploeg.

Angela Merkel. Foto reuters

Jens Spahn (CDU), Gezondheid

Jens Spahn is de minister aan wiens naam bij voorbaat allerlei superlatieven worden verbonden, al hebben die geen van allen iets met zijn toekomstige ministerie te maken. Met 37 jaar is Spahn de jongste minister en met zijn openlijke kritiek op Merkel en flirts met rechts-populistische standpunten, is hij ook de meest omstredene.

En in de ogen van de Duitse media geldt hij ook onbetwist als meest ambitieuze minister in de ploeg. Over vier jaar, of al eerder, zou Spahn Merkel van de troon willen stoten om haar op te volgen als kanselierskandidaat.

Maar voor het zover is, moet hij zich een bekwaam minister tonen. Dat Spahn het ministerie van Gezondheid toebedeeld kreeg, is logisch. Gezondheid was als parlementariër jarenlang zijn specialiteit.

Spahn weet dus precies hoe ambitieus de belofte is die hij vorige week deed: tijdens zijn ministerschap zal hij ervoor zorgen dat ziekenfondspatiënten, ruim 80 procent van de Duitse bevolking, niet langer zullen worden benadeeld ten opzichte van mensen die privé verzekerd zijn. Dat voornemen past in de gezamenlijke lijn die CDU/CSU en SPD in dit regeerakkoord hebben gevonden. Zoals Horst Seehofer (CSU) zei: 'Het is een grote coalitie voor de kleine man.'

Maar Spahn blijft ook als minister tegendraads, zo lijkt het. Afgelopen weekend zei hij in een interview dat mensen met een Harz IV-uitkering, iets meer dan 400 euro per maand, daarvan 'prima konden leven'. Het regende kritiek, ook vanuit zijn eigen partij.

Misschien is Jens Spahn ook wel de interessantste politicus uit het nieuwe kabinet: de jonge, uitgesproken rechtse, maar ook openlijk homoseksuele Spahn, belichaamt als geen ander de tegenstrijdigheden van de Duitse christen-democratie.

Jens Spahn. Foto afp

Katarina Barley (SPD), Justitie

De toekomstige Duitse minister van Justitie noemt zichzelf 'een universeel wapen'. Katarina Barley (49) bedoelt ermee dat ze op elke plaats in een kabinet inzetbaar is. Dat bewees ze de afgelopen twee jaar als invaller op de ministeries voor Arbeid en Sociale Zaken.

Nu wilde Barley, dochter van een Duitse arts en een Schotse journalist, eigenlijk minister van Buitenlandse Zaken worden, maar verloor ze de sociaal-democratische stoelendans van Maas. Maar Justitie past goed bij haar achtergrond als rechter en voormalig medewerker bij Duitslands hoogste rechterlijke instantie, het Bundesverfassungsgericht.

Barley staat bekend als vriendelijk, welbespraakt, maar krijgt in de media soms de kritiek dat haar woorden vaak groter zijn dan haar daden.

Katarina Barley. Foto epa

Als minister van Justitie wacht een flinke stapel hoofdpijndossiers, zoals het versnellen van de honderdduizenden rechtszaken die zijn aangespannen door uitgeprocedeerde asielzoekers. Ook zal ze een belangrijke rol gaan spelen in het debat over binnenlandse veiligheid, onder andere over het opslaan en bewaren van mobiele data door veiligheidsdiensten.

Op beide gebieden, vluchtelingen en veiligheid, ligt conflictpotentieel met Horst Seehofer, haar conservatieve collega op Binnenlandse Zaken. Barley staat bekend om haar sociaal-liberale denkbeelden en is een voorvechter van privacy.

Ook geldt Barley als een uitgesproken feministe. Als waarnemend minister van Arbeid en Sociale Zaken dreigde ze beursgenoteerde Duitse bedrijven met een vrouwenquotum voor het bestuur. Dit kabinet heeft het hoogste vrouwelijke aandeel in de Duitse geschiedenis: negen mannen, zeven vrouwen. De bedoeling was dat het acht om acht zou zijn, maar de CSU stribbelde tegen en benoemde geen vrouw.

Heiko Maas (SPD), Buitenlandse Zaken.

Heiko Maas is de enige SPD-minister uit Merkels vorige kabinet wiens ministerpost niet verloren ging in de slangenkuil van interne sociaal-democratische conflicten. Dat bewijst dat hij een uitstekende diplomaat is. Toch kwam zijn promotie naar Buitenlandse Zaken zelfs voor partijgenoten onverwacht, want op het gebied van buitenlands beleid heeft de jurist uit het Saarland geen enkele ervaring.

Maar Maas (51) staat bekend als een snelle leerling met talent voor het uitzetten van grote lijnen. De gedetailleerde uitwerking ligt hem minder, zo bleek bij het van kracht worden van zijn wet die haatcommentaren op internet moet tegengaan. Het gevolg: tamelijk willekeurige censuur. Zijn opvolger op Justitie zal er haar handen vol aan hebben.

Heiko Maas. Foto epa

Als minister van Buitenlandse Zaken hoeft Maas minder vaak in detail te treden, maar moet hij wel meteen in het wedstrijdbad van de wereldpolitiek duiken. Afspraken met de Turkse president Erdogan en zijn Russische collega Lavrov staan al op de agenda. En samen met zijn collega Altmaier van Economische Zaken zal hij ook een diplomatiek charme-offensief moeten bekokstoven om Trump af te brengen van zijn staaloorlog.

Volgens partijvoorzitter Andres Nahles is Maas bij uitstek geschikt voor ingewikkelde en gevoelige dossiers, vanwege zijn lange adem, opgedaan in zijn verleden als amateurtriatleet.

Van alle ministers uit Merkels vorige kabinet articuleerde Maas zijn afkeer van populistisch rechts het duidelijkst: zo zei hij dat de AfD 'op weg is de politieke Heimat van neonazi's te worden'.

Als geoefend maatpakkendrager met een bekende televisieactrice aan zijn zijde, heeft Heiko Maas overigens ook het grootste glamourpotentieel van Merkels ploeg.

Horst Seehofer (CSU), Binnenlandse Zaken en Heimat

Al voor zijn beëdiging heeft de 68-jarige kabinetsnestor zijn naam en het slagen van zijn ministeriële missie onlosmakelijk verbonden aan het begrip 'Heimat'. Maar wat houdt dat in, zo'n Heimatministerie? Seehofers linkse tegenstanders vrezen een nostalgisch-conservatieve promotiemachine voor locale drachten en dialecten en het traditionele gezin als hoeksteen van de samenleving.

Zelf zegt Seehofer dat het ministerie de 'geborgenheid en zekerheid' in de samenleving moet bevorderen. Wie wil weten hoe, raadt hij aan te kijken naar Beieren. Daar houdt het Heimat-departement zich voornamelijk bezig met het behoud van de typisch Beierse culturele identiteit, door bijvoorbeeld te zorgen dat kleine dorpen verenigingsleven met subsidies overeind kunnen houden. Maar het ministerie zet zich ook in algemene zin in voor het behoud van faciliteiten in afgelegen rurale gebieden.

Concreter en mogelijk ook ingrijpender dan het hele Heimat-concept, zijn Seehofers plannen voor een strenger asielbeleid en een betere binnenlandse veiligheid, plannen die verder lijken te gaan dan afgesproken in het regeerakkoord. Seehofer spreekt over een 'masterplan' om asielzoekers zonder uitzicht op een verblijfsvergunning sneller en gemakkelijker te kunnen uitzetten. Hij wil camera's op 'plekken met een hoog risico op criminaliteit', en strengere bewaking van de grenzen. Ook hier verheft Seehofer Beieren, 'een van de veiligste stukken Europa', tot voorbeeld.

Het is goed denkbaar dat deze plannen tot de eerste strubbelingen binnen de coalitie zullen leiden, te meer omdat Seehofer de steun nodig heeft van de sociaal-democratische minister van Justitie, Katharina Barley.

Horst Seehofer. Foto epa

Franziska Giffey (SPD), familiezaken

Het is een medaillewaardige carrièresprong, zeker in het hiërarchische Duitsland: van burgemeester van een Berlijns stadsdeel, naar minister van Familiezaken. Franziska Giffey (39) was zelf ook verbaasd over haar benoeming, die ze vooral dankt aan haar geboorteplaats: Frankfurt Oder, in de voormalige DDR.

Tijdens de formatie leek het er lang op dat Angela Merkel de enige Oost-Duitse in het kabinet zou zijn. Hoe kon ze zo stom zijn, morden Oost-Duitse politici van CDU en SPD. Als politiek Berlijn de afgelopen vier jaar, de jaren van Pegida en de AfD, iets zou moeten hebben geleerd, dan toch wel dat het Oosten zich 28 jaar na de val van de muur nog steeds niet goed vertegenwoordigd voelt.

Franziska Giffey. Foto epa

Daar hadden ze een punt, vond het SPD-bestuur. En dus riepen ze Giffey. Duitse media buitelden de afgelopen dagen over elkaar heen om te verzekeren dat Giffey meer is dan een zogenaamde 'Quotenossi', de verplichte Oost-Duitse. Want wie Neukölln kan regeren, kan veel. Het is een stadsdeel waar 150 nationaliteiten wonen, met meerdere radicale moskeeën, drugscriminaliteit, maar ook de hoogste hipster- en airbnb-dichtheid van Duitsland.

De Süddeutsche Zeitung vroeg in Neukölln bij burgers en instanties of ze vertrouwen hadden in hun burgemeester als minister. De krant kreeg overal hetzelfde antwoord: 'die kan alles.'

Ondanks haar zachte piepstemmetje, het gevolg van een chronisch keelprobleem, staat Giffey bekend als direct en zo nodig hard: ze heeft een extra openbaar aanklager naar het stadsdeel laten halen om grote en kleine criminelen sneller te kunnen laten berechten en schrikt niet terug voor huisbezoeken aan Arabische drugsclans. Juist voor een minister van Familiezaken, zegt ze, is 'ervaring van de straat' van groot belang.