Reportage

‘Dit is zo mooi’: in Arnhem ligt nu de grootste islamitische begraafplaats van West-Europa

Corona maakte de islamitische geesten rijp voor begraven buiten het land van herkomst. In Arnhem zijn nu 16 duizend plekken waar, conform de islam, eeuwige grafrust gevonden kan worden. ‘Het draagt bij aan het thuis en welkom voelen in Nederland.’

Pieter Hotse Smit
In Arnhem is de grootste islamitische begraafplaats van Nederland geopend. Op de foto Saïd Bouharrou.
 Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
In Arnhem is de grootste islamitische begraafplaats van Nederland geopend. Op de foto Saïd Bouharrou.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Tien jaar van zijn leven werkte Saïd Bouharrou aan de plek waar hij ooit eeuwige rust hoopt te vinden. En niet alleen hij, maar met hem 17 duizend andere moslims voor wie plaats is op de grootste islamitische begraafplaats van Nederland. Daags na de opening, lopend over het sprookjesachtige bospad richting de 7,5 hectare grond tegen de Veluwe bij Arnhem, kan mede-initiatiefnemer Bouharrou nog niet helemaal geloven dat het is gelukt.

‘Dit is zo mooi’, zegt de man die verbonden is aan het Contactorgaan Moslims en Overheid. Hij kijkt om zich heen vanaf het kronkelende, 750-meter lange grindpad tussen de hoge berken, eiken en dennen. ‘Hier kan de verwerking voor nabestaanden beginnen.’

De timing van de opening van de gigantische islamitische begraafplaats, voor zover bekend de grootste in West-Europa, komt voor de gemeenschap zeer gelegen. Almere en Zuidlaren hadden er al een en op diverse reguliere begraafplaatsen in Nederland zijn islamitische stroken ingericht. Maar in coronatijd, toen het repatriëren van lichamen naar Marokko, Turkije en andere landen van herkomst vaak niet mogelijk was, raakten de plekken in Nederland versneld vol.

En vol is in dit geval echt vol, want de islam schrijft eeuwige grafrust voor. Aan ruimen wordt dus niet gedaan. Begraven is in de islam een tussenfase, barzakh. Een rustperiode tussen overlijden en de wederopstanding op de dag des oordeels, waarna het paradijs (djannah) of het hellevuur (jahannam) wacht. ‘Niemand weet wanneer de dag des oordeels aanbreekt’, zegt Bouharrou. ‘Daarom is eeuwige grafrust nodig.’

Driehoekige vlakte

Bouharrou opent het houten boerenhek naar de begraafplaats, afgedicht met gaas om wroetende wilde zwijnen vanuit natuurgebied de Veluwezoom tegen te houden. Een sierlijker toegangspoort is in de maak. Wie die straks opent komt uit op de door bos ingeklemde driehoekige vlakte.

Vorig jaar was de grond nog van de hotelfamilie Van der Valk en groeide er maïs van een pachtboer. Nu is het in bezit van stichting Maqbara Rawda Al Moslimin (begraafplaats tuin van de moslims) en liggen links van het hoofdpad twee kleine graven van baby’tjes. Het zijn de eersten van drie gestorvenen die hier in Arnhem, gelegen op hun zij en kijkend naar Mekka inmiddels zijn begraven.

De plek is een miljoeneninvestering, gefinancierd door investeerders uit de eigen gemeenschap. ‘Geen buitenlands geld, het is een Nederlands feestje’, zegt Bouharrou, die geen exacte bedragen wil noemen. De versiering is nog niet af: de bloemenmengsels moeten nog opkomen, bomen nog geplant, en ook het paviljoen van tentdoek met gebedsruimten en een plek waar bezoekers zich kunnen wassen, laat nog op zich wachten.

Het belangrijkste – begraven – kan dus al wel. Voor een volwassene kost het afkopen van eeuwig grafrecht 4.600 euro. Bouharrou verwacht in Arnhem twintig jaar voort te kunnen. Maar alleen als er verspreid over Nederland nog vier grote plekken als deze bijkomen, wat volgens de organisatie goedkoper is dan wanneer allerlei gemeenten overal kleine strookjes mogelijk maken. ‘In de Randstad hebben we al een concrete locatie op het oog.’

Grote animo

Er is grote animo onder de 1 miljoen moslims in Nederland om hier begraven te worden, merkt Bouharrou. Met name vanuit de in Nederland geboren generaties, blijkt uit eigen ‘marktonderzoek’. ‘Vanuit België komen nu ook al reserveringen binnen voor plekken.’

Een weekplanning heeft hij niet, want de islam schrijft voor dat begraven binnen 24 uur na overlijden moet gebeuren. Met repatriëren naar een ander land wordt deze regel geofferd om de eeuwige grafrust in het land van herkomst mogelijk te maken. Maar nu met ruimte te over op de Arnhemse begraafplaats beide mogelijk is gemaakt, hoort Bouharrou Nederlandse imams al oproepen tot begraven in het land waar je hebt geleefd. Nederland dus.

In 2010 hekelde een gemeenteraadslid in Amsterdam in Het Parool al de trage gang van zaken in het mogelijk maken van islamitisch begraven, terwijl de Wet op de Lijkbezorging in artikel 33 ‘de gemeente opdraagt een begraafplaats te exploiteren die rekening houdt met alle bevolkingsgroepen’.

De schrijver was Ahmed Marcouch (PvdA), nu burgemeester van de stad met de grootste islamitische begraafplaats. ‘Het is een belangrijk grondrecht om vanuit godsdienstvrijheid naar eigen rituelen begraven te worden’, zegt hij. ‘En qua inclusie draagt het bij aan het thuis en welkom voelen in Nederland als je geliefden ook na de dood nabij zijn.’

Voelde als hem achterlaten

Marcouch merkte met het repatriëren van zijn vader in 2009 hoe moeilijk hij dat vond. ‘Toen ik met mijn broers en zussen na de uitvaart naar Nederland terugging, voelde dat toch als hem achterlaten’, zegt hij. Hij zou ook graag vaker naar zijn vaders graf gaan dan nu mogelijk is. ‘Een graf in Marokko was mijn vaders wens, maar er heerste toen ook een taboe te spreken over andere mogelijkheden dan repatriëren. Door corona en dankzij deze plek in Arnhem is dat taboe er nu af.’

Wie kan daar nou tegen zijn, dacht Bouharrou. Dat was voor hij ook de negatieve reacties op internet had gelezen. Die kwamen er, netjes gezegd, op neer dat in het krap bemeten Nederland geen ruimte is om schaarse grond voor eeuwig aan een andere cultuur over te doen.

‘Als ik dat lees denk ik: er is nog een lange weg te gaan’, zegt Bouharrou. Zelf ziet hij de begraafplaats eerder als ‘sluitstuk van integratie’ en herhaalt hij liever wat burgemeester Marcouch er eerder over zei: ‘Nu zijn we niet van wieg tot het graf Nederlander, maar tot en met het graf.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden