'Dit referendum is een feest van de democratie'

Nog een paar nachtjes slapen tot het eerste raadgevende referendum. Volgens De Telegraaf mogen komende woensdag maar liefst 12.838.934 Nederlanders hun mening geven over het associatieverdrag tussen Oekraïne en de Europese Unie. Dat aantal stemgerechtigden klinkt aandoenlijk nauwkeurig, maar het blijft natuurlijk een schatting. Het kunnen ook 12.838.933 stemgerechtigden zijn (dat is een priemgetal), of een paar duizend meer of minder.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Het is in elk geval spannend hoeveel van die stemgerechtigden er daadwerkelijk komen opdagen. Er is zo veel over het referendum geschreven dat u de opzet waarschijnlijk kunt dromen. Blijft de opkomst onder de 30 procent, dan is het referendum ongeldig en treedt het associatieverdrag in werking. Het verdrag gaat ook in als de opkomst hoger is dan 30 procent en de meerderheid van de kiezers ja stemt. Alleen als de opkomst hoger is dan 30 procent én de meerderheid van de kiezers nee stemt, dan moet de regering het verdrag in heroverweging nemen. Wat betekent dat het alsnog door kan gaan, want het referendum is slechts raadgevend en de regering mag de uitslag gewoon naast zich neerleggen.

Ja; dit referendum is een feest van de democratie, waarbij we ook nog eens meebeslissen over iets waar de gemiddelde burger geen sikkepit verstand van heeft. Het is alsof mijn zoon van 5 mag stemmen over de vraag of we onze hypotheek zullen oversluiten naar een andere aanbieder. Die beslissing heeft allerlei gevolgen voor hem, dus het is belangrijk om hem bij de besluitvorming te betrekken. Van zijn zakgeld laten we campagneposters drukken met schreeuwerige voor- en tegenargumenten (Overstappen geeft een boete! De rente bij de nieuwe aanbieder is lager!). Het arme kind heeft natuurlijk geen flauw idee van de gevolgen van zijn 'ja' of 'nee'. Zo voel ik me over het associatieverdrag met zijn honderden pagina's vol ambtelijke taal.

Om het nog erger te maken is het referendum ook nog eens enorm onhandig opgezet. Collega's wezen er al op dat voorstanders van het verdrag twee manieren hebben om hun doel te bereiken: thuisblijven en hopen dat de opkomst onder de 30 procent blijft, of naar het stembureau gaan en ja stemmen. Het lijkt op het dilemma dat bewoners van de Canadese steden Fort William en Port Arthur in 1969 hadden. Hun steden gingen fuseren en zij mochten een nieuwe naam kiezen. Er stonden drie namen op het stembiljet: Lakehead, The Lakehead en Thunder Bay. Een meerderheid van 60 procent van de kiezers zag niets in de naam Thunder Bay, maar zij verdeelden zich over de twee varianten van Lakehead. En zo heet hun stad nu alweer jaren Thunder Bay. Zoiets kan ook gebeuren met de voorstanders van het verdrag als ze zich verdelen over thuisblijven en ja stemmen.

Nog erger is het dilemma voor de mensen die willen aangeven dat ze het referendum niet goed opgezet vinden. Je kunt dan thuisblijven, maar je kunt ook zichtbaar protesteren door wél te gaan en blanco te stemmen. Maar je zal daarbij net stemmer nummer 3.851.681 zijn die de opkomst nipt over de 30 procent tikt. Dan verklaart jouw proteststem het referendum geldig.

Dit alles was te voorkomen geweest door de opkomstregel iets slimmer te formuleren: bijvoorbeeld door te eisen dat de winnende optie door minstens 20 procent van de stemgerechtigden gekozen is. Dan is thuisblijven geen strategische optie. Enfin, sterkte woensdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden