Dit museum is een huis in de straat: 'We zijn geen Voorlinden. Ik kijk vanuit het raam zo in de etalage van de lingeriewinkel'

De Volkskrant vraagt museumdirecteuren hoe ze meer bezoekers trekken. Aflevering 2: Deirdre Carasso (47) van het Stedelijk Museum Schiedam.

Deirdre Carasso, directeur Stedelijk Museum Schiedam. Beeld Judith Jockel

Deirdre Carasso is directeur van een museum dat twee jaar geleden met een noodlening ternauwernood overeind bleef: Stedelijk Museum Schiedam. In 2015 was dat een museum met mooie tentoonstellingen van moderne en hedendaagse kunst voor een goed ingevoerd kunstpubliek uit het hele land. Maar ook een museum met grote financiële tekorten en een gemeenteraad tegenover zich die zei: jullie doen veel te weinig voor de Schiedammers, waarom zouden we jullie nog financieel ondersteunen?

'Ik snap dat wel', zegt Carasso, sinds de zomer van 2016 aan het roer. 'Als een stad 85 procent van je museum financiert, kun je wel iets doen voor de elite van de kunstliefhebbers, maar het is niet onterecht als de gemeente dan zegt: what's in it for us?'

Beeld Judith Jockel

Maar kijk nu eens, op een zondagmiddag in februari. In de ontvangsthal zitten bezoekers aan lange tafels aan de lunch. Miles Davis klinkt zachtjes op de achtergrond - wie wil kan zelf een plaatje op de pick-up leggen. In het midden van de hal lonkt een tafel met brood, kaas, jam, fruit uit de streek. In alles straalt deze plek uit: wees welkom. Het aantal bezoekers steeg vorig jaar met 30 procent. Bijna de helft van hen kwam uit Schiedam.

Carasso is een onconventionele museumdirecteur. Zo iemand die de eerste weken na haar aanstelling een bureau op zaal zette om te horen wat bezoekers zeggen over de tentoonstellingen. Die, als de boekhandel naast het museum kampt met personeelstekort, gerust een zaterdagmiddag gaat helpen, en ervoor heeft gezorgd dat het museum bij de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen stemlokaal wordt. 'Zodat ook mensen in het museum komen die hier anders niet komen. We laten dan een kleine presentatie zien van objecten die de lijsttrekkers van de lokale partijen, op ons verzoek, uit de collectie kozen. Voor Denk is dat een windvanger van Sjef Henderickx, een kunstenaar uit Schiedam. LOS, een afsplitsing van Leefbaar Schiedam, koos een oude fiets. En de PvdA een schilderij van Daan van Golden.'

Carasso werkte, voor ze naar Schiedam kwam, tien jaar in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Eerst als hoofd educatie, daarna als hoofd fondsenwerving. Ze is een verbinder, zegt ze. 'Als ik op de zolder van het museum Mannetje met zon zie hangen, door Karel Appel in 1947 geschilderd, zo'n mannetje achter een kruiwagen met de zon erop, ben ik geraakt. Het optimisme dat eruit straalt. De toekomst tegemoet. Ik hou van bouwen.'

Stedelijk Museum Schiedam Voortgekomen uit een nalatenschap van historische objecten, in 1899. Met de komst van Pierre Janssen als directeur kreeg het museum landelijke bekendheid.
Kern van de collectie Cobra, moderne en hedendaagse kunst, waaronder Jan Schoonhoven, Armando, Daan van Golden, Erik van Lieshout.
Best bezochte tentoonstelling van de afgelopen vijf jaar De werkelijkheid van Jan Schoonhoven.
Bezoekersaantal 2017 49 duizend.

Beeld Judith Jockel

U noemt uw museum 'een huis in een straat in een stad'. Wat bedoelt u daarmee?

'Dat we midden in de maatschappij staan. We zijn geen Voorlinden in Wassenaar. Ik kijk vanuit het raam van mijn kantoor zo in de etalage van de lingeriewinkel.'

Schiedam is een moeilijke stad. Op de site van de gemeente worden de problemen genoemd waaraan moet worden gewerkt: hoge werkloosheid, weinig sociale samenhang, ongezonde leefstijl van de bevolking, te weinig woningen, de hogere sociale klassen trekken weg.

Beeld Judith Jockel

Je kunt je bijna geen slechtere omgeving voor een museum voorstellen.

'Als je wilt dat de hoogopgeleide kunstliefhebbers vanzelf toestromen, zit je hier inderdaad niet goed. Mij triggert deze plek juist. Hier kan ik iets bijdragen.'

Beeld Judith Jockel

Waaraan herken ik een typische Deirdre Carassotentoonstelling?

'Voorop staat: het gaat in dit museum niet meer alleen om tentoonstellingen. Als je nieuw publiek wilt bereiken, moet je meer doen dan kunst ophangen en er een lezing bij organiseren.'

Een van de eerste grote projecten waarin Carasso haar tanden zette, was Vaandels en Verhalen. Startschot was het lustrum van de Historische Vereniging Schiedam. 'Ze benaderden het museum met de vraag of wij een tentoonstelling wilden maken met de historische vaandelcollectie uit ons depot. We zijn gaan inventariseren welke verenigingen er nog zijn, we zijn bij hen allemaal op de koffie geweest en hebben uiteindelijk voorgesteld: kom een nieuw vaandel maken, met kunstenaars uit de regio. Het resultaat was niet alleen een sprookjesachtige installatie van beeldend kunstenaar Sara Vrugt, van historische vaandels op de grond en nieuwe vaandels in de lucht - ook mooi voor mensen die niet per se iets met de geschiedenis van Schiedam of met vaandels hebben. Maar we hebben hier ook vier diners georganiseerd waar alle deelnemende verenigingen, van de dahliavereniging tot de Alevitische Vereniging, van de tekenclub tot het Dickenskoor en de jeneverproefkring, met elkaar aan tafel zaten. We hebben een vaandeloptocht door de stad georganiseerd, waar honderden mensen in mee liepen. De dag erna schreef de lokale pers: 'We hebben ons museum weer terug.'

Beeld Judith Jockel

In een zojuist verschenen boek over het museum als maatschappelijke onderneming zei u over uw aanpak: 'Het vergt heel veel tijd, en misschien een aan naïviteit grenzende benadering.' Wat lukt er niet?

Ze vertelt over de man die een tijdje terug elke dag met zijn hond langs het museum liep. Vlak voor de achterdeur liet hij de hond een drol draaien. En niet één keer, maar steeds. Duidelijker kon de boodschap niet zijn: ik moet niks van jullie hebben. 'Die man komt uit Roosbeek, de wijk direct achter ons museum. We zijn nu net begonnen de bewoners, van wie de meeste nog nooit in een museum zijn geweest, te vragen wat we voor hen kunnen betekenen. Er gaat ontzettend veel tijd in zitten, want je moet vertrouwen winnen. Een van mijn medewerkers heeft een hele aflevering Say Yes to the Dress mee gekeken voor ze aan een gesprek kon beginnen.'

Beeld Judith Jockel

Kun je een breed publiek trekken zonder concessies te doen aan de artistieke kwaliteit van je programma?

'Je kunt niet een nieuw publiek trekken als je altijd alles op jouw voorwaarden blijft doen. En wie bepaalt wat artistieke kwaliteit is?'

U. En de conservator van het museum.

'Maar waarom zou onze beleving van een kunstwerk belangrijker zijn dan de beleving van iemand anders?'

