Dit zijn de 31 sociale rechten die EU-burgers erbij krijgen

'Rutte, kom maar door met die sociale rechten!'

In tijden van globalisering, flexwerk en digitalisering zetten de Europese leiders extra in op sociale rechten. De plechtige ondertekening vandaag in Göteborg dient ook om eurosceptici wind uit de zeilen te nemen.

De plek in Göteborg waar de EU-leiders vandaag hun handtekening onder de Europese Pijler voor de Sociale Rechten zetten. Foto afp

Burgers van de Europese Unie: u krijgt er een pak sociale rechten bij, 31 om precies te zijn. Het recht op een fatsoenlijk loon, een passend pensioen, ouderschapsverlof, goede zorg, hulp bij het zoeken naar betaald werk en nog veel meer. Premier Mark Rutte en zijn EU-collega's zetten, om u al dit moois te garanderen, vandaag in het Zweedse Göteborg hun handtekening onder de Europese Pijler voor Sociale Rechten, die dertien pagina's beslaat en twintig principes omvat.

De druk om serieus werk te maken van het sociale Europa is groot, weten de leiders. De eurocrisis heeft de ongelijkheid vergroot en de euroscepsis versterkt ('wel de banken gered, niet de banen'). Europa moet beschermen, is het credo in Brussel. De Franse president Emmanuel Macron en Rutte mogen de verkiezingen gewonnen hebben, de weerzin tegen de EU is niet verdwenen.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat veel van de nu beloofde sociale rechten al bestonden, vastgelegd bijvoorbeeld in het Europees Sociaal Handvest uit 1961, het Europees Handvest van de Grondrechten (2000) en het EU-Verdrag. De nieuwe 'sociale pijler' stemt ze af op de huidige economische werkelijkheid van globalisering, flexwerkers en digitalisering en stelt ze explicieter. 'Europa moet ook sociaal triple A worden', zegt PvdA-europarlementariër Agnes Jongerius.

'Een plechtige proclamatie', nuanceren diplomaten de betekenis van de verklaring waaronder behalve Rutte en zijn collega's ook de voorzitters van de Europese Commissie, het Europees Parlement én de EU-president vanmiddag hun krabbel zetten. 'Geen juridisch bindende tekst maar een politieke wilsverklaring.'

Europese pijler voor sociale rechten

Deze pijler moet de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid versterken in tijden van globalisering en digitalisering. Het is geen juridisch bindende tekst maar een politieke wilsverklaring. Tien hoofdpunten.
- recht op hoogwaardig onderwijs en scholing nadien
- geen discriminatie op de arbeidsmarkt
- recht op hulp arbeidsbureau
- verbod op misbruik flexcontracten
- recht op billijk loon en toerreikend minimumloon
- recht op zorgverlof
- recht op betaalbare kinderopvang
- recht op passend pensioen
- recht op goede en betaalbare zorg
- recht op sociale huisvesting

Het belang van symbolen

Klopt, beaamt Jongerius. 'Maar als voormalig katholiek meisje ben ik overtuigd van het belang van symbolen. Het gaat hier om de eerste Europese sociale top in twintig jaar, een initiatief van Stefan Löfven, zo'n beetje de laatste sociaal-democratische premier in Europa. En vrijwel alle leiders zijn er: dat is niet niks.'

'Ik ben ook voormalig vakbondsvrouw', vervolgt Jongerius. 'En dan vraag ik me af: kan ik ermee betalen bij de bakker? Het antwoord is nee. De Spaanse werkloze kan met deze proclamatie geen baan opeisen aan de bedrijfspoort; de Italiaanse schoolverlater geen stageplek; en de Nederlandse flexwerker komt niet van zijn nul-urencontract af. Maar de sociale pijler is een stap voorwaarts, het geeft ons parlementariërs iets om de tanden in te zetten.'

20 principes

omvat de pijler, waaronder sociale bescherming en gezondheidszorg. De rechten zitten daarin.

Rekbaar

Lang is er niet onderhandeld tussen de lidstaten over de 20 principes met 31 sociale rechten. Simpelweg omdat de Europese Commissie met haar voorstel geen heibel wilde veroorzaken. Dus zijn de rechten uit de sociale pijler gekoppeld aan rekbare begrippen als een 'billijk loon', een 'toereikende WW', 'geschikte vormen' van verlof, 'betaalbare kinderopvang', 'waardige uitkeringen' en een 'passend pensioen'. Wat billijk, toereikend, waardig en passend is, blijft aan de lidstaten. Daar heeft en krijgt Brussel niets over te zeggen.

De hardste discussie ging over twee inleidende paragrafen van de sociale pijler, waarin de lidstaten vastspijkerden dat de sociale rechten alleen afdwingbaar zijn als ze worden vastgelegd in wetten op het 'geëigende' (lees: nationale) niveau. Nadrukkelijk wordt ook vermeld dat de sociale pijler op geen enkele wijze de nationale soevereiniteit inperkt.

Toch voert de verklaring van de leiders wel de politieke druk op om met die sociale plichten aan de slag te gaan. Jongerius: 'Rutte zet nu wel zijn handtekening onder een verbod op misbruik van flexcontracten. Dat is voor de Tweede Kamer een prachtig handvat om te zeggen: kom maar door Mark! En dan mag Rutte uitleggen dat hij niet alleen voor de gezelligheid met zijn collega's in Göteborg was.'

31 sociale rechten

worden vrijdag plechtig vastgelegd als de Europese Pijler voor Sociale Rechten wordt ondertekend.

Vast contract

Niet alleen de nationale parlementen, ook de Europese Commissie gebruikt de sociale pijler als hefboom voor nieuwe voorstellen. Eind dit jaar en komend voorjaar presenteert Commissaris Thyssen (sociale zaken) twee wetten die de rechten van flexwerkers afstemmen op die van werknemers met een vast contract. Dit voorjaar joeg Thyssen Nederland al op de kast met haar plan voor Europese eisen aan betaald vaderschapsverlof (minimaal 10 dagen).

Nederland zit ver in de achterhoede bij de verlofregelingen, maar loopt voorop bij het nakomen van de meeste andere sociale rechten. De verschillen tussen de lidstaten zijn groot, voor sommige zal het nakomen van de 'plechtige verklaring' van hun politiek leider een hijs worden.

Tekst gaat verder onder de grafieken.

Agnes Jongerius. Foto anp
Waar 'uurloon' staat in deze grafiek moet 'gemiddelde loonkosten per uur' staan

Neem Italië, waar 19,9 procent van de jongeren noch een baan heeft, noch een opleiding volgt, terwijl de sociale pijler diezelfde jongeren recht geeft op een baan, scholing of stageplek. In Nederland gaat het om 4,6 procent van de jongeren. Dan het recht op hulp van een arbeidsbureau dat in de sociale pijler wordt vastgelegd: in Bulgarije krijgt nog geen 3 procent die begeleiding, in Denemarken ruim 50 procent.

De sociale pijler moet hetzelfde gewicht krijgen als het stabiliteitspact, vindt Jongerius. 'Sociaal beleid is niet alleen voor als het economisch beter gaat en we er geld voor hebben. Nee, de eurozone zonder sociale pijler is een onhoudbaar bouwwerk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.