Dit! Was De Leeuw

Met de laatste Langs de Leeuw wordt vanavond een periode afgesloten: die van dat typische zaterdagavondhumeur van Paul de Leeuw. Wat was dat gevoel? En waarom doofde het?

De 51-jarige naamgever van de zaterdagavondshow Langs De Leeuw ontvangt in Studio Cé in Almere een achttal vrouwen; zogende vrouwen. Het zijn vrouwen die hun melk met anderen willen delen. Het is 11 mei. Morgen is het moederdag.


Het orkest onder leiding van Cor Bakker speelt No milk today van Herman's Hermits. Als een van de 'kolfmoeders' vertelt dat ze haar bijna 4-jarige dochter voedt met moedermelk, reageert Paul de Leeuw verbaasd: 'Dan bijten ze toch je tepel aan flarden?'


Het is de opmaat van een typerende scène uit het openbare leven van Paul de Leeuw, televisiemaker. Het woord tiet valt, niet geheel onverwacht.


De Leeuw vraagt bezorgd of het meisje ook andere melk te drinken krijgt, Fristi of chocolademelk, en wil weten hoe moedermelk smaakt. 'Lekker zoet? Van wie mag ik proeven?'


De vrouwen van het Moedermelk Netwerk blijken een flesje moedermelk te hebben meegenomen. De Leeuw: 'Ik mag niet aan een tiet hangen van iemand?'


Wendy, een van de vrouwen: 'Als je niet bijt, mag het wel.' De Leeuw zegt dat hij het best wel eens wil proberen. Het publiek in Studio Cé joelt, lacht, juicht en applaudisseert.


De Leeuw gaat door de knieën. 'Spuit me in mijn gezicht!'


Hij zuigt aan beide borsten. 'Ik vind die ene tiet lekkerder.' En: 'Ik proef wel dat je asperges hebt gegeten.'


De Leeuw zegt dat hij moedermelk heel erg lekker vindt. 'Ik ben van de gin-tonic af mensen. Ik ben benieuwd of dit in België mag. Het is heerlijk.' Behendig werkt hij toe naar het volgende onderdeel van deze uitzending van Langs de Leeuw, een optreden van zangeres Laura Jansen.


In een van zijn laatste zaterdagavondshows - vanavond wordt de laatste uitgezonden - zien we De Leeuw zoals hij is, en tegelijkertijd hoe hij was. Het onderwerp, moedermelk en het tekort aan babypoedermelk, getuigt van het maatschappelijke engagement dat we kennen uit veel van zijn vorige shows.


De lijn tussen De Schreeuw van de Leeuw (1990-1994) en Langs de Leeuw (2012-2013) is kaarsrecht - en niet alleen vanwege de thematiek. De Leeuw is De Leeuw.


Hij is nieuwsgierig, betrokken, energiek, brutaal, teder en grof, en altijd in een onvoorspelbare volgorde. Op zijn verzoek om in zijn gezicht gespoten te worden, een gewoonte uit de pornowereld, volgt een typisch De Leeuw-trucje. Met de woorden 'Nee, nee, nee' neemt hij onmiddellijk afstand van zijn eigen woorden.


Dezelfde truc, een klassieker in zijn oeuvre, past hij toe als hij heeft gezegd dat hij proeft dat de vrouw asperges heeft gegeten. Charmant lachend: 'Nee hoor.' Intussen is het wel gezegd, natuurlijk.


Hij weet precies wat hij doet.'Professioneel getimede La Tourette', noemde hij het ooit. Hij is zich ervan bewust dat het drinken van moedermelk op tv geen alledaagse gebeurtenis is en mogelijk tot opwinding zal leiden.


Om die reden, en om aan te tonen dat hij de regie strak in handen heeft, zegt hij dat hij benieuwd is of het in België mag. Het is een verwijzing naar het programma dat hij maakt voor de Vlaamse commer- ciële zender, VTM.


Zoals verwacht leidt het drinken van de moedermelk tot berichten in de media. Op de sites van het Algemeen Dagblad, De Telegraaf, Metro en een paar Belgische kranten verschijnen stukjes.


Engeland haakt in als twee kranten, The Sun en The Daily Mail, verontwaardigd melding maken van een scène uit de cabarethoek van Langs de Leeuw van afgelopen zaterdag. In de nieuwsquiz waren twee mannen te zien die leken op de moordenaars van de Engelse soldaat Lee Rigby. Bebloede slagersmessen ontbraken niet.


De twee kranten spreken er schande van en verwijzen terloop naar het andere recente incident: 'Last week, De Leeuw sparked uproar by sucking milk from a mother's breasts on his show.'


Maar leuk? Spannend? Prikkelend? Verrassend? Vernieuwend?