Ze zegt het niet voor het eerst tijdens het gesprek: dat ze snapt dat ze voor deze serie is uitgenodigd omdat haar museum de blik meer is gaan richten op het lokale publiek. 'Maar ik wil ook benadrukken dat we een landelijk museum blijven. De Volkskrant Beeldende Kunstprijs is hier te zien, met werk van vijf veelbelovende jonge kunstenaars. We hadden een tentoonstelling van de conceptuele kunstenaar Stanley Brouwn. De tentoonstelling over de Schiedamse werf Gusto is er voor de Schiedammers, maar het zijn wel foto's van Cas Oorthuys.

'We hebben een overzichtstentoonstelling van Jan Henderikse, leerling van Jan Schoonhoven, en straks krijgen we hier een solo van een van de beste fotografen van Nederland, Elspeth Diederix, die haar camera richt op de natuur in haar eigen tuin. Daar betrekken we Schiedam bij door op ons plein tuinen te maken, en die onderhouden we met mensen uit de stad. En voor de tentoonstelling over Pierre Janssen, die hier directeur was in de jaren vijftig en zestig, nodigden we Schiedammers uit die destijds kunstklassen bij hem volgden om hun lievelingswerk hier op te hangen en te vertellen wat Janssen voor hen had betekend. Maar we lieten ook de aankopen zien die hij had gedaan. Dus dat werd dan weer een mooie kunstzaal.'

Pierre Janssen (1926-2007), museumdirecteur en presentator van het allereerste kunstprogramma op tv, is haar inspiratie, zegt Carasso. Vanwege de manier waarop hij mensen voor kunst wist te interesseren. Ze zet deze dagen een plan op papier dat publieksvriendelijkheid naar een hoger niveau tilt. Werktitel: Mijn Museum. Als ze er geld voor krijgt, is straks het souterrain van het museum voor de Schiedammers. 'Dan komen zij met eigen plannen en bieden wij ondersteuning.'

Beeld Judith Jockel

Dus als handbalvereniging Door Wilskracht Sterk vraagt...

'Nee, het moet wel over kunst of geschiedenis gaan. Het hoeft alleen niet met een grote K of G te zijn.'

Dus je krijgt straks de kunst voor de Schiedammers in de kelder. En de echte kunst in de witte zalen?

'Ik snap je vraag. Ik heb hem zelf gesteld in mijn plan: neem je dit wel serieus als je programmeert in het souterrain? Het antwoord is ja. Het wordt een gelijkwaardig onderdeel van het museum.'

Beeld Judith Jockel

Wordt uw museum door het kunstpubliek nog voor vol aangezien?

'Ja, maar er zijn wel mensen geweest, kunstliefhebbers uit het land, die bij mijn aantreden zeiden: 'Ik hoop dat het museum niet te veel verandert, dat ik me straks nog in het programma herken.' Dat waren ook de mensen die niet vaak kwamen. Ik kan daar maar één ding over zeggen: als ze hadden gewild dat het museum van vóór mijn komst was blijven bestaan, hadden ze toch vaker, en met meer, moeten komen.'

U mag een bezoeker naar een museum sturen. Waar moet-ie heen?
'Mag het ook iets anders zijn? Het oude atelier van de in 2002 overleden beeldhouwer André Volten, van wie nu werk te zien is in Museum Beelden aan Zee. Een verborgen schat in Amsterdam-Noord, open tot en met 27 mei. Er is een kleine tentoonstelling ingericht. Het ruikt er net als bij mijn grootvader Fred Carasso, die ook beeldhouwer was.'

Laatste kunstaankoop voor thuis:
'Een heel mooi kistje van Marinus Boezem met daarin een gebergte en in de klep een sterrenhemel. Als je het kistje dichtdoet, raken de sterren de toppen van de bergen.'

Programmabudget?
'Ik begon in 2017, na aftrek van vaste lasten, met 30 duizend euro voor aankopen en programmering. Dat moet je dan aanvullen met verdiensten uit de kaartverkoop, winkel, horeca en fondsenwerving. Vooral door het laatste heb ik dat bedrag kunnen verhogen tot bijna een miljoen. Het kost veel tijd en het is moeilijk om zo'n prestatie elk jaar te leveren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden