Een eerste officiële vaart van de veerboot naar de Marker Wadden vanaf Lelystad haven.

Reportage De Marker Wadden

Dit zijn de Marker Wadden, het vogelparadijs in wording. Eerste indruk: ‘Zand. Heel veel zand’

Een eerste officiële vaart van de veerboot naar de Marker Wadden vanaf Lelystad haven. Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Het nieuwste stukje Nederland is sinds zaterdag bereikbaar met een veerboot. De Marker Wadden, een eilandengroep in het Markermeer, moeten een walhalla worden voor vogelaars. Maar vissers zijn minder enthousiast over het project. ‘Je kunt je afvragen of ze geen ecologische ramp aan het creëren zijn.’

Ton en Rian van Dijck (beiden 65) turen door hun verrekijker. Het witte passagiersschip Zuiderzee ligt nog stil in de Bataviahaven in Lelystad, maar ook hier zijn al vogels te spotten. ‘We zagen net een paar boerenzwaluwen!’

De Zuiderzee is als eerste veerdienst op weg naar de Marker Wadden, het nieuwste stukje Nederland. Het belooft een vogelparadijs te worden. Zo’n 150 mensen en bijna net zo veel verrekijkers varen mee naar de vijf opgespoten eilanden in het Markermeer, samen goed voor 700 hectare.

Onder hen Fred (75) en Hanna (71) Helderman, die de Marker Wadden vanuit hun appartement kunnen zien liggen. En Madelon (49) en Walter (46) Ravenhorst, die vooral uitkijken naar de ongerepte natuur. Jongere bezoekers zijn er ook: Roan van 10 bijvoorbeeld, die een werkstuk schreef over de eilanden.

Vogels spotten. Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Sinds de officiële opening van de Marker Wadden in september vorig jaar mag het publiek aanmeren in de haven op het eerste eiland, het enige waar bezoekers welkom zijn. Zaterdag begon een veerdienst. Vanaf nu gaat er bijna elke week een boot met plek voor tweehonderd natuurliefhebbers.

Biodiversiteit

De eilanden moeten het Markermeer weer aantrekkelijk maken voor vissen en vogels. Het gaat al jaren niet goed met de biodiversiteit in de voormalige Zuiderzee. Een dooie poel, zou je het kunnen noemen. Sinds de afsluiting van het meer door de Afsluitdijk en later de Houtribdijk is de kwaliteit van het water verslechterd.

Op satellietfoto’s is het te zien: het Markermeer heeft een lichtgroene kleur, het IJsselmeer een diep groene. Dat komt door overtollig slib op de bodem van het Markermeer, dat niet meer wordt meegevoerd naar zee. Algen binden zich aan het slib, waardoor er voor vissen en andere waterdieren minder voedsel is. Bovendien kunnen trekvissen zoals spieringen door de dijken niet meer naar zee. En die zijn dan weer belangrijk voor de voedselketen van vogels, zoals de fuut, de aalscholver en het visdiefje.

Ook de harde oevers van stortstenen rond het meer helpen niet mee. ‘De verbinding tussen land en water is zoekgeraakt’, zegt projectleider Roel Posthoorn van Natuurmonumenten. Hij stond in 2011 aan de tekentafel van de eilandengroep, waarlangs een speciale slibgeul is gemaakt. ‘De gedachte daarachter is dat er na een storm slib in die geul neerdwarrelt, waar wij dan weer kleine stukjes Marker Wadden van kunnen bouwen.’

Drie jaar en 78 miljoen euro, waarvan bijna 40 miljoen van het Rijk, heeft de aanleg van de eilanden tot nu toe gekost. En het blijft een project in ontwikkeling. ‘We proberen een systeem te laten kantelen’, zegt Posthoorn. ‘Hoe goed dat gaat lukken, moeten we nog zien. Dat gaat een paar jaar duren.’

Heel veel zand

Een klein uurtje doet de veerboot erover om van Lelystad naar de gloednieuwe haven van de Marker Wadden te varen. Vlaggen van Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat, Boskalis en de provincie Flevoland wapperen de bezoekers tegemoet. De eerste indruk van vogelaar Rian van Dijck: ‘Veel zand. Heel veel zand.’

Een deel van het eiland bestaat inderdaad uit enorme zandbergen en een zandstrand. Begroeiing is er nauwelijks. Er staan drie vogelhutten, een toiletgebouwtje en een bouwkeet, met slaapkamer voor de eilandwachters. Elke week wordt die bewoond door een wisselend duo vrijwilligers van Natuurmonumenten.

Er zijn ook slibvelden, waar hier en daar al wat groen te zien is. En het stikt van de vogels. Op een bord naast de bouwkeet wordt bijgehouden welke soorten er al zijn waargenomen: de kleine mantelmeeuw, de veldleeuwerik en verschillende soorten pleviertjes. En kluten, veel kluten. ‘Ze worden een beetje saai hè, zo veel hebben we er dus’, zegt eilandwacht Vanessa Hemrika (47) tegen de bezoekers.

Vanaf nu gaat er bijna elke week een boot. Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Vissers

Niet iedereen is blij met de vogels die de Marker Wadden lokken. De Nederlandse Vissersbond vindt het hele project maar niks. Het visgebied neemt erdoor af, en bovendien eten al die nieuwe vogels de vissen op.

‘Men doet net alsof het Markermeer een dooie bak water is’, zegt Derk Jan Berends, secretaris van de Vissersbond. ‘Maar wij vissen elk jaar een behoorlijke hoeveelheid. Meer dan uit het IJsselmeer.’ In het troebele water gedijen sommige vissoorten juist heel goed. De snoekbaars bijvoorbeeld, en de spiering. ‘Met helder water ben je die kwijt. Eigenlijk kun je je afvragen of je geen ecologische ramp aan het creëren bent.’

De zorgen van de vissers zijn terecht, zegt bioloog en vis-ecoloog Joep de Leeuw, die namens Wageningen Marine Research al jaren onderzoek doet naar de visstand in het Markermeer. ‘Laten we eerlijk zijn, de Marker Wadden zijn in eerste instantie bedacht als vogelparadijs, niet als visparadijs. Zeker op de korte termijn hebben de vissers een punt. Er wordt gebouwd en gebaggerd, dat betekent overal zand en slib. Dat gaat ten koste van de visgebieden die we hadden. Het is goed mogelijk dat het project toch leidt tot een interessante visstand, alleen gebeurt dat niet van vandaag op morgen.’

Vooralsnog lijken de vogels wel tevreden. Aan de lijst van eilandwacht Hemrika kan aan het einde van deze drukbevolkte zaterdag zelfs een nieuw exemplaar worden toegevoegd: de bruine kiekendief.

Een eerste officiële vaart van de veerboot naar de Marker Wadden vanaf Lelystad haven. Beeld Harry Cock/de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.