Aan de ontmoeting met de vrouwen van het Moedermelk Netwerk kleeft iets plichtmatigs. De Leeuw is een kopie van zichzelf en heeft de pech dat iedereen hem jarenlang in grote shows op de vingers heeft gekeken.


We hebben het allemaal al een keer gezien. Wéér zo'n show met als titel een speling met zijn naam, een bonte aaneenschakeling van scènes in een hoog tempo in een studio met publiek.


Daar is de ontregelende grap, daar de grofheid, daar de betrokken vragensteller, daar de behendige improvisator, daar het best wel gevoelige liedje. En daar heb je Cor Bakker ook weer. Nu Adje nog en we zijn weer compleet.


Terwijl de wereld veranderde, bleef De Leeuw zichzelf. Hij is de helft van zijn publiek kwijtgeraakt en heeft de strijd verloren van de talentenjachten en van Linda de Mol met haar brave, zelfs oubollige zaterdagavondshows.


De Leeuw weet het ook. In het interview met het Algemeen Dagblad waarin hij aankondigde dat hij de stopt met grote amusementsshows op zaterdagavond, was berusting het thema. Nederland 1 heeft iemand anders nodig, zei hij.


Onomwonden gaf hij de nederlaag toe. De Leeuw wees op de kijkcijfers en concludeerde: 'Mijn manier van het maken van zaterdagavondtelevisie is op zijn retour.' En: 'Voor mij geen zaterdagavond meer.'


Dat was in maart. Eerder die maand had hij in België een prestigieuze prijs gewonnen, de Vlaamse Televisiester. Manneke Paul werd bekroond als het beste entertainmentprogramma. 'Wat Willem I niet lukte, volbracht Paul de Leeuw op zijn sokken: België inpalmen', schreef de grootste krant van België, Het Laatste Nieuws, vol bewondering.


De gelijktijdigheid van beide gebeurtenissen is curieus: het ene moment krijgt De Leeuw een prijs voor een programma waarin hij in zijn eigen voetsporen treedt en zichzelf kopieert, het andere moment concludeert hij dat die manier van tv-maken zijn langste tijd heeft gehad - in Nederland.


Hij had er veel tijd voor nodig om het te erkennen; te durven erkennen. Toen Sonja Barend, óók VARA, hem eind 2011 in De Wereld Draait Door aanraadde een jaar vrijaf te nemen om inspiratie op te doen zodat hij zichzelf als tv-maker zou kunnen vernieuwen, reageerde hij als een verwende kleuter. Dreinend zei hij dat hij was afgeschoten in zijn eigen clubhuis. Hij was 'totaal in de war' en vertelde dat hij er niets van begreep. Met Sinterklaas zat hij 'jankend tussen de opgewarmde boterstaven en gedichten'.


Dit allemaal omdat Sonja Barend met de beste bedoelingen - in navolging van een toenemend aantal critici - en zorgvuldig formulerend had gezegd dat hij kansen moest creëren om zichzelf te vernieuwen.


Het is anderhalf jaar later en De Leeuw begrijpt het inmiddels. Voor de redactie van Langs de Leeuw en zijn inner circle kwam zijn besluit om te stoppen met de grote zaterdagavondshows niet als een verrassing. Alles is al een keer gedaan, alle taboes zijn geselecteerd en geattaqueerd. Niemand kijkt er nog echt van op als De Leeuw moedermelk drinkt.


Voor hem zelf is de lol er ook af, voor een deel. De Leeuw wilde de beste worden, werd de beste en kreeg vervolgens te maken met de oude wet dat het makkelijker is de top te bereiken dan er te blijven.


Wie goed kijkt, ziet de berusting in zijn optredens. De man die op zijn best is als hij wordt uitgedaagd, het heft in handen neemt en op de loop gaat met zijn eigen show, de man met de fenomenale timing en het indrukwekkende improvisatietalent, lijkt het niet meer te weten. De vernieuwer van weleer is vastgelopen.


Intussen ziet een wraakzuchtige tegenbeweging zijn kans schoon. In Het Laatste Nieuws werd De Leeuw vorig jaar gemangeld door twee Nederlandse heren met een verleden in de tv-wereld, Frits Bom en Ton Verlind.


De een, Bom, schreef in een column over 'afgeserveerde en sterk gedateerde humor', de ander, Verlind, zei dat het onhandelbare schooljongetje nooit ouder is geworden. 'Hij staat al jaren stil. Poep, plas, seks: veel verder reikt zijn arsenaal niet.'


Zo gaat het vaker, met sterren. Als ze uit de gratie raken, deugt er weinig meer van. Dan wordt er, vilein, gewezen op hun salaris, op hun nukken en gebrek aan zelfkritiek en talent. Dan bestaat de neiging om de waarde van de erfenis te onderschatten en op de prestaties af te dingen.


Op Verlind en vooral Bom is als critici het een en ander aan te merken, maar hun woorden staan niet op zichzelf. Ze verwoorden een gevoel dat sterk leeft. De 'houdbaarheidsdatum' van De Leeuw is overschreden.


Hij verdient meer lof. Na de dagelijkse talkshow PaPaul (2003-2005) werd hij de veelgeprezen 'amuseur' van de zaterdagavond, een gangmaker die dwars door alle sociale lagen heen mensen aan zich bond.


Tegelijkertijd bleef hij grenzen opzoeken. Vaak was hij daarmee doeltreffend, soms leidde het tot krampachtigheid, maar doods was het nooit. In zijn eerste zaterdagavondshow op prime time, Mooi! Weer De Leeuw, was hij de onvermoeibare entertainer die de onderdelen verbond.


Door de interactie met het publiek en het vervullen van wensen van onbekende mensen voegde De Leeuw nieuwe elementen aan zijn eigen oeuvre toe, en daarmee aan de tv-cultuur. De spontaniteit van het programma was overweldigend en baanbrekend, het tempo wervelend, de sfeer positief.


Tv-kijkers zouden de basiselementen uit Mooi! Weer De Leeuw (publieksparticipatie, wensen die worden vervuld) later in tal van programma's terugzien. Het was onconventionele, ontregelende tv, maar desondanks geschikt voor een miljoenenpubliek.


De kijkcijfers stegen wekelijks. Op het weblog van de publieke omroep noemde Ton F. van Dijk, de coördinator van het vernieuwde Nederland 1, De Leeuw 'zonder twijfel de grootste vernieuwer die in Hilversum rondloopt'.


Het contrast met de huidige stemming is groot. Destijds was De Leeuw de koning van de zaterdagavond, een 'wandelende ideeënfabriek' volgens Van Dijk. Mooi! Weer De Leeuw was 'ouderwets amusement in het ritme van 2006'.


De Leeuw had de heilige graal gevonden en stond op het toppunt van zijn roem. Eind november 2008 was hij de onvermoeibare aanjager van een marathonuitzending van Mooi! Weer De Leeuw, gemaakt omdat hij 25 jaar in het vak zat. Twaalf uur lang wervelde De Leeuw door de programmaonderdelen.


Het was een kroon op een jaar waarin hij zowel de Gouden Televizierring won voor Mooi! Weer De Leeuw, als de Zilveren Televizier Ster. Die laatste prijs, voor de beste mannelijke tv-persoonlijkheid, won hij voor het derde achtereenvolgende jaar. Niemand kon in zijn schaduw staan, maar dat veranderde snel.


Na de uitputtende marathonuitzending leek er iets te zijn veranderd. De Leeuw verloor aan scherpte. In 2009 werd hij gepasseerd door Linda de Mol met de voorspelbare familieshow Ik hou van Holland. Het was het begin van een einde; geen definitief einde, maar het einde van De Leeuw als presentator van de grote amusementsshows.


Die De Leeuw, de leeuw uit De Schreeuw van de Leeuw die brulde en beet, houdt het voor gezien. De komende maanden neemt hij afleveringen op voor een seizoen van Ranking the stars, schrijft hij teksten voor een theaterprogramma en presenteert hij voor de NTR het Knoop Gala.


De Leeuw, hij piept niet, maar brult,


De Leeuw, hij schreeuwt niet, maar lult,


De Leeuw, hij hapt niet, maar bijt,


hij poept niet, maar schijt.


Ja, zo is De Leeuw.


Het is klaar, op zaterdagavond op de Nederlandse televisie. De Leeuw is uitgebruld, uitgeluld en uitgebeten.


In Het Laatste Nieuws zei hij: 'Durf te vallen. Omdat ik me regelmatig laat vallen, weet ik dat ik altijd weer opsta en opnieuw kan beginnen.'


'MANNEKE PAUL' GAAT WEL DOOR

Ook aan de succesvolle Belgische tv-show van Paul de Leeuw, Manneke Paul, kwam deze week een einde. In tegenstelling tot Langs de Leeuw komt er na de zomer een vervolg. De commerciële zender VTM heeft nog niet besloten of De Leeuw twee afleveringen per week mag maken, zoals de afgelopen maanden het geval was, of één. Volgens Het Laatste Nieuws werden de 24 shows gemiddeld bekeken door 434.362 Vlamingen. In België is dat een hoge score. Manneke Paul werd begin dit jaar bekroond met een Vlaamse Televisie Ster voor 'Beste Entertainment'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden