Dit was het nieuws

's Werelds beste scenarioschrijver, werd Aaron Sorkin genoemd. Maar zijn nieuwe serie The Newsroom, over de mores in de journalistiek, wordt niet alom geprezen.

BEREND JAN BOCKTING

Het is een hectische week voor Aaron Sorkin. Vorige week maandag werd zijn nieuwe serie The Newsroom, de nieuwe televisieblockbuster van betaalzender HBO over de hectiek en intriges achter de schermen van een Amerikaans actualiteitenprogramma in New York vertoond aan een zaal vol nieuwsmakers.

Televisiecritici zijn niet mals in hun kritiek. Het lijkt erop dat een nieuwe fase is aangebroken in de carrière van de scenarioschrijver, die eind jaren negentig het televisiedrama veranderde met The West Wing en twee jaar geleden een Oscar won voor zijn scenario van The Social Network, waarin hij op virtuoze wijze beschrijft hoe de jonge Amerikaanse zakenman Mark Zuckerberg zijn Facebook-imperium opbouwt. De lat ligt ook hoog. 's Werelds beste scenarioschrijver werd hij voor aanvang van The Newsroom genoemd.

Gelukkig voor Sorkin ontvangt hij zijn bezoek vandaag op bekend terrein. Op de veertiende verdieping van het Four Seasons Hotel in zonnig Beverly Hills - hetzelfde hotel waar hij in de jaren negentig anderhalf jaar woonde toen hij werkte aan het scenario van The American President- begroet hij een groepje journalisten in onvervalst knauwend Amerikaans. Een beetje stotterend soms, hardop zoekend naar de juiste woorden.

Aaron Sorkin (51) is vooral tevreden over enthousiasme van de nieuwsmensen, eerder in New York. 'Ze zagen hun eigen journalistieke idealen terug op het scherm. Het was een emotionele gebeurtenis.' En dan, gevat als een van zijn personages: 'De zaal zat stampvol. Als er een bom was ontploft, zou er niemand over zijn om er verslag van te doen.'

The Newsroom volgt de cynische anchorman Will McAvoy, gespeeld door Jeff Daniels, die onder zijn idealistische ex-geliefde MacKenzie McHale (Emily Mortimer) komt te werken. Hun botsing gaat over de discussie tussen kijkcijfers en journalistieke idealen, tussen journalistieke verloedering en gedegen onderzoek. In elke aflevering staat bovendien een echte nieuwsgebeurtenis van de afgelopen twee jaar centraal. Tot in het kleinste detail toont Sorkin hoe zo'n bericht zich ontvouwt tot een helder en meeslepend journalistiek verhaal.

Maar in de eerste Amerikaanse recensies, The New Yorker en The Washington Post voorop, wordt Sorkin vooral zelfingenomen genoemd. Te druk om zijn personages zo scherp en gevat mogelijk te maken, te zwart-wit in zijn schets van journalistieke idealen tegenover populisme.

Op YouTube is een komisch filmpje te zien waarin Sorkin-personages uit diverse films (A Few Good Men, The American President, The Social Network, Moneyball) en televisieseries (Sports Night, The West Wing, Studio 60 on the Sunset Strip) dezelfde citaten uitspreken. De boodschap is duidelijk: Sorkin recyclet eerder succes.

Maar wie doet dat niet, bewust of onbewust? Sorkin verweert zich in eerste instantie voorzichtig. 'Ik ben gewoon niet ieders cup of tea, denk ik. Dan krijg je dit soort felle reacties.'

Ligt de lat hoger sinds hij die Oscar won? De scenarioschrijver rekende op deze terugslag. 'Het is een soort cyclus. Wanneer je hoger op de ladder stijgt en veel waardering krijgt, word je vaak gedwongen jezelf opnieuw uit te vinden. In Hollywood geldt dat waarschijnlijk nog sterker dan elders ter wereld. Je begint feitelijk weer opnieuw. Misschien ben ik op dat punt aanbeland.'

Maar hoe doe je dat - jezelf opnieuw uitvinden wanneer je het tot nu toe op handen werd gedragen? Wanneer je dialogen als Sorkinesque worden getypeerd, vanwege de duizelingwekkende snelheid, het muzikale ritme en bovendien: het vermogen om complexe zaken (een rechtszaak, de dagelijkse realiteit in het Witte Huis) niet alleen begrijpelijk, maar ook flitsend onder woorden te brengen?

'Als je houdt van mijn eerdere werk, kun je The Newsroom waarschijnlijk ook waarderen', zegt Sorkin. 'Het is in elk geval niet voor mensen met één bepaalde politieke overtuiging. In die drie of vier negatieve recensies lees je overigens niet dat een televisieserie ook leuk moet zijn. En volgens mij is dit een optimistische, idealistische, wilde, levendige romantische komedie die zich afspeelt op een nieuwsredactie. Ik realiseer mij goed dat de serie overloopt met taal; personages discussiëren veel, ze vallen elkaar in de rede, ze verschillen van mening, maar uiteindelijk is het een underdogverhaal over mensen die in hun werk tot bijna onmogelijke hoogten reiken. Ze vallen en staan weer op.'

Soms letterlijk: elke aflevering struikelt wel iemand op slapstickachtige wijze over een rondslingerende tas. 'Ik hou van fysieke komedie. Ik word vaak heel gelukkig wanneer ik een nieuwe manier heb gevonden waarop ik iemand over een bananeschil kan laten uitglijden.'

De eerste keer dat Sorkin iets voor zijn plezier schreef, iets anders dan een schoolopdracht, was het direct een stukje dialoog. 'Taal is voor mij hetzelfde als muziek', zegt hij. 'Toen ik jong was, namen mijn ouders mij geregeld mee naar het theater. Ik was vaak te jong om de verhalen te begrijpen, maar ik hield van al die onbekende woorden, de speeches, de manier waarop twee personages via woorden op elkaar kunnen botsen. Dat geluid wilde ik imiteren. I love the sound of language. Soms heb ik het idee dat het verhaal een hinderlijke onderbreking is van wat ik eigenlijk het liefst doe.'

Zijn scenario's zijn doordachte constructies. Over elke vorm van ogenschijnlijke spontaniteit is zorgvuldig nagedacht. 'Voor ik begin met schrijven, denk ik goed na wát ik wil schrijven. Dat proces varieert van het kijken naar een honkbalwedstrijd tot rondjes rijden in mijn auto. Daarnaast stel ik voor elk project een groepje mensen samen die ideeën aandragen. Mijn geheime truc: wees altijd de domste persoon in de kamer. Of: omring je met mensen die slimmer zijn dan jij. Luister naar hun ideeën en hoe ze met elkaar in discussie gaan. Het is aan mij om dat vervolgens in de juiste woorden te vatten.'

Hij houdt van televisie die zich afspeelt op een werkvloer. 'Ik bedacht The Newsroom om dezelfde reden waarom ik The West Wing wilde schrijven. In de popcultuur worden onze leiders afgeschilderd als machiavellistisch óf als idioten. In The West Wing keerde ik dat om: ik portretteerde de dagelijkse gang van zaken in Het Witte Huis als een soort hyperwerkelijkheid, los van het idealistische of romantische stempel dat aan onze politieke leiders kleeft. Hetzelfde vereenvoudigd beeld zag ik ook ontstaan over de media. Ik wilde de journalistiek de West Wing-treatment geven.'

Hij houdt zich op de vlakte wanneer hem wordt gevraagd of hij via zijn hoofdpersonage, een kijkcijferbeluste, cynische anchorman van een actualiteitenrubriek (Jeff Daniels), commentaar op de staat van het Amerikaanse nieuws wilde geven. 'Het is vooral entertainment. We filmen de serie in dezelfde studio, een kilometer of vijf hier vandaan, waar ook de televisieshow van The Monkees werd gedraaid. Mijn bedoelingen zijn exact hetzelfde als die van hen. Ik ben een entertainer. Ik bekommer mij in de eerste plaats om de dramaregels.'

The Newsroom is te zien vanaf maandag om 20.30 uur bij HBO Nederland. Het betaalkanaal zendt op 2 juli de eerste twee afleveringen uit.

Jeff Daniels (57)

'Ik moet alles meenemen dat ik als acteur ooit heb geleerd, dacht ik toen ik de hoofdrol in een Aaron Sorkin-serie kreeg. Tien jaar geleden was ik hier nog niet klaar voor. Vier jaar geleden speelde ik voor een half jaar op Broadway in God of Carnage - in die periode ben ik voor mijn gevoel voor het eerst in mijn acteercarrière echt gegroeid. Vanaf dat moment geloofde ik in elk geval zelf dat ik best aardig kan acteren. Dat betekent niet dat het eenvoudig is een personage van Aaron te spelen. De snelheid en het ritme van de dialogen zijn eigenlijk alleen vergelijkbaar met dat stuk op Broadway.

'In het scenario van The Newsroom staat exact omschreven dat mijn personage tussen twee woorden door ergens een hálve seconde stil moet zijn. Elk woord, elke zucht, elke stilte moest precies worden gespeeld zoals Aaron het wilde.

'Je merkt direct wanneer je een rol speelt met een scenario waarbij er acht scenarioversies zijn geweest en er vijf schrijvers aan het verhaal hebben gewerkt. Dat is bij Aaron duidelijk niet het geval. Ik had op een gegeven moment een zin waarvan drie woorden met een 'p' begonnen. Als ik de tweede 'p' zou veranderen, breek ik uiteindelijk het ritme van de hele scène. Ruimte voor improvisatie was er niet. Ik hield mij liever bezig met het spelen van een personage dat wellicht uitgroeit tot de beste rol van mijn carrière. Het schrijven kon ik beter aan de schrijver overlaten.'

Emily Mortimer (40)

'Het is te eenvoudig om enkel cynisch naar de wereld te kijken. Die gedachte loopt als een rode draad door Sorkins werk. Tijdens de voorbereiding op mijn rol als producent van een actualiteitenrubriek in The Newsroom las ik een mooi citaat in een boek over Walter Cronkite (een voormalige anchorman van CBS News, red.). Hij zei: 'Er gebeuren verschrikkelijke dingen wanneer de goede mensen niets doen.' Ik denk dat Sorkin een goede man is die met deze show íets doet. Hij is niet dol op het analyseren van boodschappen in zijn werk, maar hij wijst mensen er wel op dat ze hun idealisme niet mogen vergeten. Als je op zoek bent naar iets beters, is er vaak een mogelijkheid om dat te bereiken, hoe vaak je daarvoor ook op je bek gaat. Het was in het begin nogal ontmoedigend toen ik de hoeveelheid tekst van mijn personage zag. In film is het visuele aspect bijna even belangrijk als de tekst, maar met televisie is de schrijver God. Hij bepaalt wat er gebeurt. Een week voor de opnamen voorbij waren deed ik vlak voor een scène een dutje in mijn trailer. Op dat moment realiseerde ik dat ik in vier-en-een-halve maand overdag nauwelijks een rustpauze nam. Ik dacht nog: nu weet ik eindelijk wat het is om écht te werken. Maar het voelde fantastisch wanneer de dialogen goed liepen. Het was als zingen - en dat terwijl ik een ontzettend slechte zangeres ben.'

Sorkinisms

Aaron Sorkin werd in kritische Amerikaanse recensies over The Newsroom onder

meer verweten dat hij zichzelf recyclet.

Wie op YouTube zoekt naar het filmpje

'Sorkinisms' vindt een komische aaneen-

schakeling van dezelfde uitspraken uit

verschillend werk van de scenarist. Een aantal voorbeelden:

'This will get worse before it get's better.'

'Don't get cute with me.'

'Pokpokpokpokpooook!' (drie maal imiteert een personage in verschillend werk van

Sorkin op dezelfde wijze een kip)

'Her legs do go down all the way to the floor.'

'I'm like Tippi Hedren around here.'

'Can we have a civilization, for crying out loud?'

'It seems to me that more and more we've come to expect less and less from each other.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden